Беларускі ПЭН-цэнтар

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Беларускі ПЭН-цэнтар
Дата ўтварэньня лістапад 1989
Тып пісьменьніцкае
Юрыдычны статус грамадзкае аб’яднаньне
Мэта абарона правоў пісьменьнікаў
Штаб-кватэра Менск, Залатая Горка, д. 2
Старшыня Тацяна Нядбай
Першы намесьнік старшыні Павал Анціпаў
Матчына кампанія Міжнародны ПЭН-клюб
Зьвязаныя кампаніі Беларускі Хэльсынскі камітэт
Сайт www.pen-centre.by

Белару́скі ПЭН-цэ́нтар — рэспубліканская грамадзкая арганізацыя. Створаная ў лістападзе 1989 году аргкамітэтам, у які ўваходзілі дваццаць пісьменьнікаў.

Прыняты ў Сусьветную асацыяцыю пісьменьнікаў «Міжнародны ПЭН-клюб» у траўні 1990 году на Сусьветным кангрэсе. Зарэгістраваны Мінюстам Рэспублікі Беларусь 16 лістапада 1990 году на падставе Статуту і Пастановы Савету міністраў рэспублікі № 274 ад 1 лістапада 1990 году, а таксама перарэгістраваны 31 кастрычніка 1999 году. Як сябра Міжнароднага ПЭН-клюбу Беларускі ПЭН-цэнтар мае статус «А» ў ЮНЭСКО і дарадчы статус у ААН.

ПЭН-цэнтар — аб’яднаньне прафэсійных літаратараў, створанае з мэтай пашырэньня інтэлектуальнага супрацоўніцтва прадстаўнікоў творчых прафэсіяў, удзелу ў міжнародным літаратурным супрацоўніцтве, разьвіцьця беларускай культуры, выхаваньня ў грамадзкай сьвядомасьці высокіх гуманістычных ідэалаў.

Кіраваньне[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Сход. Склікаецца аднойчы на 2 гады. Паўнамоцны пры ўдзеле звыш паловы чальцоў. Ухваляе пастановы простай большасьцю галасоў ад ліку прысутных. Абірае Раду і Кантрольную камісію.
  • Рада. Складаецца з 7 чалавек, у тым ліку абраных Сходам старшыні і ягоных трох намесьнікаў. Склікаецца прынамсі аднойчы на 6 месяцаў. Правамоцная пры прысутнасьці прынамсі 4 чальцоў. Ухваляе пастановы агульнай згодай без аднаго голасу. Выконвае пастановы Сходу, стварае журы літаратурных узнагародаў і кіруе маёмасьцю.
  • Кантрольная камісія. Складаецца з трох чальцоў. Правамоцная пры прысутнасьці большасьці чальцоў, якой ухваляе пастановы. Зьбіраецца прынамсі штогод для праверкі справаводзтва і захаваньня маёмасьці.

Старшыні:

Праграмы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Літаратурныя прэміі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У 1994 годзе заснаваныя дзьве штогадовыя літаратурныя прэміі, якія прысуджаюцца выдатным прафэсіяналам з мэтай заахвочваньня іх працы і адзнакі зробленага на карысьць распаўсюджваньня ідэяў адкрытага грамадзтва.

Беларускі ПЭН-цэнтар выступіў у якасьці аднаго з заснавальнікаў Літаратурнай прэміі Ежы Гедройца.

Пісьменьнікі ў зьняволеньні[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

З 1996 году Беларускі ПЭН-цэнтар зьяўляецца сябрам камітэту «Пісьменьнікі ў зьняволеньні», заснаванага ў 1960 годзе Асамблеяй дэлегатаў міжнароднага ПЭН-клюбу.

Пісьменьнікі ў выгнаньні[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Праграма працуе на падтрымку пісьменьнікаў, якія вымушаны жыць у выгнаньні, і была ініцыявана ПЭН-клюбам у мэтах абмену інфармацыяй і вопытам, а таксама ў мэтах прыцягненьня ўвагі грамадзкасьці да праблем, зь якімі сутыкаюцца пісьменьнікі-выгнаньнікі.

Лінгвістычнае права[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Беларускі ПЭН-цэнтар удзельнічае ў рабоце Камітэту міжнароднага ПЭН-клюбу па мастацкім перакладзе і лінгвістычным праве, штаб-кватэра якога знаходзіцца ў Барсэлёне, і ў першую чаргу па праграме «Ўсеагульная дэкларацыя лінгвістычных правоў».

