Дзісна (рака)

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Рака
Дзісна
Дзісна
Рака Дзісна каля аднайменнага места
Агульныя зьвесткі
Выток возера Дзісна (Летува)
Вусьце Дзьвіна
Краіны басэйну Беларусь, Летува
Даўжыня 178 км
Сярэднегадавы сьцёк 52,4 м³/с
Плошча басэйну 8180 км²
Нахіл воднай паверхні 0,2 ‰
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы

Дзісна — рака ў Летуве і БеларусіВіцебскай вобласьці), левы прыток Дзьвіны. Даўжыня 178 км, у межах Беларусі каля 149 км. Плошча вадазбору 8180 км², у межах Беларусі каля 7730 км². Выдатак вады ў вусьці 52,4 м³/с. Агульны спад ракі 39,7 м. Сярэдні нахіл воднай паверхні 0,2 .

Асноўныя прытокі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

На рацэ[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Агульныя зьвесткі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Выцякае з возера Дзісны ў Летуве, цячэ тэрыторыяй Браслаўскага (у тым ліку граніцай зь Летувай), Пастаўскага, Шаркоўшчынскага і Мёрскага раёнаў Дзісенскай нізінай — заходняй часткай Полацкай нізіны.

Даліна трапэцападобная, шырыня яе 400—600 м, месцамі да 1,5 км. Абалона ў вярхоўі чаргуецца па берагах (шырыня 200—400 м), на астатнім працягу двухбаковая, шырыня яе ў сярэдняй плыні 80—100 м, у ніжняй да 500 м. Рэчышча зьвілістае, на працягу 7,7 км (1 км на ўсход ад вёскі Германаўшчына — 2 км на поўдзень ад вёскі Марозаўка Браслаўскага раёну) каналізаванае; шырыня яго 20—30 м, у сярэдняй плыні да 60 м, у нізоўях да 100 м. Берагі ў вярхоўях нізкія, часткова забалочаныя, на астатнім працягу стромкія, вышынёй 2—7 м, у месцах выхаду грунтавых водаў забалочаныя.

Максымальны выдатак вады 710 м³/с, мінімальны — 5 м³/с (вёска Пазікі Мёрскага раёну, за 15 км ад вусьця; адпаведна 1963, 1960). Рака замярзае ў 2-й дэкадзе сьнежня, крыгалом у 1-й дэкадзе сакавіка[1].

Рэльеф[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вадазбор разьмяшчаецца ў межах моцна забалочанай Дзісенскай нізіны, толькі верхняя частка яго займае сярэдняўзгорысты паўночна-ўсходні ўскраек Беларускай грады. Сярэдняя вышыня вадазбору 155 м, сярэдні ўхіл 6,1‰. Лінія водападзелу мае параўнальна плыўныя абрысы, праходзіць Сьвянцянскімі градамі і паўночна-ўсходнімі адгор’ямі Беларускай грады, адлучаючы вадазборы сумежных рэчак Вяльля, Бярэзіна й Вушача. Даўжыня водападзельнай лініі 535 км, каэфіцыент яе разьвіцьця 1,67.

Азёры[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Шырокае пашырэньне (каля 600) маюць невялікія азёры, якія складаюць каля 3% плошчы вадазбору. Да найбольшых азёраў належаць: Дрысьвяты, Дзісна, Мядзел, Богінскае, Рычы, Шо, Апіварда, Аболе, Пруты і іншыя.

Расьліннасьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Лесы мяшаныя зь перавагай іглічных пародаў, разьмяшчаюцца асобнымі масівамі, у асноўным у сярэдняй плыні ракі (вадазборы рэчак Дрысьвята, Янка, Галбіца) і ў басэйне ракі Шоша, найбольшы зь якіх лес Гарадзец. Агульная лясістасьць 15%.

Гаспадарчая дзейнасьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

На вадазборы праводзіліся мэліярацыйныя працы, у выніку якіх, на 1 студзеня 2006 23.5% плошчы басэйну мэліяраваныя. Працягласьць адкрытай асушальнай сеткі складае 6990 км[2].

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Блакітная кніга Беларусі. Энцыкл. — Менск, 1994.
  2. ^ Гідрамэтцэнтар Беларусі(рас.)

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Блакітная кніга Беларусі: энцыкл. / Рэдкал.: Н. А. Дзісько, М. М. Курловіч, Я. В. Малашэвіч і інш.; Маст. В. Г. Загародні. — Менск: БелЭн, 1994. — 415 с. ISBN 5-85700-133-1.
  • Природа Белоруссии: Попул. энцикл. / БелСЭ; Редкол.: И. П. Шамякин (гл.ред.) и др. — Мн.: БелСЭ, 1986. — 599 с., 40 л. ил.
  • Ресурсы поверхностных вод СССР. Описание рек и озёр и расчёты основных характеристик их режима. Т. 5. Белоруссия и Верхнее Поднепровье. Ч. 1—2. — Л., 1971

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg Дзісна (рака)сховішча мультымэдыйных матэрыялаў