Камянец

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Камянец
трансьліт. Kamianiec
Абарончая вежа
Абарончая вежа
Coat of Arms of Kamianiec, Belarus.svg
Герб Камянца
Першыя згадкі: 1276
Магдэбурскае права: 26 чэрвеня 1503
Краіна: Беларусь
Вобласьць: Берасьцейская
Раён: Камянецкі
Плошча: 10 км²
Насельніцтва (2018)
колькасьць: 8360 чал.[1]
шчыльнасьць: 836 чал./км²
Часавы пас: UTC+3
Тэлефонны код: +375 1631
Паштовыя індэксы: 225050, 225051
Нумарны знак: 1
Геаграфічныя каардынаты: 52°24′15″ пн. ш. 23°49′10″ у. д. / 52.40417° пн. ш. 23.81944° у. д. / 52.40417; 23.81944Каардынаты: 52°24′15″ пн. ш. 23°49′10″ у. д. / 52.40417° пн. ш. 23.81944° у. д. / 52.40417; 23.81944
Камянец на мапе Беларусі ±
Камянец
Камянец
Камянец
Камянец
Камянец
Камянец
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы
http://kamenec.brest-region.gov.by

Камяне́ц, Ка́менец[2] — места ў Беларусі, на рацэ Лясной. Адміністрацыйны цэнтар Камянецкага раёну Берасьцейскай вобласьці. Насельніцтва на 2018 год — 8360 чалавек[1]. Знаходзіцца за 39 км ад Берасьця, за 28 км ад чыгуначнай станцыі Жабінка (лінія Баранавічы — Берасьце); на аўтамабільнай дарозе Берасьце — Каменюкі.

Камянец — магдэбурскае места гістарычнай Берасьцейшчыны, старажытны замак Вялікага Княства Літоўскага. Да нашага часу тут захаваўся выдатны помнік архітэктуры раманскага стылю — абарончая вежа, найбольшая вышынёю і ступеньню захаванасьці сярод іншых збудаваньняў падобнага кшталту.

Назва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Тапонім «Камянец» утварыўся ад мясцовай мураванай («каменнай») вежы, вакол якой узьнікла паселішча[3].

У 1795—1940 гадох места мела афіцыйную назву Камянец Літоўскі дзеля адрозьненьня ад украінскага Камянцу Падольскага.

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Раньняе Сярэднявечча[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Першы пісьмовы ўпамін пра Камянец зьмяшчаецца ў Іпацьеўскім летапісе і датуецца 1276 годам (у пэўных крыніцах[4] можна сустрэць больш раньняе памылковае датаваньне — 1196 год), калі князь валынскі Ўладзімер Васількавіч заклаў тут мураваную вежу[5]:

« …зруби город на пустом мъстъ, нарицаемъм Льстнъ, и нарече имя ему Каменець, зане бысть камена земля. Созда же въ нем столпъ каменъ высотою 17 саженей, подобенъ удивлению всъм зрящим на нъ »

Іпацьеўскі летапіс

У 1289 годзе князь дарагічынскі Юры Львовіч разбурыў горад.

Вялікае Княства Літоўскае[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У 1366 годзе Камянец далучыўся да Вялікага Княства Літоўскага, дзе знаходзіўся ў валоданьні вялікіх князёў. Неаднаразова (у 1375, 1378 і 1379 гадох) места цярпела ад нападаў крыжакоў. У 1382—1383 гадох Камянец знаходзіўся пад уладай зяця Кейстута, князя Януша Мазавецкага. У 1409 годзе кароль польскі Ягайла прыняў тут паслоў ад папы рымскага Аляксандра V. У гэты час у месьце існаваў палац-замак.

Жыхары Камянца бралі актыўны ўдзел у Грунвальдзкай бітве. У 1413 годзе места стала сталіцай Камянецкага павету Троцкага ваяводзтва, яно знаходзілася на гандлёвым шляху зь Берасьця ў Горадню і з Кракава ў Вільню.

