Перайсьці да зьместу

Нджамэна

Правіць спасылкі
Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Нджамэна
Населены пункт
Герб
Краіна
Дата заснаваньня 29 траўня 1900
Геаграфія
Плошча
  • 100 км²
Вышыня НУМ 298 м
Каардынаты 12°06′19″ пн. ш. 15°02′41″ у. д.HGЯO
Насельніцтва
Колькасьць
  • ▲1 092 066 чал. (2012)
Этнахаронімы Ndjaménois[2], Ndjaménais[3], Ndjaménaise[3] і Ndjaménoise[3]
Лічбавыя ідэнтыфікатары
Тэлефонны код 235
Нджамэна на мапе Чаду
Нджамэна
Нджамэна
Нджамэна

Нджамэ́на (па-француску: Ndjamena, па-арабску: نجامينا‎) — сталіца і найбуйнейшы горад Чаду. Горад мае асаблівы статус, а сам ён падзелены на 10 акругаў, што падобна да Парыжу. Насельніцтва складае 993 492 чалавекі (2009). Нджамэна ёсьць цэнтрам эканамічнай дзейнасьці ў Чадзе. Тут пашыраная мяса-, рыба- і бавоўнаперапрацоўка. З улікам таго, што горад стаіць ля мяжы з Камэрунам, ён утварае трансгранічную аглямэрацыю зь местам Кусэры ў Камэруне[4].

Гісторыя

[рэдагаваць | рэдагаваць код]

Нджамэна была заснавана як Форт-Лямі францускім камандзірам Эмілем Жэнтылем 29 траўня 1900 году і названая ў гонар Амэдэ-Франсуа Лямі, армейскага афіцэра, які загінуў у бітве пры Кусэры за месяц да таго[5][6]. Гэта быў буйны гандлёвы горад, які пазьней стаў сталіцай рэгіёну і краіны.

На вуліцы Нджамэны ў 1952 годзе.

За часам Другой сусьветнай вайны французы разьлічвалі на гарадзкі аэрапорт дзеля перамяшчэньня войскаў і прыпасаў[7]. 21 студзеня 1942 году адзінкавы нямецкі бамбавальнік Heinkel He 111 пасьпяхова разбамбіў аэрадром у Форт-Лямі, зьнішчыўшы запасы нафты і дзесяць самалётаў. Першы банк у Форт-Лямі зьявіўся ў 1950 годзе, калі парыскі банк Ль’Афрык Асыдэнталь адкрыў тут сваю філію. 6 красавіка 1973 году прэзыдэнт краіны Франсуа Тамбальбай зьмяніў назву горада на Нджамэну[6], узятае ад арабскай назвы суседняй вёскі, што азначае «месца адпачынку». Гэта было зроблена ў рамках сваёй аўтэнтычнай праграмы афрыканізацыі[8].

Час узрушэньняў у горадзе пачаўся зь няўдалага перавароту, які спрабаваў зрабіць прэм’ер-міністар Гісэн Габрэ супраць прэзыдэнта Фэлікса Малюма. Малюма і нацыянальная армія, якія была верная яму, пацярпелі паразу, а ўмяшальніцтва ў бітву іншых паўночных груповак, супернікаў Габрэ, ускладніла сытуацыю. У 1979 годзе пры міжнародным пасярэдніцтве было дасягнутае часовае перамір’е, у выніку чаго вайскавод Гукуні Ўэдэі ачоліў урад нацыянальнага адзінства[9], а ягоны супернік Габрэ быў прызначаны міністрам абароны. Горад быў часткова разбураны падчас грамадзянскай вайны ў Чадзе ў 1979 і 1980 гадах. Вострае суперніцтва паміж Гукуні і Габрэ выклікала выбух новых сутыкненьняў у горадзе ў 1980 годзе. Нджамэна апынулася падзеленай на сэктары, якія кантраляваліся рознымі вайскаводамі. Зрух у сілах адбыўся праз шмат месяцаў толькі тады, калі Гукуні запрасіў на дапамогу лібійцаў, чые танкі разграмілі сілы Габрэ ў сталіцы[10]. Горад быў акупаваны Лібіяй падчас лібійскай інтэрвэнцыі 1980—1981 гадоў у рамках чадзка-лібійскага канфлікту[11]. У гэтыя гады амаль усё насельніцтва пакінула горад, шукаючы прытулку на супрацьлеглым беразе ракі Шары ў Камэруне.

Нджамэна ў 2024 годзе.

