Стэфанія Станюта

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Стэфанія Міхайлаўна Станюта
100 years since the birth of SM Stanyuta.jpg
Дата нараджэньня 13 траўня 1905
Месца нараджэньня Менск, Менская губэрня, Расейская імпэрыя
Дата сьмерці 6 лістапада 2000 (95 гадоў)
Месца сьмерці Менск, Беларусь
Месца пахаваньня
Грамадзянства СССР, Беларусь
Месца вучобы
Занятак акторка
Месца працы
Гады дзейнасьці 19192000
Бацька Міхась Станюта
Дзеці Аляксандар Станюта[d]
Узнагароды
Народны артыст СССР
Ордэн Працоўнага Чырвонага Сьцягу
Ордэн Працоўнага Чырвонага Сьцягу
Ордэн «Знак Пашаны»
Ордэн Сяброўства народаў
Мэдаль Францішка Скарыны
IMDb ID nm0822852
Вікіпэдыя мае артыкулы пра іншых асобаў з прозьвішчам Станюта.

Стэфа́нія Міха́йлаўна Станю́та (13 траўня 1905 — 6 лістапада 2000) — выбітная беларуская акторка, легенда сцэны, артыстка Нацыянальнага акадэмічнага тэатру імя Янкі Купалы. Народная артыстка Беларусі (1957), народная артыстка СССР (1988), ляўрэат Дзяржаўнай прэміі Беларусі (1982).

Біяграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Нарадзілася 13 траўня 1905 году ў Менску ў сям’і менскага мастака Міхася Станюты. Маці — хатняя гаспадыня, зь сялянаў. Вучылася ў царкоўна-прыходзкай школе, затым у Менскай жаночай урадавай гімназіі[1].

З 1918 году працавала статысткай, харысткай і танцоркай у Першым таварыстве беларускай драмы й камэдыі Фларыяна Ждановіча, на аснове творчага калектыву якога ў 1920 годзе быў утвораны 1-ы Беларускі дзяржаўны тэатар, дзе працягвала граць. Першую ролю Хімкі сыграла ў 16 гадоў у п’есе «Ганка» Ўладзіслава Галубка.

У 1926 годзе скончыла Беларускую драматычную студыю ў пры Маскоўскім Мастацкім тэатры (кляса Валянціна Смышляева й Соф’і Гіацынтавай). На базе гэтага выпуску ў Віцебску ў 1926 годзе быў створаны Другі беларускі дзяржаўны драматычны тэатар, у якім Стэфанія Станюта грала да 1931 году.

З 1931 — ізноў у БДТ-1 (сучасны Нацыянальны акадэмічны тэатар імя Янкі Купалы), дзе яна працуе да канца жыцьця.

Другая сусьветная вайна засьпела трупу тэатру ў Адэсе. У Менску ў Стэфаніі Станюты засталася сям’я, але тэатар яшчэ доўга знаходзіўся ў Адэсе, дзе акторка была начальнікам групы самаабароны. Пасьля пераезду трупы ў Томск, вяла ў шпіталі тэатральны кружок са зьмешчанымі там байцамі[2].

У кіно пачала здымацца ў 1958 годзе.

Стэфанія Станюта памерла 6 лістапада 2000 году. Пахаваная на Ўсходніх могілках Менску.

Творчасьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Адметныя рысы творчасьці Стэфаніі Станюты — шырыня дыяпазону, валоданьне разнастайнымі сродкамі сцэнічнай выразнасьці, яркі плястычны малюнак роляў, эмацыйнасьць, выразнасьць слова, жэста, мімікі, уменьне карыстацца іроніяй, гратэскам[3].