26 чэрвеня 1503 году вялікі князь Аляксандар надаў Камянцу Магдэбурскае права[5], а ў 1524 годзе[5] Жыгімонт Стары — мескі герб: «у срэбным полі чырвоны мур зь вежай за ім»[6]. У 1520 годзе[5] паселішча ўвайшло ў склад Падляскага ваяводзтва, у 1565—1566 гадох згодна з адміністрацыйна-тэрытарыяльнай рэформай — у Берасьцейскі павет Берасьцейскага ваяводзтва.

У XVI стагодзьдзі ў Камянцы было 3—4 тыс. жыхароў. У XVII—XVIII стагодзьдзях тут існаваў замкава-палацавы комплекс, працавала тэкстыльная мануфактура Радзівілаў. У вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай маскоўскія захопнікі спалілі места[5]. З прычыны ўчыненых разбурэньняў у 1661 годзе сойм Рэчы Паспалітай вызваліў камянецкіх мяшчанаў ад усіх падаткаў тэрмінам на 4 гады. У 1673 годзе пры Ўваскрасенскай царкве заснавалі манастыр. У 2-й палове XVII ст. у Камянцы было 13 вуліцаў[7]. У 1723 годзе тут збудавалі касьцёл.

Пад уладай Расейскай імпэрыі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У выніку трэцяга падзелу Рэчы Паспалітай (1795 год) Камянец апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, дзе ўвайшоў у склад Берасьцейскага павету Гарадзенскай губэрні. У сярэдзіне ХІХ стагодзьдзя ў месьце было 597 двароў.

У канцы ХІХ стагодзьдзя ў Камянцы дзейнічалі царква, касьцёл і юдэйскі малітоўны дом. Паводле вынікаў перапісу 1897 году — 1186 будынкаў, працавалі лячэбніца і царкоўна-прыходзкая школа. На 1914 год працавала 7 дробных прадпрыемстваў.

Найноўшы час[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Камянец абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году ў адпаведнасьці з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі ён увайшоў у склад Беларускай ССР[8]. Згодна з Рыскай мірнай дамовай 1921 году Камянец апынуўся ў складзе міжваеннай Польскай Рэспублікі, у Берасьцейскім павеце Палескага ваяводзтва. У гэты час тут працавалі 3 лесапільні, вінакурня, цэх апрацоўкі аўчынаў, 2 маслабойні.

У 1939 годзе Камянец увайшоў у БССР, дзе ў 1940 годзе атрымаў афіцыйны статус пасёлку гарадзкога тыпу і стаў цэнтрам раёну. У Другую сусьветную вайну з 23 чэрвеня 1941 да 22 ліпеня 1944 году мястэчка знаходзілася пад нямецкай акупацыяй. 24 чэрвеня 1983 году Камянец зноў атрымаў статус места.

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дэмаграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • XIX стагодзьдзе: 1830 год — 927 муж., зь іх шляхты 4, духоўнага стану 5, мяшчанаў-юдэяў 738, мяшчанаў-хрысьціянаў і сялянаў 176, жабракоў 14[9]; 1850 год — 2,9 тыс. чал.; 1878 год — 6855 чал., у тым ліку 5900 юдэяў[10]; 1893 год — 1640 чал.[11]; 1897 год — 4,6 тыс. чал.[12]
  • XX стагодзьдзе: 1921 год — 2348 чал.[13]; 1972 год — 5,1 тыс. чал.[14]; 1991 год — 8,3 тыс. чал.; 1997 год — 9,4 тыс. чал.[15]
  • XXI стагодзьдзе: 2004 год — 8,8 тыс. чал.; 2005 год — 8,7 тыс. чал.; 2006 год — 8,6 тыс. чал.; 2008 год — 8,5 тыс. чал.; 2009 год — 8447 чал.[16] (перапіс); 2015 год — 8425 чал.[17]; 2016 год — 8405 чал.[18]; 2017 год — 8401 чал.[19]; 2018 год — 8360 чал.[1]

Адукацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Камянцы працуюць 2 агульнаадукацыйныя школы, гімназія, музычная школа, 2 дашкольныя дзіцячыя ўстановы.

