Розьніца паміж вэрсіямі «Танзанія»

Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
73 байты дададзена ,  8 гадоў таму
афармленьне, абнаўленьне зьвестак
д (r2.7.1) (робат выдаліў: nap:Tanzania)
(афармленьне, абнаўленьне зьвестак)
{{Краіна|
|Назва = Танзанія |
|НазваЎРоднымСклоне = Танзаніі |
|НазваНаДзяржаўнайМове = Jamhuri ya Muungano wa Tanzania<br />United Republic of Tanzania |
|Сьцяг = Flag of Tanzania.svg |
|Герб = Coat of arms of Tanzania.svg|
|НацыянальныДэвіз = «Uhuru na Umoja» («Воля і адзінства») |
|Месцазнаходжаньне = LocationTanzania.svg |
|АфіцыйнаяМова = [[Суахілі]], [[Ангельская мова|ангельская]] |
|Сталіца = [[Дадома]] |
|НайбуйнейшыГорад = [[Дар-эс-Салам]] |
|ТыпУраду = [[фэдэрацыйная рэспубліка]] |
|ПасадыКіраўнікоў = [[прэзыдэнт]]<br />[[прэм'ерпрэм’ер-міністар]] |
|ІмёныКіраўнікоў = [[Джакая Кіквэтэ]]<br />[[Мізэнга Пінда]] |
|Плошча = 945 203 |
|МесцаЎСьвецеПаводлеПлошчы = 31-е |
|АдсотакВады = 6,2 |
|ГодАцэнкіНасельніцтва = 2009 |
|МесцаЎСьвецеПаводлеНасельніцтва = 3230 |
|Насельніцтва = 43 739 000 |
|ШчыльнасьцьНасельніцтва = 46,3 |
|ГодАцэнкіСУП = 2008 |2009
|МесцаЎСьвецеПаводлеСУП = 99 |
|СУП = $5357,794 млрд |
|СУПНаДушуНасельніцтва = $1353 |1416
|Валюта = [[Танзанійскі шылінг]] |
|КодВалюты = TZS |
|ЧасавыПас = EAT |
|ЧасРозьніцаUTC = +3|
|ЧасавыПасУлетку = |
|ЧасРозьніцаUTCУлетку = +3 |
|НезалежнасьцьПадзеі= — ад [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] |
|НезалежнасьцьДаты = [[9 сьнежня]] [[1961]] |
|ДзяржаўныГімн = Mungu ibariki Afrika |
|АўтамабільныЗнак = |
|ДамэнВерхнягаЎзроўню = tz |
|ТэлефонныКод = 255 |
|Дадаткі = [[Файл:Tz-map.png|цэнтар|250пкс|Мапа Танзаніі]]
}}
'''Танзанія, Аб’яднаная Рэспубліка Танзанія''' ({{мова-sw|Jamhuri ya Muungano wa Tanzania}}, {{мова-en|United Republic of Tanzania}}) — краіна ва [[Усходняя Афрыка|Ўсходняй Афрыцы]], узьнікла ў выніку злучэньня дзьвюх былых калёніяў: [[Нямеччына|нямецкай]] (пасьля [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайны]] [[Вялікабрытанія|брытанскай]]) [[Танганьіка|Танганьікі]] і брытанскага [[Занзыбар]]у, што сымбалізуе назва краіны ўтвораная з пачаткаў назваў абодвух рэгіёнаў. У наш час гэтыя рэгіёны Танзаніі існуюць як фэдэрацыйныя рэспублікі.
 
== Гісторыя ==
Першапачаткова тэрыторыю сучаснай Танзаніі насялялі народы, роднасныя [[бушмэны|бушмэнам]] і гатэнтотам, якія займаліся паляваньнем і збіральніцтвамзьбіральніцтвам. Затым у 1-м тысячагодзьдзі да н. э. з ЭфіопскагаЭтыёпскага нагор'янагор’я прыйшлі кушыцкія плямёны. Да пачатку н. э. прыйшлі плямёны [[банту]].
 
Прыкладна ў сярэдзіне 1 тысячагодзьдзя н. э. на ўзьбярэжжы сучаснай Танзаніі зьявіліся пэрсыдзкія гандляры, а затым — арабскія. Менавіта тады склалася новая этнічная супольнасьць — суахілі. Яе склалі мясцовыя прыбярэжныя плямёны і прышэльцы з Ірана[[Іран]]у, Аравіі, а таксама зь [[Індыя|Індыі]].
 