Стварыла шэраг народных характараў, дзе выявіла ў сваіх гераінь мудрасьць, жыцьцядзейнасьць, шчодрасьць і чалавечнасьць, сувязь з роднай зямлёй: Марыля і Паланея («Раскіданае гняздо» і «Прымакі» Я. Купалы), Алена («Салавей» З. Бядулі), Ганна Пятроўна («Простая дзяўчына» К. Губарэвіча), Рыпіна («Плач перапёлкі» І. Чыгрынава), бабуля Вера («Маладая гвардыя» паводле А. Фадзеева), Бабуля («Я, бабуля, Іліко і Іларыён» Н. Думбадзэ і Р. Лордкіпанідзэ), цёця Моця («Машачка» А. Афінагенава), Карміліца («Рамэо і Джульета» Ў. Шэксьпіра), Дуэнья («Дзень цудоўных падманаў» Р. Шэрыдана). Яркую камэдыйнасьць, вострую сатырычнасьць спалучала з высокім драматызмам, паглыбленьнем у псыхалёгію шматграннага жаночага характару: Зёлкіна («Хто сьмяецца апошнім» К. Крапівы), пані Вашамірская («Салавей»), Куліна Чарнушка («Людзі на балоце» паводле І. Мележа), Арына Радзівонаўна («Верачка» А. Макаёнка), Каргота («Тры Іваны — тры браты» А. Вольскага), Жабрачка («Крамлёўскія куранты» М. Пагодзіна), Глафіра, Міхееўна («Ваўкі і авечкі», «Апошняя ахвяра» А. Астроўскага), Шарлота («Вішнёвы сад» А. Чэхава), Эліза («Скупы» Мальера), Дыяна («Дурная для іншых, разумная для сябе» Лёпэ дэ Вэгі), Гіза («Гульня з кошкай» І. Эркеня) і інш[3].

Фільмаграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. 1958 — Чырвонае лісьце — эпізод
  2. 1958 — Шчасьце трэба берагчы — жонка Мікіты
  3. 1958 — Гадзіньнік спыніўся апоўначы — настаўніца
  4. 1959 — Строгая жанчына — Кацярына
  5. 1961 — Першыя выпрабаваньні — Ганна
  6. 1962 — Зорка на спражцы (кінаальманах «Маленькія летуценьнікі») — жанчына ў чорным
  7. 1964 — Лісты да жывых
  8. 1966 — Іду шукаць — эпізод
  9. 1967 — Хата і гаспадар — маці Ягора
  10. 1969 — Я, Францыск Скарына… — Абаціса
  11. 1970 — Пяцёрка адважных — бабуля Кешкі
  12. 1971 — Запыт (кароткамэтражны) — Фенька
  13. 1971 — Магіла льва — маці Фёдара
  14. 1973 — І сьмех, і бяда (кароткамэтражны) — Агрыпіна
  15. 1973 — Цешча — цётка Маша
  16. 1974 — Вялікае супрацьстаяньне — Агеіха
  17. 1974 — Мы — хлопцы жывучыя — Матрона Яўсееўна
  18. 1974 — Прыгода ў горадзе, якога няма — цётка Польлі
  19. 1976 — Нядзельная ноч — старая
  20. 1976 — Памяць зямлі — баба Паля
  21. 1976 — Трывожны месяц верасень — Сэрафіма
  22. 19761978 — Час абраў нас — Варанецкая
  23. 1977 — Успамін… — бабуля Пчолка
  24. 1977 — Пра Чырвоны Капялюшык — Першая злая старая
  25. 1978 — Пагаворым, брат… — Дар’я
  26. 1978 — Гандлярка і паэт — Марыля
  27. 1979 — Родная справа — маці
  28. 1980 — Атлянты й карыятыды — маці Максіма
  29. 1980 — Вазьму твой боль — жонка Шышковіча
  30. 1980 — Паводка — Сьцяпанаўна
  31. 1980 — Трэцяга ня дадзена — эпізод
  32. 1981 — Адзіны мужчына — Неаніла Сьцяпанаўна
  33. 1981 — Зацішша — Вера Пятроўна
  34. 1981 — Аленевае паляваньне — сялянка
  35. 1981 — Пра цябе — Ксенія Аляксандраўна
  36. 1981 — Людзі на балоце — шаптуха
  37. 1981 — Разьвітаньне — Дар’я
  38. 1981 — Крыніца — Эўфрасіньня Ільлінічна
  39. 1982 — Жывая вясёлка — бабуля Міхася
  40. 1982 — Чужая вотчына — Мондрыха
  41. 1983 — Сад — старая, якая прытуліла Машу
  42. 1983 — Белыя росы — Кіселіха
  43. 1983 — Плыві, караблік… — Ганна Мікалаеўна Палуніна
  44. 1984 — Невядомы салдат — Антаніна Васільеўна Бокарава
  45. 1984 — Атрад — старая
  46. 1984 — Радаўніца — Хрысьціна
  47. 1984 — Што ў Сенькі было — бабка Вера
  48. 1985 — Мама, я жывы — Домна Піліпаўна
  49. 1985 — Пакланіся да зямлі — Марыя
  50. 1985 — Не хадзіце, дзеўкі, замуж — Міхееўна
  51. 1985 — Халады напачатку вясны (кароткамэтражны) — бабуля Віктара
  52. 1985 — Экзамэн на дырэктара — Клаўдзія Пятроўна
  53. 1986 — Не забудзьцеся выключыць тэлевізар — Калерыя Паўлаўна
  54. 1986 — Першацьвет — бабуля
  55. 1987 — Нецярпеньне душы — маці Лепяшынскага
  56. 1988 — Генэральная рэпэтыцыя — Няня
  57. 1988 — Гэтыя… Тры дакладныя карты… — графіня
  58. 1988 — Мудрамер — Кацярына Антонаўна Загменная
  59. 1989 — Жадаю зрабіць прызнаньне — Ганна Шкурко
  60. 1990 — Мудрамер (фільм-спэктакль) — Загменная Кацярына Антонаўна
  61. 1990 — Небыліцы пра Івана — старая
  62. 1990 — Увайдзі ў кожную хату — эпізод
  63. 1990 — Плач перапёлкі — эпізод
  64. 1990 — Жарсьці па Аўдзею (фільм-спэктакль) — маці Зуйка
  65. 1991 — Цар Іван Грозны — Ануфрыеўна
  66. 1991 — Ізгой — Ганка
  67. 1992 — Кошт галавы — жабрачка
  68. 1993 — Вытокі
  69. 1993 — Сылюэт у акне насупраць — цешча
  70. 1993 — Чортавы лялькі — бабулька з намібійскімі
  71. 1994 — Поры году
  72. 1994 — Лета каханьня — Стэфанія
  73. 1995 — Гульня ўяўленьня — старая ў капелюшы
  74. 2001 — Курортны раман — эпізод