Мэдыцына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Мэдычнае абслугоўваньне насельніцтва ажыцьцяўляюць мескія лякарня і паліклініка.

Культура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дзейнічаюць 2 дамы культуры, клюб, кінатэатар, 2 бібліятэкі.

Спорт[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Для правядзеньня спартовых мерапрыемстваў у Камянцы ёсьць стадыён «Колас», прыстасаваны да гульні ў футбол і правядзеньня лёгкаатлетычных спаборніцтваў, пляцоўкі для гульні ў баскетбол і валейбол, месца для зімовага катка. Ёсьць павільён для настольных гульняў: настольны тэніс, більярд. Пры стадыёне знаходзіцца адміністрацыйна-сацыяльны будынак з прыбіральнямі, апранальнямі, душавымі. Апроч таго, у Камянцы дзейнічае фізкультурна-спартовы клюб, дзіцячая і моладзевая спартовая школа «Пушча», футбольны клюб «Камянец». Штогод праводзіцца каля 50 спартовых мерапрыемстваў.

Забудова[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Плян[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У паўднёвай частцы Камянца сфармаваўся мікрараён, забудаваны 4—5-павярховымі жылымі дамамі. Аўтамагістраль Берасьце — Камянюкі падзяляе места на ўсходнюю і заходнюю часткі. Асновай яго плянавальнай структуры зьяўляецца няправільная радыяльная сетка вуліцаў. Галоўная вуліца — Берасьцейская (дзялянка аўтамабільнай дарогі Берасьце — Камянюкі). На ёй склаўся адміністрацыйна-грамадзкі цэнтар. Пэрспэктыву вул. Берасьцейскай замыкае сквэр і будынак сярэдняй школы № 1. Пераважае аднапавярховая індывідуальная забудова. Прамысловая зона знаходзіцца ў паўднёва-ўсходняй частцы.

Вуліцы і пляцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Афіцыйная назва Гістарычная назва Былыя назвы
1 мая вуліца Сьвіная вуліца
Паштовая вуліца
Сэнатарская вуліца
8 сакавіка вуліца Жабінкаўская шаша
Шашэйная вуліца
10 гадоў БССР вуліца Судовая вуліца Чырвонаармейская вуліца
Гогаля вуліца Палявая вуліца
Царкоўная вуліца
Дзьмітрук вуліца Ступічаўская вуліца
Дубовіка вуліца Зялёная вуліца
Кузько вуліца Палявая вуліца
Леванеўскага вуліца Пасека вуліца
Леніна вуліца Школьная вуліца
Матросава вуліца Мурынка вуліца
Набярэжная вуліца Падрэчная вуліца
Пагранічная вуліца Беластоцкая вуліца
Піўненкі вуліца Літоўская вуліца Бэрка Ёсілевіча вуліца
Масьціцкага вуліца
Пралетарская вуліца Смочая вуліца
Савецкая вуліца Касьцельная вуліца
Хахракова вуліца Новая вуліца Паўднёвая вуліца
Чкалава вуліца Кобрынская вуліца[20]
Чырвонаармейская вуліца Судовая вуліца

З урбананімічнай спадчыны Камянца да нашага часу гістарычную назву захавала толькі вуліца Берасьцейская. Тым часам гістарычныя Рынак, Бажнічая, Замкавая, Крывая і Могілкавая вуліцы, Купальны заезд і Надрэчны праезд[21] цяпер ня маюць афіцыйных назваў.

Мясцовасьці[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Гістарычныя мясцовасьці Камянца: Замосты (Замлыны), Кладуча.

Эканоміка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Прадпрыемствы харчовай прамысловасьці.

Транспарт[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Праз Камянец праходзіць аўтамабільная дарога Берасьце — Каменюкі і чыгунка Высокае — Чаромха, да Берасьця — каля 40 км.

Турыстычная інфармацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Камянецкая гімназія

Інфраструктура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дзейнічае філія Берасьцейскага абласнога краязнаўчага музэю — «Камянецкая вежа»[22].