Пасьля рознагалосьсяў паміж Гукуні і Муамарам Кадафі і міжнароднай няўхвалы лібійскага ўмяшальніцтва ў справы іншай дзяржавы, лібійскія войскі былі вымушаныя пакінуць сталіцу і Чад агулам у 1981 годзе. Гэта дало новыя мажлівасьці Габрэ, які рушыў на Нджамену і заняў горад зь невялікім супрацівам у 1982 годзе. Ён зрабіў сябе новым прэзыдэнтам. Жыхары вярнуліся толькі ў 1981—1982 гадах, пасьля заканчэньня баёў. Да 1984 году ў Нджамэне захоўваўся рэжым нармаваньня, а школы заставаліся закрытымі[12]. У рэшце рэшт ён быў адхілены падобным чынам у 1990 годзе ягоным былым генэралам Ідрысам Дэбі.

13 красавіка 2006 году атака паўстанцкага Аб’яднанага фронту за дэмакратычныя перамены на горад была разгромленая ў бітве пры Нджамэне[13]. 2 лютага 2008 году горад зноў быў атакаваны паўстанцамі. 2 лютага 2008 году за часам грамадзянскай вайны ў Чадзе паўстанца здолелі прасунуцца ў Нджамэну і накіравацца да прэзідэнцкага палаца, дзе адбыліся значныя баі з урадавымі сіламі[14]. Пасьля двух дзён змаганьня, то бок 4 лютага, Ідрыс Дэбі Ітна, які меў відавочную матэрыяльную перавагу над супернікамі, адціснуў паўстанцаў і выратаваў свой урад.

Геаграфія

[рэдагаваць | рэдагаваць код]
Выгляд на горад з спадарожніка Зямлі.

Нджамэна стаіць на месцы зьліцьця рэкаў Шары і Лагонэ[7]. Зьяўляючыся сталіцай краіны, горад улучае бізнэсовы цэнтар Насара і а таксама шматлікія жылыя раёны, як то Мбалола, Чагуа, Парыж-Конга і Мурсал. Галоўны гандлёвы праспэкт гораду носіць імя Шарля дэ Голя.

Клімат

[рэдагаваць | рэдагаваць код]

Нджамэна мае гарачы паўзасушлівы клімат з кароткім вільготным сэзонам і працяглым сухменным сэзонам. Не зважаючы на ​​тое, што на горад прыпадае ў сярэднім каля 510 мм ападкаў у год, празь вельмі высокую эвапатрансьпірацую раёну, Нджамеэна па-ранейшаму трапляе ў катэгорыю паўзасушлівага клімату. Дажджлівы сэзон доўжыцца з чэрвеня па верасень, а найбольш моцныя дажджы падаюць у жніўні. Сухі сэзон пераважна ахоплівае астатнія восем месяцаў. Грунтуючыся на гадавых тэмпэратурах, Нджамэна ёсьць адным з самых гарачых буйных гарадоў на плянэце. Толькі за адзін месяц у годзе (жнівень) сярэдняя месячная высокая тэмпэратура не перавышае адзнаку ў 32 °C. Найвышэйшая тэмпэратура ў горадзе звычайна назіраецца ў час з сакавіка па травень перад пачаткам моцных дажджоў.

 Кліматычныя зьвесткі для Нджамэны 
Паказьнік Сту Лют Сак Кра Тра Чэр Ліп Жні Вер Кас Ліс Сьн Год
Абсалютны максымум t, °C 41,5 43,9 46,0 46,6 46,4 44,5 42,0 38,2 40,8 41,8 42,0 40,5 46,6
Сярэдні максымум t, °C 32,7 36,1 39,9 42,0 41,2 38,2 34,1 31,8 34,0 37,6 37,1 33,8 36,5
Сярэдняя t, °C 23,6 26,8 31,1 34,1 34,2 31,9 28,8 27,3 28,6 30,1 28,1 24,4 29,2
Сярэдні мінімум t, °C 14,8 17,7 22,7 26,1 27,0 25,7 23,7 22,9 23,4 22,9 19,3 15,6 21,9
Абсалютны мінімум t, °C 6,5 10,0 14,6 18,4 20,6 20,3 19,4 18,5 18,5 16,2 13,4 10,0 6,5
Норма ападкаў, мм 0,0 0,0 0,3 10,3 25,8 51,0 143,8 174,4 84,3 20,3 0,1 0,0 510,3
Вільготнасьць, % 29 23 21 28 39 52 68 76 72 49 33 31 43
Крыніца: Météo Climat, NOAA

Эканоміка

[рэдагаваць | рэдагаваць код]
Нджамэна.

Асноўнай эканамічнай крыніцай Нджамэны ёсьць сельскагаспадарчая праца. Блізу 80% насельніцтва Нджамэны занятая ў сельскагаспадарчых галінах, улучна ня толькі з вырошчваньне сельскагаспадарчых культураў, але і жывёлагадоўляй. Такім чынам, эканоміка Нджамэны амаль цалкам залежыць ад добрага надвор’я, што можа паставіць эканоміку ў небясьпечны і цяжкі стан у гады зь невялікай колькасьцю ападкаў. Нджамэна атрымлівае фінансавую дапамогу ад Сусьветнага банку, а таксама Афрыканскага банку разьвіцьця.

