Ö

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Літара лацінкі O з умляўтам
Öö
Выява
 Ò Ó Ô Õ Ö Ø Ù Ú Û 
Іншыя назвы O-умляўт (ням. O-umlaut)
O з трэмай
Зьвесткі
Мова Мова арыгіналу — нямецкая.
Тып пашыраная лацінская літара, альфабэтны;
Гук [œ] [ɔ̃] [ø]
Кадаваньне
Назва ў Юнікодзе latin capital letter o with diaeresis
latin small letter o with diaeresis
Юнікод Ö: U+00D6
ö: U+00F6
HTML Ö‎: &#214, &#xd6
ö‎: &#246, &#xf6
UTF-16 Ö‎: 0xD6
ö‎: 0xF6
URL-код Ö: %C3%96
ö: %C3%B6
Мнэмоніка Ö: &Ouml
ö: &ouml
Разьвіцьцё
Іншае
Кірунак пісьма зьлева направа
усе сымбалі · лацінка · кірыліца · грэцкія · дыякрытыкі · валюты · дапамога

Ö, ö (o з умяўтам, o з трэмай, o-умляўт[a]; курсіў: Ö ö) — літара пашыранай лацінкі, створаная зь літары O і ўмляўта ці трэмы.

O з умляўтам[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Германскія мовы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Літара O з умляўтам (Ö) сустракаецца ў нямецкім альфабэце. Яна ўяўляе сабой скарочаную форму o, у выніку чаго атрымліваецца [œ] альбо [ø]. У нямецкім альфабэце гэтая літара часта супадае зь літарай o.

У нямецкай мове лімбургіш Ö выкарыстоўваецца для абазначэньня кароткага [ö], аналягічна нямецкай.

Гэтая літара таксама сустракаецца ў некаторых мовах, якія прынялі нямецкія назвы альбо варыянты напісаньня, але звычайна яна не зьяўляецца часткай гэтых альфабэтаў.

Літара ö таксама сустракаецца ў дзьвюх іншых германскіх мовах: швэдзкай і ісьляндзкай, але там яна разглядаецца як асобная літара, а ня як артаграфічная варыяцыя літары o.

У дацкай і нарвэскай мовах «ö» раней выкарыстоўвалася замест «ø» у больш старых тэкстах для адрозьніваньня адкрытага й закрытага гукаў «ö». Яна таксама выкарыстоўваецца, калі можа ўзьнікнуць блытаніна зь іншымі сымбалямі, напрыклад, на картах. Дацка-нарвэскае ø, як і нямецкае ö, зьяўляецца разьвіцьцём oe і можа быць параўнальна з францускім œ. У іншых мовах, у якіх літара не ўваходзіць у звычайны альфабэт, альбо ў абмежаваных наборах сымбаляў, такіх як ASCII, o-umlaut часта замяняецца арфграфам oe. Напрыклад, нямецкае hören (бел. чуць) можна лёгка распазнаць, нават калі яно пішацца як hoeren.

Іншыя мовы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Акрамя германскіх моваў, яна сустракаецца ва ўральскіх мовах, такіх як фінская, карэльская, вэпская, эстонская, паўднёвасаамская й вугорская; у цюрцкіх мовах, такіх як азэрбайджанская, турэцкая, туркмэнская, уйгурская, крымскататарская, казаская, і ў уто-ацтэцкай мове хопі, дзе яна пазначае галосныя гукі [ø] [æ]. Назва Ö на фінскай, швэдзкай, ісьляндзкай, эстонскай, азэрбайджанскай, турэцкай, туркмэнскай, уйгурскай, крымскататарскай, вугорскай, воцкай і валапюцкай мовах гучыць як [øː], а не «o з двума кропкамі», паколькі /ø/ — гэта не варыянт галоснай /o/, а асобная фанэма.

У раманьёльскай мове ö выкарыстоўваецца для абазначэньня [ɔə~ɔː], напрыклад, cöt [kɔət~kɔːt] «прыгатаваны». У горных дыялектах эміліянскай мовы ён выкарыстоўваецца для абазначэньня [ø], напрыклад, tött [tøtː] — «усё».

У мове сэнэка ö выкарыстоўваецца для абазначэньня [ɔ].

O з трэмай[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Глядзіце таксама: Трэма

У некаторых мовах літара ўяўляе сабой звычайную літару O, і вымаўленьне не зьмяняецца (напрыклад, у нідэрляндзкім/афрыкаансскім слове coöperatief).

У ангельскай мове[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Некаторыя аўтары й выданьні, такія як The New Yorker, выкарыстоўваюць Ö у ангельскіх словах, такіх як zoölogy і coöperate, каб паказаць, што другая галосная вымаўляецца асобна. Ён таксама выкарыстоўваецца ў такіх словах, як Laocoön, Coös, Boötes[1].

У фанэтычных альфабэтах[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Райнскім дакумэнце, фанэтычным альфабэце шматлікіх заходне-цэнтральнагерманскіх, ніжнярэйнскіх і некалькіх роднасных ім мясцовых мовах, ö [ø].

Уральскі фанэтычны альфабэт выкарыстоўвае ö, як і ў фінскай, для абазначэньня пярэдняй галоснай [ø].

Перадаваньне Ö у беларускую мову[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Ö перадаецца ў беларускую мову паводле беларускага клясычнага правапісу[2]:

29 § 84
а) у галіцызмах на -eur:

  • пасьля к, л — празь ё: бракёр, кіяскёр;
  • пасьля іншых літараў — праз э: антрэпрэнэр, банітэр.

б) у іншых выпадках:

  • пасьля зубных д, т і зацьвярдзелых ж, ш, дж, ч, р ды не пад націскам — праз э: фрэ́кен (fröken), Дэ́ніц (Dönitz), Інэню́ (Inönű);
  • пасьля заднеязычных г (ґ), к, х не пад націскам — празь е: пэ́нге (pengö);
  • у астатніх пазыцыях пад націскам, а таксама на канцы ўласных назоваў не пад націскам — празь ё: бёміт (böhmit), гёз (geuzen), гётыт (goethit).

Цікавыя факты[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • У некаторых мовах літара ö ня можа быць напісана як «oe», напрыклад у фінскай мове eläinkö «жывёла?» супраць eläinkoe «выпрабаваньне на жывёл».
  • У швэдзкай мове літара ö таксама выкарыстоўваецца як адналітарнае слова для абазначэньня вострава. Ö у гэтым сэнсе таксама зьяўляецца прозьвішчам на швэдзкай мове[3].

Заўвагі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Зь ням. «O-umlaut» ці «Umlaut Ö»

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вытворныя літары «O»
Ò Ó Ô Õ Ö Ø Ǿ Ō Ŏ Ő Ɔ Ɵ Ơ Ǒ Ǫ Ǭ Ȍ Ȏ Ȫ Ȭ Ȯ Ȱ Œ Ȯ