Крона славацкая

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Крона славацкая
KS 1 1942 reverse.jpg
Краіна Першая Славацкая Рэспубліка
Падзел гелер
Скарачэньне Ks
Манэты 5 h, 10 h, 20 h, 50 h, 1 Ks, 5 Ks, 10 Ks, 20 Ks, 50 Ks
Банкноты 5 Ks, 10 Ks, 20 Ks, 50 Ks, 100 Ks, 500 Ks, 1000 Ks
Увядзеньне ва ўжытак 1939 год
Вывядзеньне з ужытку 1948 рок
Папярэдняя валюта чэхаславацкая крона
Замененая валютай Q103219993?
Абменны курс:
(1 кастрычніка 1940 году)
11,62 кроны = 1 райхсмарка

Крона славацкая (па-славацку: Koruna slovenská, Ks) — грашовая адзінка Першае Славацкае Рэспублікі, якая існавала з 1939-га да 1945 году. Крона славацкая павінная была замяніць раней ужываную чэхаславацкую крону.

Увядзеньне[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Увядзеньне славацкае валюты (vi. nar. № 45 ад 4 красавіка 1939 году) павінны быў рабіць Славацкі нацыянальны банк (СНБ), каб пацьвердзіць ня толькі палітычную, але й эканамічную незалежнасьць краіны. Паколькі друкарня не была тэхнічна абсталяваная для друку банкнотаў у Славаччыне, пасьля пагадненьня з Нацыянальным банкам Багеміі і Маравіі (НББМ) славацкія банкноты былі надрукаваны ў ягонай друкарні ў Празе. Першыя славацкія банкноты адрозьніваліся ад арыгінальных чэхаславацкіх банкнотаў толькі надрукаваньнем напісу «Славацкая Дзяржава» (па-славацку: Slovenský štát).

26 і 27 красавіка 1939 году банкноты наміналам 5000, 1000 і 500 чэхаславацкіх кронаў абменьваліся на банкноты Славацкай Дзяржавы наміналам 1000 і 500 славацкіх кронаў. У абарот не была ўведзеная банкнота наміналам 5000 кронаў. У наступныя месяцы ўсе чэхаславацкія банкноты й манэты паступова выводзіліся з абарачэньня.

Кіраўніцтва СНБ ведала, што выпуск банкнотаў з надпісам — толькі часовае рашэньне. Тэхнічная недасканаласьць дазволіла іх сфальшоўваць, асабліва ў Пратэктараце, адкуль іх незаконна вывезьлі ў Славаччыну. З гэтае прычыны 12 сакавіка 1940 году быў абвешчаны конкурс славацкіх банкнотаў і створаны камітэт канчатковага карэктаваньня прапановаў (па-славацку: komitét pre definitívnu úpravu návrhov) пад старшынствам кіраўніка банку (па-славацку: guvernér) й віцэ-кіраўніка (па-славацку: viceguvernér). На прапанову кіраўніка было прызначанае журы зь пяці чалавек зь ліку прадстаўнікоў СНБ (І. Карваш, М. Колар, Я. Трнавец, Я. Цынчык) і дэлегат Таварыства славацкіх мастакоў (па-славацку: Spolok slovenských umelcov) у Браціславе ( В. Дропа). Упершыню журы сабралася 6 чэрвеня 1940 году, каб разглядзець прынятыя прапановы. Ужо на гэтым пасяджэньні было вырашана, што магчымая прапанова, якая будзе ўключаць у сябе партрэт прэзыдэнта Юзэфа Цісы на банкноце, будзе адхіленая на падставе невялікага прамежку часу для аб’ектыўнай ацэны ягонай асобы. З арыгінальных 32 прапановаў былі ацэненыя й прынятыя ў якасьці ідэяў, прыдатных да далейшага абмеркаваньня, толькі чатыры. Першы прыз ніхто не атрымаў. Другі прыз атрымаў акадэмічны мастак Штэфан Бэднар і Аўрэл Кайліх, якіх адначасова запрасілі скласьці канчатковыя дызайны новых банкнотаў, трэці прыз атрымаў мастак-графік Ёзэф Кубас.

Друк новых славацкіх банкнотаў намінальным коштам 1000 і 500 кронаў быў замоўлены ў друкарні банкнотаў НББМ у Празе, банкноты наміналам 100 і 50 кронаў былі замоўленыя ў нямецкай друкарні «Giesecke & Devrient» у Ляйпцыгу. Упершыню былі ўведзеныя ў абарачэньне банкноты ў сто кронаў (1 верасьня 1941 г.). Выпуск новых банкнотаў таксама патрабаваў адпаведных мераў бясьпекі з боку мытных органаў і аддзелаў фінансавай аховы. Быў зладжаны ўзмоцнены абгляд усіх асобаў, якія прыбывалі на тэрыторыю Славацкай Дзяржавы, каб прадухіліць кантрабанду банкнотаў з надпісам.

