Яўнут Валімонтавіч

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Яўнут Валімонтавіч
POL COA Zadora.svg
Герб «Задора»
Асабістыя зьвесткі
Нарадзіўся каля 1380
Памёр 1432(1432)
Род Валімонтавічы гербу Задора[d]
Бацькі Валімонт Бушкавіч

Яўнут Валімонтавіч, Яўнуць Валімунтавіч (у каталіцтве Ян; каля 1380 — 1432) — дзяржаўны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, ваявода троцкі (з 1413) і віленскі (1432). На Гарадзельскай уніі прыняў герб «Задора».

Вотчынныя ўладаньні знаходзіліся каля Вількаміру, меў маёнткі ў Крожах і Жосьлях[1].

Імя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Гісторык Павал Урбан у сваёй кнізе «Старажытныя ліцьвіны» адзначае, што імя Яўнут складаецца з двух фармантаў: -еў-, які адпавядае старагерм. êwa 'закон', і -нунд-, які адпавядае герм. nand (nund, -nad, -nud, -nut) 'адважны', 'дужы', 'моцны', 'сьмелы', 'стойкі'. Такім парадкам, Яўнут, відаць, значыла «Моцны дабрынёй» або «Дабрамір»[2].

Менскі дасьледнік Алёхна Дайліда, які адзначае імавернасьць повязі ліцьвінаў з палабскімі люцічамі, аднак больш імаверным лічыць іх германскае паходжаньне, зьвяртае ўвагу на тое, што імя Яўнут (як і Кейстут, Гердут) мае ўласьцівы для германскіх імёнаў канчатак -ут, якога няма ў балтыйскіх мовах[3].

Варыянты імя ў гістарычных крыніцах: Jawnus palatinus Trocensis (2 кастрычніка 1413 год)[4], Johannes alias Jawnis palatinus Trocensis (27 верасьня 1422 году)[5], Johannis dicti Jawnus (1427 год)[6], Johannes alias Jownus (15 кастрычніка 1432 год)[7], Iwan Wolimuntowicz[1].

Біяграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Зь літоўскага баярскага роду, сын Валімонта Бушкавіча. Меў братоў Румбольда, Кезгайлу, Шадзібора, Гудзігерда і Судзівоя.

Упершыню ўпамінаецца ў 1412 годзе, калі атрымаў урад старосты троцкага, які ў 1413 годзе стаў ваяводзкім. У 1430 годзе мусіў быў быць паслом на зьезд Ягайлы і Тэўтонскага ордэну ў Торуні, але з прычыны іншых справаў не паехаў туды. У пачатку 1432 году стаў ваяводам віленскі, знаходзіўся ў складзе літоўскай дэлегацыі на перамовах з палякамі. Аднак у канцы таго ж году яго разам з братам Румбольдам за падтрымку Сьвідрыгайлы Альгердавіча пакараў сьмерцю Жыгімонт Кейстутавіч[8].

У 1427 годзе прасіў Папу дазволіць яму роспуст з жонкай, якая спрабавала яго атруціць, віленскі біскуп прызнаў яго новы шлюб неправамоцным. Не пакінуў нашчадкаў.

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б Пятраўскас Р. Літоўская знаць у канцы XIV—XV ст.. — 2-е выд. — Смаленск, 2014. С. 318.
  2. ^ Урбан П. Старажытныя ліцьвіны: мова, паходжаньне, этнічная прыналежнасьць. — Менск: 2001. С. 211.
  3. ^ Дайліда А. Пачаткі Вялікага княства Літоўскага: ад стварэння да Крэўскай уніі / Рэц. С. Тарасаў. — Менск, 2019. С. 19.
  4. ^ Akta unji Polski z Litwą, 1385—1791. — Kraków, 1932. S. 57.
  5. ^ Dokumenty strony polsko-litewskiej pokoju mełneńskiego z 1422 roku. — Poznań, 2004. S. 11.
  6. ^ Liber cancellariae: Ein formelbuch der polnischen königskanzlei aus der zeit husitischen bewegung. — Wien, 1871. A. 197.
  7. ^ Дополнения к Актам историческим, относящимся к России : Собраны в иностранных архивах и библиотеках и изданы Археографической Комиссией. — СПб., 1848. С. 517.
  8. ^ Пятраўскас Р. Літоўская знаць у канцы XIV—XV ст.. — 2-е выд. — Смаленск, 2014. С. 319.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Вялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 3 т. / рэд. Г. П. Пашкоў і інш. — Менск: Беларуская Энцыклапедыя, 2005. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 788 с. — ISBN 985-11-0378-0
  • Пятраўскас Р. Літоўская знаць у канцы XIV—XV ст.: Склад — структура — улада / пераклад А. Мікус. — 2-е выд. — Смаленск: Інбелкульт, 2014. — 386 с. — ISBN 978-5-00076-015-4
  • Semkowicz W. O litewskich rodach bojarskich zbratanych ze szlachtą polską w Horodle r. 1413 // Miesięcznik Heraldyczny. Organ Towarzystwa Heraldycznego we Lwowie. R. 6, Nr. 11—12, 1913.