Розьніца паміж вэрсіямі «Танзанія»

Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
12 байтаў выдалена ,  8 месяцаў таму
д
д (артаграфія)
 
|ЧасРозьніцаUTCУлетку = +3
|НезалежнасьцьПадзеі= — ад [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]]
|НезалежнасьцьДаты = [[9 сьнежня]] [[1961]]
|ДзяржаўныГімн = Mungu ibariki Afrika
|АўтамабільныЗнак =
Паўночны ўсход Танзаніі ёсьць пераважна гарыстым і лясістым, тамака месьціцца і гара Кіліманджара. Тры зь Вялікіх азёраў Афрыкі часткова месьцяцца ў Танзаніі. На поўначы і захадзе знаходзіцца возера [[Вікторыя (возера)|Вікторыя]], самае вялікае возера ў Афрыцы, і возера [[Танганьіка]], самае глыбокае возера на кантынэнце, вядомае сваімі ўнікальнымі відамі рыбаў. Усход краіны гарачы і вільготны, з усходняга боку ў Індыйскім акіяне каля берагу месьціцца востраў Занзыбар. Вадаспад [[Каламба (вадаспад)|Каламба]], разьмешчаны на рацэ [[Каламба (рака)|Каламба]] на мяжы з Замбіяй, зьяўляецца другім паводле велічыні бесьперапынным вадаспадам у Афрыцы<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/310022/Kalambo-Falls «Kalambo Falls»]. Encyclopædia Britannica.</ref>. Запаведнік [[Мэнай Бэй]] ёсьць самай вялікай ахоўнай марской зонай Занзыбару.
 
У Танзаніі размаўляюць больш чым на 100 розных мовах, што робіць краіну найбольш лінгвістычна разнастайнай ва Ўсходняй Афрыцы<ref name="Ammon">Ulrich Ammon; Norbert Dittmar; Klaus J. Mattheier (2006). [https://books.google.com/books?id=LMZm0w0k1c4C&pg=PA1967 ''«Sociolinguistics: An International Handbook of the Science of Language and Society»'']. Walter de Gruyter. — С. 1967. — {{ISBN|978-3-11-018418-1}}.</ref>. Краіна дэ-юрэ ня мае афіцыйнай мовы, хоць нацыянальнай мовай ёсьць [[суахілі]]. Суахілі выкарыстоўваецца ў парлямэнцкіх дэбатах, у судах ніжэйшай інстанцыі, а таксама ў сыстэме адукацыі пачатковай школы. [[Ангельская мова]] выкарыстоўваецца ў зьнешнім гандлі, у дыпляматыі, у вышэйшых судах, а таксама ў якасьці сродку навучаньня ў сыстэме сярэдняй і вышэйшай адукацыі<ref name="Ammon"/>, хоць урад Танзаніі плянуе спыніць выкарыстаньне ангельскай мовы ў якасьці мовы навучаннянавучаньня ў цэлым<ref>[https://afkinsider.com/88774/tanzania-ditches-english-education-overhaul-plan/ «Tanzania Ditches English In Education Overhaul Plan»]. AFK Insider.</ref>. Прыблізна 10 адсоткаў танзанійцаў размаўляюць на суахілі як носьбіты мовы, і да 90 працэнтаў выкарыстоўваюць яе уў якасціякасьці другой мовы зносінаў<ref name="Ammon"/>.
 
== Гісторыя ==
Першапачаткова тэрыторыю сучаснай Танзаніі насялялі народы, роднасныя [[бушмэны|бушмэнам]] і гатэнтотам, якія займаліся паляваньнем і зьбіральніцтвам. Затым у 1-м тысячагодзьдзі да н. э. з Этыёпскага нагор’я прыйшлі кушыцкія плямёны. Да пачатку н. э. прыйшлі плямёны [[банту]]. Прыкладна ў сярэдзіне 1 тысячагодзьдзя н. э. на ўзьбярэжжы сучаснай Танзаніі зьявіліся пэрсыдзкія гандляры, а затым — арабскія. Менавіта тады склалася новая этнічная супольнасьць — суахілі. Яе склалі мясцовыя прыбярэжныя плямёны і прышэльцы з [[Іран]]у, Арабіі, а таксама зь [[Індыя|Індыі]].
 
У 1840 годзе [[аман]]скі султан [[Саід бін Султан]] перанёс сваю сталіцу з Арабійскага паўвостраву ў Занзыбар. У гэты час Занзыбар стаўся цэнтрам арабскага гандлю рабамі<ref>[https://web.archive.org/web/20141006131931/http://www.britannica.com/blackhistory/article-24157 «Slavery»]. Encyclopædia Britannica.</ref>. Ад 65 да 90% насельніцтва Занзыбару апынуліся пад прыгнётам<ref>[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/548305/slavery/24157/Slave-societies «Slave societies»]. Encyclopædia Britannica.</ref>. Адзін з самых сумна вядомых гандляроў рабамі на ўзбярэжжыўзьбярэжжы УсходняйЎсходняй Афрыкі таго часу быў [[Тыпу Тып]], які сам быў унукам вызваленнага з прыгнёту афрыканскага раба. У 1890-х гадох рабства было адмененае<ref>[https://www.enchantingtravels.com/travel-blog/zanzibar-map-history «On The Zanzibar Map: Spices, Slaves And A Bit Of History»]. Enchanting Travels.</ref>.
 