Ужо ў 1939 годзе нарадзілася ідэя пабудаваць у Славаччыне друкарню, здольную друкаваць якасныя банкноты й іншыя каштоўныя паперы. З дапамогай СНБ «Matica slovenská» пачала сваё будаўніцтва ў 1939 годзе. СНБ замовіў і набыў друкарскую тэхніку і абсталяваньне ў Нямеччыны й Пратэктарату і, са згоды ўраду, здаваў іх у арэнду «Matica slovenská» на 20 гадоў зь пераважным правам замоваў СНБ. Гэтая купля стала магчымай дзякуючы прэтэнзіям СНБ да Нямеччыны, якія ўзьніклі ў выніку абмену райхсмарак нямецкай арміі пад час нападу на Польшчу. Згодна з пагадненьнем паміж СНБ і Нямеччынай, банк мог выкарыстаць гэтую прэтэнзію для пакупкі тавараў у Нямеччыны для ўласных патрэбаў або для патрэбаў дзяржаўных карпарацыяў. Падобным чынам было разьвязанае пытаньне вытворчасьці банкнотнае паперы, якая да гэтага часу не выраблялася ў Славаччыне. Славацкія папяровыя фабрыкі, акцыянэрнае таварыства «Ружамбэрак» набылі самыя мадэрновыя адмысловыя машыны вытворчасьці ахоўнай і банкнотнай паперы. Прадастаўленьне тэхналогіяў і тэхнічнага абсталяваньня дазволіла вырабіць паперу й надрукаваць банкноты ў 1943 годзе, так што банкноты зь дзесяцьцю й дваццацьцю кронамі ўжо былі надрукаваныя ў новай друкарні «Neografia» у Марціне. Новыя славацкія манэты адчаканіў Дзяржаўны манэтны двор у Крэмніцы (па-славацку: Štátna mincovňa v Kremnici). СНБ таксама выпусьціў дзьвюхкронную манэту, якая раней не зьяўлялася ў сыстэме чэхаславацкіх манэтаў. Выключаныя манэты чэхаславацкае чаканкі былі дэманэтызаваныя, і некаторыя зь іх былі набытыя ў 1939—1940 пратэктаратам Багеміі й Маравіі

Абменны курс адносна райхсмаркі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Спачатку крона славацкая абменьвалася гэтак жа, як і крона Пратэктарату Чэхіі й Маравіі, паводле курсу 10 кронаў за 1 райхсмарку. Але ўсё зьмянілася пасьля Зальбурскіх перамоваў улетку 1940 году, зь 1 кастрычніка 1940 году курс ужо быў 11,62 кроны за 1 райхсмарку, хаця курс кроны Пратэктарату захаваўся бязь зьменаў. Колькасьць грошай ва ўжытку з красавіка 1939 да сакавіка 1945 году вырасла ў 9,5 разоў.

Манэты[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Намінал Выява Аўтары Манэтны мэталь Дямэтар Вага Ва ўжытку
5 гелераў KSh 5 1942 reverse.jpgKSh 5 1942 obverse.jpg Антон Гам, Штэфан Гросх цынк 14 мм 0,94 г 1942-1947
10 гелераў KSh 10 1942 reverse.JPGKSh 10 1942 obverse.JPG Антон Гам, Андрэй Пэтэр Латунь — CuZn (92+8) 16 мм 1,66 г 1939-1947
20 гелераў KSh 20 1940 reverse.JPGKSh 20 1940 obverse.JPG Антон Гам, Андрэй Пэтэр Латунь — CuZn (92+8) 18,5 мм 2,5 г 1940-1943
KSh 20 1942 reverse.jpgKSh 20 1942 obverse.jpg Гліняк 0,65 г 1942-1948
50 гелераў KSh 50 1941 reverse.jpgKSh 50 1941 obverse.jpg Ґэйза Ангыял, Антон Гам, Андрэй Пэтэр Медна-нікелеўскі сплаў — CuNi (80+20) 20 мм 3,33 г 1941-1948
Гліняк 0,967 г 1943-1948
1 крона KS 1 1942 reverse.jpgKS 1 1942 obverse.jpg Ґэйза Ангыял, Антон Гам, Андрэй Пэтэр Медна-нікелеўскі сплаў — CuNi (80+20) 22 мм 5 г 1940-1947
5 кронаў KS 5 1939 reverse.jpgKS 5 1939 obverse.jpg Антон Гам, Андрэй Пэтэр Нікель 27 мм 8 г 1939-1947
10 кронаў KS 10 1944 reverse.JPGKS 10 1944 obverse.JPG Ладзіслаў Маерскі Срэбра (500/1000) 29 мм 7 г 1944-1947
20 кронаў KS 20 1939 obverse.jpgKS 20 1939 reverse.jpg Антон Гам, Андрэй Пэтэр Срэбра (500/1000) 31 мм 15 г 1939-1947
KS 20 1941 reverse.jpgKS 20 1941 obverse.jpg Франя Штэфанка 1941-1947
50 кронаў KS 50 1944 obverse.JPGKS 50 1944 reverse.JPG Антон Гам, Андрэй Пэтэр Срэбра (700/1000) 34 мм 16,5 г 1944-1947

Глядзіце таксама[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]