Краіна ўзніклаўзьнікла ў [[1964]] годзе ў выніку злучэньня Танганьікі (незалежнай з [[1961]] году) і [[Занзыбар]]у (незалежнага з [[1963]] году), як Аб’яднаная Рэспубліка Танганьікі і Занзыбару, а з кастрычніка 1964 году як Аб’яднаная Рэспубліка Танзаніі, удзельнік [[ААН]]. Першым прэзыдэнтам Танзаніі стаў прэзыдэнт Танганьікі Дж. Ньерэрэ, адзным з двух віцэ-прэзыдэнтаў — прэзыдэнт Занзыбару, А. Карумэ (пасьля яго забойства ў [[1972]] годзе — А. Джумбэ). Першая канстытуцыя краіны была абвешчаная ў [[1965]] годзе. У тым жа годзе забаронена дзейнасьць апазыцыі, а з прыняцьцяпрыняцьцем новай канстытуцыі [[1977]] году адзінай партыяй краіны стала Рэвалюцыйная партыя (ССМ).
 
У [[1992]] годзе дзейнасьць апазыцыі была дазволеная, але да нашых дзён ССМ кантралюе краіну. [[7 жніўня]] [[1998]] году ў [[Дар-эс-Салам]] адбыўся тэратыстычны замах на пасольства [[ЗША]].
[[7 жніўня]] [[1998]] году ў [[Дар-эс-Салам]] адбыўся тэратыстычны замах на пасольства [[ЗША]].
 
== Палітыка ==
Танзанія зьяўляецца ўдзельніцай [[Брытанская садружнасьцьСадружнасьць нацыяў|Брытанскай садружнасьці нацыяў]]. У агульных выбарах выбіраецца прэзыдэнт і ўдзельнікі Народнага сходу (''Bunge'') на пяцігадовы тэрмін. [[Прэзыдэнт]] назначае [[прэм'ерпрэм’ер-міністар|прэм’ер-міністра]] і ўдзельнікаў КабінетаКабінэта міністраў з парлямэнтарыяў. З 274 месцаў парлямэнту, 37 зарэзэрвананы для жанчынаў і 5 для ўдзельнікаў Палаты Прадстаўнікоў Занзыбару. У выбарах [[2005]] году перавагу ў парлямэнце атрымала партыя Чама Ча Мапіндузі (Рэвалюцыйная партыя).
 
== Адміністрацыйны падзел ==
| 1141,743
|-----
| [[СінгідаСынгіда (рэгіён)|СінгідаСынгіда]]
| Singida
| [[СінгідаСынгіда]]
| 49 341
| 1090,758
 
== Геаграфія ==
Большую частку паверхні Твнзаніі займае [[пласкагор’е Уніамвэзі[[Уніямвэзі]] (вышыня 900—1500 м), перарэзанае тэктанічнымі разломамі, якія належаць да сыстэмы [[Вялікія Афрыканскія Разломы|Вялікіх Афрыканскіх Разломаў]]. Цэнтральная частка краіны перарэзана з поўдня на поўнач Вялікім Усходнім Разломам, уздоўж заходняй мяжы цягнецца Вялікі Заходні Разлом. Паміж разломамі шзвышаюцца горныя масывы, вульканы: [[Кіліманджара]] і [[Мэру]].
 
У паўночна-заходняй частцы краіны, на мяжы Танзаніі, Кеніі і Ўганды, знаходзіцца возера [[Вікторыя (возера)|Вікторыя]], самае вялікае возера Афрыкі. Уздоўж заходняй мяжы з [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга|Дэмакратычнай Рэспублікай Конга]] знаходзіцца возера [[Танганьіка]]. Абодва возеры далучаюць да Вялікіх Афрыканскіх Азёраў. Самая вялікая рака Танзаніі — гэта [[Рудзі]].
 
На поўначы знаходзіцца [[Нацыянальны парк [[Сэрэнгеці]].
 
Працягласьць межаў Танзаніі складае 3402 км, зь іх з [[Бурундзі]] — 451 км, [[Кенія]]й — 769 км, [[Мазамбік]]ам — 756 км, [[Руанда]]й — 217 км, [[Уганда]]й — 396 км, [[Замбія]]й — 338 км, [[Дэмакратычная Рэспубліка Конга|Дэмакратычнай Рэспублікай Конга]] — 473 км.
Сярод натуральных багацьцяў краіны можна вылучыць: [[дыямэнт]]ы (70 тыс. каратаў), [[рубін]]ы і [[сапфір]]ы, [[золата]], [[гіпс]], [[фасфаты]], [[жалезная руда]], каменны [[вугаль]]. Акрамя гэтага існуюць радовішчы [[уран (хімічны элемэнт)|ўрану]], [[медзь|медзі]], [[тытан]]а, [[ванадый|ванадыя]] і [[прыродны газ|прыроднага газу]].
 