У канцы XIX стагодзьдзя [[Нямецкая імпэрыя]] захапіла рэгіёны, якія на сёньня ўтвараюць мацерыковую частку Танзаніі і ўключыла іх ў склад [[Нямецкая Ўсходняя Афрыка|Нямецкай Усходняй Афрыцы]]. Аднак, параза Нямеччыны ў [[Першая сусьветная вайна|Першай сусьветнай вайне]] вымусіла краіну саступіць гэтую тэрыторыю супернікам. Вярхоўная рада [[Парыская мірная канфэрэнцыя|Парыскай мірнай канфэрэнцыі]] 1919 году ўсе нямецкія тэрыторыі перадала [[Вялікабрытанія|Вялікабрытаніі]] 7 траўня 1919 году, не зважаючы на настойлівыя пярэчаньні з боку [[Бэльгія|Бэльгіі]]. Брытанскі каляніяльны сакратар, [[Альфрэд Мілнэр]] і бэльгійскі паўнамоцны міністар [[П’ер Орт]] пасьля перамоваў падпісалі ангелька-бэльгійскага пагадненьне ад 30 траўня 1919 году, паводле якога частка былой нямецкай калёніі [[Руанда—Урундзі]] была перададзена Бэльгіі<ref name="Louis">William Roger Louis (2006). [https://books.google.com/books?id=NQnpQNKeKKAC&pg=PA246 «Ends of British Imperialism: The Scramble for Empire, Suez, and Decolonization»]. I.B. Tauris. {{ISBN|9781845113476}}.</ref>. Рада мірнае канфэрэнцыі ратыфікавала гэтае пагадненьне 7 жніўня 1919 году. 12 ліпеня 1919 году камісія вырашыла, што невялікі [[Трыкутнік Кіёнга]] на поўдзень ад ракі [[Рувума]] будзе перададзены на карысьць [[Партугалія|Партугаліі]]<ref name="Louis"/>. Камісія разважыла, што Нямеччына фактычна прымусіла Партугалію саступіць гэты трохкутнік у 1894 годзе<ref name="Louis"/>. [[Вэрсальская мірная дамова 1919 году|Вэрсальская дамова]] была падпісаная 28 ліпеня 1919 году, але набыла моц толькі 10 студзеня 1920 году. У гэты дзень былая нямецкая тэрыторыя была афіцыйна перададзена на карысьць Вялікабрытаніі, Бэльгіі і Партугаліі. Менавіта ў гэты час мацерыковая частка, што адыйшла да Брытаніі, атрымала назву Танганьіка.
Падчас [[Другая сусьветная вайна|Другой сусьветнай вайны]] каля 100 тысячаў чалавек з Танганьікі далучыліся да сілаў хаўрусьнікаў<ref name="Heale">Jay Heale; Winnie Wong (2010). [https://books.google.com/books?id=9UhNJxHg14wC «Tanzania»]. Marshall Cavendish. {{ISBN|978-0-7614-3417-7}}.</ref><ref name="mgtrust">[http://www.mgtrust.org/afr2.htm «African participants in the Second World War»]. Memorial Gates Trust.</ref>. Танганьіканцы ўдзельнічалі ва [[Усходнеафрыканская кампанія|Ўсходнеафрыканскай кампаніі]] ў [[Самалі]] і [[Этыёпія|Абісыніі]] супраць італьянцаў, на [[Мадагаскар]]ы супраць сілаў [[Рэжым Вішы|вішысцкай Францыі]] падчас [[Мадагаскарская кампанія|Мадагаскарскай кампаніі]], і ў [[М’янма|Бірме]] супраць японцаў<ref name="mgtrust"/>. Танганьіка зьяўлялася ў гэты час важным брытанскім фарпостам і крыніцай вырошчваньня ежы для задавальненьня патрэбаў войска, экспарт калёніі значна павялічыўся ў параўнаньні з даваенным гадамі [[Вялікая дэпрэсія|Вялікай дэпрэсіі]]<ref name="Heale"/>. Такі попыт, аднак, выклікаў росту коштаў на сыравінныя тавары і масіўную інфляцыю ў межах калёніі<ref>[http://www.content.eisa.org.za/old-page/tanzania-british-rule-between-wars-1916-1945 «Tanzania: British rule between the Wars (1916–1945)»]. eisa.org.za.</ref>.
 
