Косіна (Менская вобласьць)

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Косіна
трансьліт. Kosina
Косіна. Драўляная царква (03).jpg
Першыя згадкі: 1567
Краіна: Беларусь
Вобласьць: Менская
Раён: Лагойскі
Сельсавет: Лагойскі
Насельніцтва: 575 чал. (2010)
Часавы пас: UTC+3
Тэлефонны код: +375 1774
Паштовы індэкс: 223127
Нумарны знак: 5
Геаграфічныя каардынаты: 54°7′27″ пн. ш. 27°57′7″ у. д. / 54.12417° пн. ш. 27.95194° у. д. / 54.12417; 27.95194Каардынаты: 54°7′27″ пн. ш. 27°57′7″ у. д. / 54.12417° пн. ш. 27.95194° у. д. / 54.12417; 27.95194
Косіна на мапе Беларусі ±
Косіна
Косіна
Косіна
Косіна
Косіна
Косіна
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы

Ко́сіна[1]вёска ў Лагойскім раёне Менскай вобласьці. Косіна ўваходзіць у склад Лагойскага сельсавету. Знаходзіцца за 35 км на паўночны ўсход ад цэнтру Менску, за 11 км на паўднёвы ўсход ад Лагойску і за 11 км на захад ад павароту на Жодзіна з аўтамагістралі М3 МенскВіцебск на яе перакрыжаваньні з дарогай Н9548 ЖодзінДзяніскі. Сядзіба былога саўгасу «Косінскі» (цяпер ААТ «Косіна»).

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Першае вядомае згадваньне вёскі мы знаходзім на мапе Менскага павету 1567 году.[2] Разам з тым В. Насовіч мяркуе, што вёска ўзьнікла пазьней — у XVII стагодзьдзі.[3]

У канцы XVIII стагодзьдзя вёска Косіна з 28 дварамі і ўніяцкай царквой Пакрова Багародзіцы было цэнтрам маёнтку Ёсіфа Тышкевіча, асноўны абшар якога цягнуўся ў Смалявіцкі раён. У матэрыялах перапісу 1834 году прыводзіцца поўны сьпіс маёнткаў Барысаўскага павету з пазначэньнем уласьнікаў і колькасьці «рэвіскіх душаў» (мужчынаў). Цікава, што па колькасьці мужчынскага насельніцтва Косіна (613) у той час перавышала такія маёнткі як Лагойск (442) і Плешчаніцы (456).[4]

У сярэдзіне ХІХ стагодзьдзя вёска ўваходзіла ў склад Юр’еўскай воласьці. У канцы ХІХ стагодзьдзя ў вёсцы дзейнічалі дзьве кузьні, а ў 1906 годзе пры маёнтку Косіна быў заснаваны броварны завод П. Шмідта.[4]

Пасьля ўсталяваньня савецкае ўлады ў Беларусі менавіта ў маёнтку Косіна ў 1921 годзе на былых уладаньнях памешчыка П. Шмідта зьявіўся першы на Лагойшчыне саўгас, які адыграў значную ролю ў разгортваньні калектывізацыі. Ужо да 1929 году саўгас стаў буйной дзяржаўнай гаспадаркай. У саўгас за дапамогай зьвярталіся сяляне суседніх вёсак. Яны пазычалі насеньне, коней, розны сельскагаспадарчы інвэнтар. Раён абслугоўвалі тры машынна-трактарныя станцыі: Лагойская, Янушкавіцкая і Косінская.[5]

З 20 жніўня 1924 году да 1954 году вёска ўваходзіла ў склад і зьяўлялася цэнтрам Падонкаўскага сельсавету Лагойскага раёну Менскай акругі (да 26 ліпеня 1930 году), з 15 студзеня 1938 году — Менскай вобласьці[6]. 30 кастрычніка 2009 году перададзеная зь ліквідаванага Знаменскага ў склад Лагойскага сельсавету[7].

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • 2010 год — 575 чалавек
  • 1999 год — 601 чалавек

Косіна і Янка Купала[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Косіна ў 18871889 гадох жыла сям’я Луцэвічаў. Бацька Янкі Купалы Дамінік Луцэвіч працаваў у маёнтку памешчыка Багдановіча. У 1888 годзе шасьцігадовага Яся тут вучыў пачатковай грамаце сын служачага ў маёнтку, вучань гімназіі Патаповіч. Першая навука Яся была па-польску. Пра Косіна Янка Купала пісаў у сваім лісьце Л. Клейнбарту 23 лістапада 1927 году. На будынку вясковай школы ўсталяваная мэмарыяльная дошка.[8]