Вялікі прыбытак краіне прыносіць турызм у Нацыянальны парк [[Сэрэнгеці]], куды прыяжджаюць каля 90 000 турыстаў штогод.
 
=== Зьнешні гандаль ===
Экспарт у 2009 годзе — 3 млрд дал. — золата, кава, арэхі кеш’ю, бавоўна. Асноўныя пакупацелі — Індыя 8,5 %, Кітай 7,6 %, Японія 7,1 %, Нідэрлянды 6,2 %, ААЭ 5,7 %, Нямечына 5,2 %. Імпарт у 2009 годзе — 5,8 млрд дал. — спажывецкія тавары, машыны і транспартныя сродкі, паліва. Асноўныя пастаўнікі — Індыя 14 %, Кітай 13,7 %, ПАР 7,8 %, Кенія 6,9 %, ААЭ 4,7 %, Японія 4,3 %. Уваходзіць у міжнародную арганізацыю краінаў Афрыкі, Карыбскага басэйну і Ціхаакеанскага рэгіёну.
Экспарт у 2009 годзе — 3млдр. дал. — золата, кава, арэхі кеш'ю, бавоўна
 
Асноўныя пакупацелі — Індыя 8,5 %, Кітай 7,6 %, Японія 7,1 %, Нідэрлянды 6,2 %, ААЭ 5,7 %, Нямечына 5,2 %.
 
Імпарт у 2009 годзе — 5,8 млрд. дал. — спажывецкія тавары, машыны і транспартныя сродкі, паліва.
 
Асноўныя пастаўнікі — Індыя 14 %, Кітай 13,7 %, ПАР 7,8 %, Кенія 6,9 %, ААЭ 4,7 %, Японія 4,3 %.
 
Уваходзіць у міжнародную арганізацыю краінаў Афрыкі, Карыбскага басэйну і Ціхаакеанскага рэгіёна
 
== Дэмаграфія ==
 
=== Насельніцтва ===
Каолькасьць насельніцтва — 41,9 млн (ацэнка на ліпень 2010). Гадавы прырост — 2%. Фэртыльнасьць — 4,3, нараджэньняў на жанчыну. Дзіцячая сьмяротнасьць — 68 на 1000 народжаных. Сярэдняя працягласьць жыцьця — 51 год у мужчынаў, 54 гады ў жанчынаў. Заражонасьць вірусам імунадэфіцыту — 6,2% (ацэнка на 2007 год). Гарадзкое насельніцтва — 25% (2008).
Каолькасьць насельніцтва — 41,9 млн (ацэнка на ліпень 2010).
 
Гадавы прырост — 2%
 
Фэртыльнасьць — 4,3, нараджэньняў на жанчыну
 
Дзіцячая сьмяротнасьць — 68 на 1000 народжаных
 
Сярэдняя працягласьць жыцьця — 51 год у мужчынаў, 54 года ў жанчынаў
 
Заражонасьць вірусам імунадэфіцыта — 6,2% (ацэнка на 2007 год)
 
Гарадзкое насельніцтва — 25% (2008)
 
Этна-расавы склад — у матэрыковай частцы — 99% нэгры, у асноўным плямёны банту, 1% — азыятыазіяты (у асноўным індыйцы), белыя, арабы. На Занзыбары — у асноўным арабы, нэгры і мэтысы араба-нэгрыцянскага паходжаньня.
 
Мовы - афіцыйныя суахілі і ангельская, на Занзыбары распаўсюджаныраспаўсюджаная арабскіарабская, у матэрыковай частцы — каля 130 мясцовых моваў групы банту. Пісьменнасьць — 69% (77% мужчынаў, 62% жанчынаў — паводле перапісу 2002 году).
 
Рэлігіі — у матэрыковай частцы — хрысьціяне 30%, мусульмане 35%, абарыгенныя культы 35%, на Занзыбары — болей за 99—99% мусульмане.
Пісьменнасьць — 69% (77% мужчынаў, 62% жанчынаў — паводле перапісу 2002 году)
 
Рэлігіі — у матэрыковай частцы — хрысьціяне 30%, мусульмане 35%, абарыгенныя культы 35%, на Занзыбары — болей за 99— мусульмане
== Культура ==
У Танзаніі ужываецца каля 100 моваў, у асноўным зь сям’і банту. У адукацыі выкарыстоўваецца [[суахілі]], у вышэйшай адукацыі [[ангельская мова]]. У краіне ёсьць чатыры ўнівэрсытэты.
 
== Вонкавыя спасылкі ==
{{Commons|Category:Tanzania|выгляд=міні}}
 
{{Краіны Афрыкі}}
159 567

зьменаў

Навігацыйнае мэню