Узнагароды і прэміі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Памяць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Сын Стэфаніі Станюты Аляксандар выдаў кнігу ўспамінаў пра маці. Першая выйшла на беларускай мове ў 1994 годзе, а дапоўнены варыянт — «Жыцьцё акторкі» — на расейскай мове — у 2001 годзе.
  • Да 105-годзьдзя зь дня народзінаў нараджэньня акторкі быў выдадзены раман «Гарадзкія сны», напісаны сынам акторкі. Раман заснаваны на асабістых лістах каханым мужчынам: актору і супрацоўніку НКУС. Лёс абодвух апынуўся трагічным: яны былі расстраляныя[4].
  • У памяць пра акторку 27 сакавіка 2003 году на доме № 19 па праспэкце Скарыны (цяпер Незалежнасьці) у Менску была ўсталяваная мэмарыяльная дошка ў гонар Стэфаніі Станюты.
  • У Купалаўскім тэатры арганізуюцца вечары памяці Стэфаніі Станюты. У Дзяржаўным музэі гісторыі тэатральнай і музычнай культуры Беларусі ёсьць пакой, прысьвечаны Стэфаніі Станюце.
  • Міністэрства сувязі й інфарматызацыі Рэспублікі Беларусь 13 траўня 2005 году ўвяло ў паштовы зварот марку «100 гадоў зь дня нараджэньня С. М. Станюты».
  • У 2014 годзе было прынятае рашэньне аб наданьні новай вуліцы ў Менску імя Стэфаніі Станюты[5].

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Дата в истории: 112 лет назад в Минске основана женская правительственная гимназия(рас.). govorim.by (12 жніўня 2011). Праверана 20 кастрычніка 2014 г.
  2. ^ Стэфания Станюта — Чтобы помнили(рас.). belactors.info. Праверана 20 кастрычніка 2014 г. Архіўная копія ад 4 красавіка 2012 г.
  3. ^ а б Беларуская энцыклапедыя: У 18 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш. — Менск: БелЭн, 2002. — Т. 15: Следавікі — Трыо. — 552 с. — ISBN 985-11-0251-2 С. 152—153
  4. ^ Городские сны королевы Стефании(рас.). Минский курьер. Праверана 20 кастрычніка 2014 г.
  5. ^ В Минске трем новым улицам присвоены наименования(рас.). minsk.gov.by (17 кастрычніка 2014 году). Праверана 19 кастрычніка 2014 г.

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg Стэфанія Станютасховішча мультымэдыйных матэрыялаў