Помнікі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Дзяржаўны сьпіс гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь занесеная Сьвята-Вусьпенская Царква (1865 г.).[9] У некаторых крыніцах год пабудовы царквы пазначаны як 1744.[10] У 1930-я гады царква была зачыненая. Да 1990-х гадоў выкарыстоўвалася як склад. Разьмешчана ў цэнтры вёскі. Помнік народнага драўлянага дойлідзтва. Храм крыжова-купальнай, сымэтрычна-восевай кампазыцыі. Да выцягнутага па падоўжанай восі 8-граннага аб’ёму, накрытага шатровым дахам, з 4-х бакоў далучаны бабінец, 2 бакавыя прыдзелы і 5-гранная апсыда. Над гонтавым дахам раней узвышаўся 8-гранны барабан з шатровым верхам, а над прытворам мелася 3-ярусная званіца (не захавалася). Унутры царквы сьцены пакрытыя шэра-блакітнай тынкоўкай з размалёўкай пад драўляныя панэлі. Пры ўваходзе ў храм вылучаны невялікія памяшканьні тамбура і бакавых клецяў.[11]

У вёсцы знаходзіцца брацкая магіла, дзе пахаваныя 32 воіны, якія загінулі ў 1944 годзе пры вызваленьні раёну ад нямецкіх захопнікаў. Помнік знаходзіцца на ўсходняй ускраіне вёскі. Сярод пахаваных — Герой Савецкага Саюзу Фёдар Гаўрылавіч Крылоў.[11][12]

У вёсцы таксама ўсталяваны помнік вайскоўцам, партызанам і мірным жыхарам зь вёсак саўгасу «Косінскі», якія загінулі ў гады вайны[13].

Гаспадарка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

ААТ «Косіна» спэцыялізуецца на вытворчасьці зерня з разьвітой жывёлагадоўляй. Агульная плошча сельскагаспадарчых земляў — 2674 га, у т. л. 1893 га пашні і 763 га лугавых земляў. У прадпрыемства ўваходзяць 4 малочна-таварныя фэрмы («Косіна», «Мачужычы», «Пархава», «Сьвідна»), фэрма па гадоўлі маладняку «Чарняхоўскі».[14]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Назвы населеных пунктаў Рэспублікі Беларусь: Мінская вобласць: нарматыўны даведнік / І. А. Гапоненка, І. Л. Капылоў, В. П. Лемцюгова і інш.; пад рэд. В. П. Лемцюговай. — Мн.: Тэхналогія, 2003. — 604 с. ISBN 985-458-054-7. (djvu) С. 250
  2. ^ Населеныя пункты Менскага павету ў 1567 годзе Гісторыя. Гістарычная геаграфія Праверана 19 жніўня 2012 г.
  3. ^ У складзе Вялікага княства Літоўскага. Пад уладай Гедзімінавічаў (XIV — пачатак XVI ст.). (пэрсанальны сайт) Вячаслаў Насевіч Праверана 19 жніўня 2012 г.
  4. ^ а б У складзе Расейскай імпэрыі. Далучэньне да Расеі і становішча Лагойшчыны ў той час. (пэрсанальны сайт) Вячаслаў Насевіч Праверана 19 жніўня 2012 г.
  5. ^ Лагойскі раён у гады мірнай працы Лагойск. Віртуальны музэй Праверана 19 жніўня 2012 г.
  6. ^ Падонкаўскі сельсавет(рас.) // Фондавы каталёг дзяржаўных архіваў Рэспублікі Беларусь
  7. ^ «Об изменении административно-территориального устройства Минской области». Решение Минского областного Совета депутатов от 30 октября 2009 г. № 219(рас.)
  8. ^ Янка Купала: Энцыкл. даведнік / БелСЭ; Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн., БелСЭ, 1986. — 727 с, 26 л. іл. — Артыкул «Косіна». — С. 303.
  9. ^ Дзяржаўны спіс гісторыка-культурных каштоўнасцей Рэспублікі Беларусь/склад. В.Я. Абламскі, І.М. Чарняўскі, Ю.А. Барысюк. – Мінск : БЕЛТА, 2009. – 684 с.: іл.
  10. ^ Косіна, Сьвята-Усьпенская царква Фота Планета Праверана 19 жніўня 2012 г.
  11. ^ а б Аб'екты гісторыка-культурнай спадчыны Лагойскага раёну (афіцыйны сайт Лагойскага райвыканкаму) Праверана 19 жніўня 2012 г.
  12. ^ Помнік на магіле Ф.Крылова Лагойск. Віртуальны музэй Праверана 19 жніўня 2012 г.
  13. ^ Помнік вайскоўцам, партызанам і мірным жыхарам з вёсак саўгасу «Косінскі», якія загінулі ў гады Вялікай Айчыннай вайны Лагойск. Віртуальны музэй Праверана 19 жніўня 2012 г.
  14. ^ ААТ «Косіна» (сайт прадпрыемства) Праверана 19 жніўня 2012 г.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Янка Купала: Энцыкл. даведнік / БелСЭ; Рэдкал.: І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш. — Мн., БелСЭ, 1986. — 727 с, 26 л. іл.; Артыкул «Косіна». — С. 303.

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]