У горадзе маецца высокі попыт на кваліфікаваных рабочых дзеля працы ў нафтавым і газавым сэктарах, а таксама на працаўнікоў у замежных няўрадавых арганізацыяў, мэдычных установах і выкладаньня ангельскай мовы. Рэзыдэнты Нджамэны абавязаныя плаціць падатак да максымальнай сумы ў 60% ад усяго чыстага прыбытку[15].

Згодна з дасьледаваньнем, якое вымярае кошт жыцьця для эмігрантаў у гарадах ва ўсім сьвеце, апублікаваным амэрыканскай кансалтынгавай групай Mercer у 2011 годзе, Нджамэна ёсьць трэцім паводле дарагоўлі горадам у сьвеце[16]. Яна, як і іншыя афрыканскія гарады, пакутуе ад недахопу жыльля, якое адпавядае стандартам, якія чакаюць эмігранты зь іншых краінаў.

Адукацыя

[рэдагаваць | рэдагаваць код]
Нацыянальны музэй і бібліятэка ў Чадзе.

У Нджамэне адукацыю можна разглядаць як раскошу, нават з улікам, што яна ўважаецца абавязковай і бясплатнай з часоў незалежнасьці Чаду ў 1960 годзе[17]. У Нджамэне маюцца два ўнівэрсытэты, як то Нджамэнскі ўнівэрсытэт з францускай мовай навучаньня, пабудаваны ў 1971 годзе, і Ўнівэрсытэт караля Фэйсала ў Чадзе з арабскай мовай навучаньня[18], пабудаваны ў 1991 годзе. Сярэднія школы ўлучаюць ліцэй імя Фэлікса Эбуэ, тэхніка-камэрцыйны ліцэй і ліцэй Мантэнь дэ Нджамэна. Сярэдняя школа ў Чадзе ёсьць абавязковай, аднак толькі 68% вучняў старэйшых за 12 гадоў наведваюць школу. З гэтых 68% ажно 70% наведваюць школу ў Нджамэне. Многія вучні ў міжнародных школах ёсьць дзецьмі кіраўнікоў, дыпляматаў і супрацоўнікаў няўрадавых арганізацыяў[19].

Крыніцы

[рэдагаваць | рэдагаваць код]
  1. ↑ archINFORM (ням.) — 1994.
  2. ↑ https://web.archive.org/web/20220920163624/http://cnig.gouv.fr/wp-content/uploads/2020/02/CNT-PVM_r%C3%A9vis%C3%A9_2020-01-27-1.pdf
  3. 1 2 3 http://cnig.gouv.fr/wp-content/uploads/2020/02/CNT-PVM_r%C3%A9vis%C3%A9_2020-01-27-1.pdf
  4. ↑ «Cahiers de l’Afrique de l’Ouest Dynamiques de l’Urbanisation Africaine 2020: Africapolis, Une Nouvelle Géographie Urbaine». OECD.
  5. ↑ «Roman Adrian Cybriwsky, Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture». ABC-CLIO, USA. 2013. — С. 208.
  6. 1 2 Zurocha-Walske, Christine (2009). «Chad in Pictures». Twenty-First Century Books. — С. 17. — ISBN 978-1-57505-956-3.
  7. 1 2 Zeleza, Tiyambe; Dickson Eyoh (2003). «Encyclopedia of twentieth-century African history». Taylor & Francis. — С. 379. — ISBN 978-0-415-23479-5.
  8. ↑ Rice, Eleanor (3.02.1974). «Nationalism, Drought Make the News in Chad». Arizona Daily Star. — С. 91.
  9. ↑ Collelo, Thomas (12.1988). «Chad: A Country Study». Federal Research Division. Civil War and Multilateral Mediation, 1979—82.
  10. ↑ Buijtenhuijs, Robert (1987). «Le Frolinat et les guerres civiles du Tchad». Karthala. — С. 67—175.
  11. ↑ «N’Djamena (Chad)». Encyclopædia Britannica
  12. ↑ Decalo, Samuel (1987). «Historical Dictionary of Chad». Scarecrow. — 229—230.
  13. ↑ «UN condemns rebel attack in Chad». BBC News.
  14. ↑ «Rebels clash with Chadian forces inside capital». NBC News.
  15. ↑ «Working in N’Djamena». InterNations.
  16. ↑ «Our Thinking, Insights, and Perspectives». Mercer
  17. ↑ «Education & Jobs». Our Africa.
  18. ↑ «Chad’s education system follows the model of its former colonizer, France». SZTE Klebelsberg Library.
  19. ↑ «Living in N’Djamena». InterNations.
Атрымана з «https://be-tarask.wikipedia.org/w/index.php?title=Нджамэна&oldid=2659616»