Літвякі (літвіны)

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
(Перанакіравана з «Літвякі (Літвіны)»)
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку

Літвякі (літвакі) — у XIX стагодзьдзі рэгіянальная назва дзьвюхмоўных літвіноў Ковеншчыны і Вількаміршчыны, якія ўжывалі ў гутарцы дзьве мовы — беларускую і жамойцкую, альбо іх сумесь.

Праз актыўную каталіцкую прапаганду і ўвязаньне ў касьцёле жамойцкае мовы, мясцовае жыхарства пад канец XVIII стагодзьдзя стала ўжываць у гутарцы дзьве мовы — беларускую і жамойцкую, альбо іх сумесь, у якой значна перавышала беларуская мова. З боку засталых літвіноў (беларусаў) і ксяндзоў гэтае дзьвюхмоўнае жыхарства было празвана «літвякамі»[1].

Расейскі навуковец І. Казлоўскі ў 1869 годзе адцеміў, што гэтых дзьвюхмоўных «літвякоў» жыхары ўласна Жамойці менавалі «гудамі», то бок славянамі, такім парадкам прызнаючы за імі славянскую прыналежнасьць і адасабляючы іх ад сябе.

І. Казлоўскі пісаў, што калі прыраўнаць тагачасную (1869 году) тэрыторыю, на якой ужывалі летувіскую мову, да тэрыторыі, у граніцах якой тую ж летувіскую мову ўжывалі блізу 1700 году, то можна ўбачыць, што праз гэты час летувіская мова пасьпела пашырыцца на тэрыторыю ўдвая большую. Усе гэтыя «новыя літоўцы», як іх палякі менавалі ў 1869 годзе, гутарылі дзьвюма мовамі: беларускай і летувіскай, у якой было непараўнальна больш беларускіх словаў, чым летувіскіх. Заразом жамойты, то бок жыхары Цельшыцкага, Шавельскага і Расенскага паветаў менавалі гэтых новых летувісаў «гудамі», то бок славянамі, і не лічылі іх часткаю летувіскага народу[2].

Па высновах польскага гісторыка Лялевеля, назвы вёсак Ковенскае губэрні Гуды, Гудышкі, Гудырві, Гудыўны, Гудлоўскія, Гідзелі, Гудсоды, Гудкальні, Гудвіцы, Гудакі, Гуткаў і да т. п. азначаюць тое самае, што словы «русін», «рускія» і паказваюць, што жыхары гэтых вёсак пакінулі ўжываць беларускую мову пазьней за жыхароў іншых вёсак у Ковенскай губэрні, і таму атрымалі сваю сёньняшнюю назву, калі слова «гудас», то бок «русін», стала ў палякаў зьневажальным словам[3].

Тым жа часам, у XIX стагодзьдзі літвіны-беларусы і каталіцкія ксяндзы менавалі гэтых дзьвюхмоўных літвіноў Ковеншчыны і Вількаміршчыны «літвякамі»[2].

Дадатковыя зьвесткі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У цяперашні час назва «літвакі-калыбанюкі» існуе ў якасьці мясцовага этнікону на беларуска-ўкраінскім Палесьсі (між Століным і Кастопалем)[4].

Глядзіце таксама[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Козловский И. Судьбы русского языка в Литве и на Жмуди. — Вестн. Зап. России, 1869, т. IV, кн. 12, с. 104—105.
  2. ^ а б Козловский И. Судьбы русского языка в Литве и на Жмуди. — Вестн. Зап. России, 1869, т. IV, кн. 12, с. 105.
  3. ^ Lelewel J., Narody na ziemiach Slawianskich, Poznan r. 1853, s. 278.
  4. ^ Чаквін І.У. Гістарычная этнаніміка Палесся // Весці Акадэміі навук Беларускай ССР. – Серыя грамадскіх навук. 1985. № 4. с. 79—80.