Крытыка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У 2015 годзе пра свой выхад зь Беларускага ПЭН-цэнтру заявілі літаратары Алесь Аркуш і Вінцэсь Мудроў. Паводле словаў Алеся Аркуша, знаходзіцца ў складзе гэтай арганізацыі — значыць «даваць магчымасьць яго кіраўніцтву рабіць усё што заўгодна», бо «з сябрамі арганізацыі ніхто не раіцца», ніхто не цікавіцца іх меркаваньнем па тым ці іншым пытаньні[1], а сам ПЭН-цэнтар, які павінен абараняць правы пісьменьнікаў, апошнім часам «ператварыўся ў нейкую кармушку, арганізацыю, дзе проста дзеляць гуманітарку, а не змагаюцца за пісьменьнікаў, чым павінны былі ў першую чаргу займацца»[2]. Дадатковай прычынай паслужыла заява ПЭН-цэнтру пра дыскрымінацыю расейскамоўных пісьменьнікаў. Па падобнай прычыне пакінуў арганізацыю і пісьменьнік Сяргей Дубавец[1]. Пасьля заявы пра «дыскрымінацыю рускамоўных літаратараў» пакінуў арганізацыю і драматург Юры Станкевіч, які патлумачыў прычыну свайго сыходу яшчэ й тым, што ён стаў сябрам ПЭН-цэнтру, калі «арганізацыя імкнулася прытрымлівацца пісьменьніцкага праваабарончага кірунку і нацыянальнай ідэі. А потым прыйшлі „эпігоны“, набылі сяброўства выпадковыя і невыпадковыя людзі, і наступіла непазьбежнае»[3].

У 2016 годзе ў беларускай літаратурнай прасторы ўзьнік скандал па выніках уручэньня літаратурнай прэміі «Дэбют», заснаванай Беларускім ПЭН-цэнтрам. На цырымоніі ўручэньня прэміі намінацыя «Паэзія» засталася безь пераможцы, у выніку чаго маладыя паэты палічылі такое рашэньне журы зьняважлівым да іх. Пасьля інцыдэнту паэт Алесь Плотка, які ўвайшоў у шорт-ліст прэміі, зьвярнуўся да арганізатараў конкурсу з просьбай, «каб брыдкі скандал, які ўзьнік вакол гэтай намінацыі, быў вырашаны». Яго падтрымалі і астатнія шортлістэры. Алесь Плотка пракамэнтаваў, што сваім рашэньнем не прызначаць пераможцу сярод паэтаў журы парушыла статут прэміі, дзе напісана: «ў кожнай намінацыі вызначаюцца пераможца (1 месца) і даюцца два заахвочвальныя прызы»[4].

Існуюць праблемы і зь іншай літаратурнай прэміяй, заснаванай Беларускім ПЭН-цэнтрам — «Прэмія Цёткі». Так, у сьпіс намінантаў могуць ня трапіць калектыўныя зборнікі зь вялікай колькасьцю аўтараў альбо мастакоў, хаця дадзены выпадак нідзе не прапісаны, а ў Палажэньні аб прэміі згодна п. 1.3. наадварот, нават гаворыцца, што «ў выпадку калектыўнага аўтарства прэмія дзеліцца між усімі аўтарамі кнігі-пераможцы». Пры гэтым арганізатары спасылаюцца на тое, што журы можа прымаць рашэньні аб прыняцьці кнігі да разгляду ў прэміі згодна з уласным меркаваньнем[5].

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б Анна Шайкоўская Беларускі ПЭН-цэнтр скалануў скандал. Беларускае Радыё РацыяПраверана 8 сакавіка 2018 г.
  2. ^ Літаратары пакідаюць Беларускі ПЭН-цэнтр праз моўны скандал. Еўрарадыё (12 сакавіка 2015). Праверана 8 сакавіка 2018 г.
  3. ^ Пісьменьнік Юры Станкевіч выходзіць з ПЭН-цэнтра. Наша Ніва (19 сакавіка 2015). Праверана 8 сакавіка 2018 г.
  4. ^ Настасься Салановіч (24 сакавіка 2016) Скандал на прэміі «Дэбют». Як «Паэзія» засталася без пераможцаў. БелаПАНПраверана 8 сакавіка 2018 г.
  5. ^ Алег Грушэцкі (8 сакавіка 2018) Журы Прэміі Цёткі абвясціла намінантаў. Новы ЧасПраверана 8 сакавіка 2018 г.

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]