Банан (плод)

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Бананы для ўдзельнікаў маратону ў Кракаве, Польшча

Бана́н — ядомы плод, садавіна. З пункту гледжаньня батанікі зьяўляецца ягадай[1][2]. Расьце на некалькіх відах вялікіх травяных кветкавых расьлін, якія належаць да роду банан[3]. У некаторых краінах бананы могуць выкарыстоўвацца ў прыгатаваньні ежы і завуцца плянтанамі. Бананы вельмі розныя паводле памеру, колеры і цьвёрдасьці, але звычайна бываюць выцягнутымі і выгнутымі. Мякаць бананаў багатая на крухмал. Яна пакрытая лупінай, якая бывае зялёнай, жоўтай, чырвонай, ружовай і карычневай у сьпелых бананаў. Бананы растуць па некалькі штук наверсе расьліны. Амаль усе ядомыя бананы, якія ня ўтрымліваюць насеньне, паходзяць ад двух дзікіх відаў — Musa acuminata і Musa balbisiana. Большасьць бананаў, якія спажываюцца ў ежу, у залежнасьці ад свайго геному адносяцца да гэтых двух відаў, а таксама да віду Musa × paradisiaca, які зьяўляецца іхнім гібрыдам. Раней таксама выкарыстоўвалася пазначэньне Musa sapientum.

Бананы паходзяць з Індамалайі і Аўстраліі. Лічыцца, што ўпершыню бананы сталі вырошчваць у якасьці культурнай расьліны ў Папуа-Новай Гвінэі[4][5]. Сёньня бананы вырошчваюцца па меншай меры ў 107 краінах[6], пераважна ў якасьці садавіны, але таксама ў якасьці сыравіны для вырабу валакна, для вытворчасьці бананавага віна, бананавага піва і ў якасьці дэкаратыўнай расьліны.

У сьвеце няма дакладнага адрозьненьня паміж «бананамі» і «плантанамі». У Амэрыцы ды Эўропе «бананамі» звычайна завуцца мяккія салодкія дэсэртныя бананы, асабліва бананы Кавендыш, якія зьяўляюцца галоўнай крыніцай даходу краінаў, якія вырошчваюць бананы. У адрозьненьне ад іх бананы Musa cultivars з больш цьвёрдымі пладамі завуцца «плантанамі». У іншых рэгіёнах, напрыклад, у Паўднёва-Ўсходняй Азіі вырошчваецца і спажываецца ў ежу значна больш відаў бананаў, так што двух словаў не хапае для іх разьдзяленьня, адпаведна існуюць некалькі словаў у мовах Паўднёва-Ўсходняй Азіі для пазначэньня бананаў.

Слова «банан» таксама выкарыстоўваецца для пазначэньня расьліны, на якой растуць бананы[7]. Такім чынам, паняцьце пашыраецца на іншыя віды роду Musa — бананы scarlet (Musa coccinea), ружовыя бананы (Musa velutin) ды бананы Fe’i. Таксама часам бананамі завуць прадстаўнікоў роду Ensete, сярод якіх сьнежны банан (Ensete glaucum) і несапраўдны банан (Ensete ventricosum), які мае камэрцыйнае значэньне. Абодва віды адносяцца да сямейства бананаў Musaceae.

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Banana from 'Fruits of Warm Climates' by Julia Morton. Hort.purdue.edu. Архіўная копія ад 15 красавіка 2009 г.
  2. ^ Armstrong, Wayne P. Identification Of Major Fruit Types Wayne's Word: An On-Line Textbook of Natural History Праверана 30 жніўня 2015 г.
  3. ^ банан. Merriam-Webster.
  4. ^ Прасочваньне гісторыі вырошчваньня бананаў да Папуа-Новай Гвінэі(анг.). Australia & Pacific Science Foundation.
  5. ^ Musa species (bananas and plantains) // Species Profiles for Pacific Island Agroforestry. — Hōlualoa, Hawai'i: Permanent Agriculture Resources (PAR), 2006.
  6. ^ FAOSTAT: ProdSTAT: Crops(анг.). Food and Agriculture Organization (2005).
  7. ^ Merriam-Webster Online Dictionary

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg Банан (плод)сховішча мультымэдыйных матэрыялаў