У 1954 годзе [[Джуліюс Ньерэрэ]] стварыў палітычную арганізацыю [[Афрыканскі нацыянальны зьвяз Танганьікі]] (АНЗТ). Асноўная мэта АНЗТ было дасягненьне нацыянальнага сувэрэнітэту для Танганьікі. Арганізацыя хутка набыла папулярнасьць у калёніі, а Ньерэрэ стаў міністрам ва брытанскім каляніяльным урадзе ў 1960 годзе, а потым прэм’ер-міністрам. Менавіта за часам кіраваньня Ньерэрэ Танганьіка атрымала незалежнасьць у 1961 годзе. Танзанія ўзьнікла ў [[1964]] годзе ў выніку злучэньня Танганьікі і [[Занзыбар]]у, які атрымаў незалежнасьць у 1963 годзе, як Аб’яднаная Рэспубліка Танганьікі і Занзыбару, а з кастрычніка 1964 году як Аб’яднаная Рэспубліка Танзаніі, удзельнік [[Арганізацыя Аб’яднаных Нацыяў|ААН]]. Першым прэзыдэнтам Танзаніі стаў прэзыдэнт Танганьікі Ньерэрэ, адзным з двух віцэ-прэзыдэнтаў — прэзыдэнт Занзыбару, [[Абэйд Карумэ]], а пасьля ягонага забойства ў 1972 годзе — [[Абуд Джумбэ]]. Першая канстытуцыя краіны была абвешчаная ў 1965 годзе. У тым жа годзе забаронена дзейнасьць апазыцыі, а з прыняцьцем новай канстытуцыі 1977 году адзінай партыяй краіны стала Рэвалюцыйная партыя (ССМ).
 
У 1992 годзе дзейнасьць апазыцыі была дазволеная, але да нашых дзён ССМ кантралюе краіну. 7 жніўня 1998 году ў [[Дар-эс-Салам]] адбыўся тэратыстычны замах на пасольства [[Злучаныя Штаты Амэрыкі|ЗША]].
 
== Палітыка ==
Танзанія зьяўляецца ўдзельніцай [[Садружнасьць нацыяў|Брытанскай садружнасьці нацыяў]]. У агульных выбарах выбіраецца прэзыдэнт і ўдзельнікі Народнага сходу (''Bunge'') на пяцігадовы тэрмін. [[Прэзыдэнт]] назначае [[прэм’ер-міністар|прэм’ер-міністра]] і ўдзельнікаў Кабінэта міністраў з парлямэнтарыяў. З 274 месцаў парлямэнту, 37 зарэзэрвананы для жанчынаў і 5 для ўдзельнікаў Палаты Прадстаўнікоў Занзыбару. У выбарах [[2005]] году перавагу ў парлямэнце атрымала партыя Чама Ча Мапіндузі (Рэвалюцыйная партыя).
 
== Адміністрацыйны падзел ==
 
== Эканоміка ==
Танзанія — адна з самых бедных краінаў сьвету. У [[1990]] годзе [[Сукупны ўнутраны прадукт|СУП]] на аднаго жыхара складаў 110 [[Даляр ЗША|даляраў]]. [[Сельская гаспадарка]] зьяўляецца асновай эканомікі краіны, прыносячы амаль палову СУП, 85% экспарту і 90% працаўладкаваньня. Асноўныя сельскагаспадарчыя культуры: [[кава]], [[гарбата]], [[бавоўна]], [[гвазьдзіка]].
 
Сярод натуральных багацьцяў краіны можна вылучыць: [[дыямэнт]]ы (70 тыс. каратаў), [[рубін]]ы і [[сапфір]]ы, [[золата]], [[гіпс]], [[фасфаты]], [[жалезная руда]], каменны [[вугаль]]. Акрамя гэтага існуюць радовішчы [[уран (хімічны элемэнт)|ўрану]], [[медзь|медзі]], [[тытан]]а, [[ванадый|ванадыя]] і [[прыродны газ|прыроднага газу]].
Этна-расавы склад — у матэрыковай частцы — 99% нэгры, у асноўным плямёны банту, 1% — азіяты (у асноўным індыйцы), белыя, арабы. На Занзыбары — у асноўным арабы, нэгры і мэтысы араба-нэгрыцянскага паходжаньня.
 
Мовы - афіцыйныя суахілі і ангельская, на Занзыбары распаўсюджаная арабская, у матэрыковай частцы — каля 130 мясцовых моваў групы банту. Пісьменнасьць — 69% (77% мужчынаў, 62% жанчынаў — паводле перапісу 2002 году).
 
Рэлігіі — у матэрыковай частцы — хрысьціяне 30%, мусульмане 35%, абарыгенныя культы 35%, на Занзыбары — болей за 99% мусульмане.
 
== Культура ==
У Танзаніі ужываеццаўжываецца каля 100 моваў, у асноўным зь сям’і банту. У адукацыі выкарыстоўваецца [[суахілі]], у вышэйшай адукацыі [[ангельская мова]]. У краіне ёсьць чатыры ўнівэрсытэты.
 
== Крыніцы ==
26 427

зьменаў

Навігацыйнае мэню