Славутасьці[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Абарончая вежа (1271—1288)
  • Гімназія (1931)
  • Забудова гістарычная (канец ХІХ — пачатак ХХ ст.; фрагмэнты)
  • Касьцёл Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла (1925)
  • Могілкі старыя каталіцкія (XVIII—XX стагодзьдзі)
  • Сынагога
  • Царква Сьвятога Сімеона (1914; мураўёўка)
  • Помнік Алексу (1985, ск. Аляксандар Лышчык[23])

Страчаная спадчына[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Касьцёл Сьвятых Апосталаў Пятра і Паўла (1723)

Галерэя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дадатковыя зьвесткі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

13 кастрычніка 1996 году жыхары ўкраінскага Каменя-Кашырскага заўчасна адсьвяткавалі 800-гадовы юбілей свайго места, памылкова атаясаміўшы гістарычную назву Камень з Камянцом, які паводле некаторых зьвестак упершыню ўпамінаецца пад 1196 годам. То бок фактычна яны адзначылі юбілей Камянца[24].

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б в Численность населения на 1 января 2018 г. и среднегодовая численность населения за 2017 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа(рас.) Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь
  2. ^ Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Брэсцкая вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2010. — 318 с. ISBN 978-985-458-198-9. (pdf) С. 160.
  3. ^ Краткий топонимический словарь Белоруссии / В.А. Жучкевич. — Мн.: Изд-во БГУ, 1974. — 448 с. С. 152.
  4. ^ Чантурыя Ю. Гарады і час // Страчаная спадчына / Т. Габрусь. — Менск, 2003.
  5. ^ а б в г д Грынявецкі В. Камянец // ВКЛ. Энцыкл. Т. 2. — Менск, 2005. С. 27.
  6. ^ Цітоў А. Геральдыка Беларускіх местаў / Маст. А. Бажэнаў. — Менск: «Полымя», 1998. — 287 с.: іл. ISBN 985-07-0131-5.
  7. ^ Грынявецкі В. Камянец // ВКЛ. Энцыкл. Т. 2. — Менск, 2005. С. 28.
  8. ^ 150 пытанняў і адказаў з гісторыі Беларусі / Уклад. Іван Саверчанка, Зьміцер Санько. — Вільня: Наша Будучыня, 2002. — 238 с. ISBN 9986-9229-6-1.
  9. ^ Соркіна І. Мястэчкі Беларусі... — Вільня, 2010. С. 412.
  10. ^ Słownik geograficzny... T. III. — Warszawa, 1882. S. 763.
  11. ^ Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). СПб, 1890—1907.
  12. ^ Каменец (Камянец, Kamenets), Гербы Брестской области
  13. ^ ЭГБ. Т. 4. — Менск, 1997. С. 79.
  14. ^ Большая советская энциклопедия, 3-е изд.: в 30 т. / Гл. ред. А.М. Прохоров. — М.: Сов. энциклопедия, 1969—1978.
  15. ^ ЭГБ. Т. 4. — Менск, 1997. С. 78.
  16. ^ Перепись населения — 2009. Брестская область(рас.) Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь
  17. ^ Численность населения на 1 января 2015 г. и среднегодовая численность населения за 2014 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов, поселков городского типа(рас.) Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь
  18. ^ Численность населения на 1 января 2016 г. и среднегодовая численность населения за 2015 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа(рас.) Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь
  19. ^ Численность населения на 1 января 2017 г. и среднегодовая численность населения за 2016 год по Республике Беларусь в разрезе областей, районов, городов и поселков городского типа(рас.) Нацыянальны статыстычны камітэт Рэспублікі Беларусь
  20. ^ Татаринов Ю. Города Беларуси в некоторых интересных исторических сведениях. Брестчина. — Минск, 2009.
  21. ^ Мусевич Г. Каменцу 1720 лет. — Каменец, 1996.
  22. ^ Туристская энциклопедия Беларуси. — Мн., 2007.
  23. ^ Па турыстычным маршруце. г. Камянец(рас.)
  24. ^ Кравчук П. Книга рекордів Волині. — Любешів: «Ерудит», 2005. С. 12.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg Камянецсховішча мультымэдыйных матэрыялаў