Эдвард Вайніловіч

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
(Перанакіравана з «Эдвард Адамавіч Вайніловіч»)
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Эдвард Вайніловіч
Эдвард Вайніловіч, 1903
Эдвард Вайніловіч, 1903
POL COA Wojnillowicz.svg
Герб «Вайніловіч» («Сыракомля адрозны»)
Асабістыя зьвесткі
Нарадзіўся 13 кастрычніка 1847
Сьляпянка Менскага павету
Памёр 16 чэрвеня 1928 (80 гадоў)
Быдгашч, Польшча
Пахаваны Касьцёл Сьвятых Сымона і Алены (Менск)
Род Вайніловічы
Бацькі Адам Вайніловіч
Ганна з Ваньковічаў
Жонка Алімпія з Узлоўскіх
Дзеці Алена, Сымон
Дзейнасьць палітык
Подпіс Edward Woynillowicz autograph.jpg
Рэгаліі
Крыж Камандорскі Ордэну Адраджэньня Польшчы Ордэн сьв. Ўладзіміра IV ступені (Расейская Імпэрыя) Ордэн сьв. Ганны II ступені (Расейская Імпэрыя) Ордэн сьв. Ганны IIІ ступені (Расейская Імпэрыя) Ордэн сьв. Станіслава ІІ ступені (Расейская Імпэрыя) Ордэн сьв. Станіслава ІІІ ступені (Расейская Імпэрыя)
Малады Э. Вайніловіч

Эдвард Антоні Леанард Вайніловіч (па-польску: Edward Woyniłłowicz; 13 кастрычніка 1847, маёнтак Сьляпянка каля Менску — 16 чэрвеня 1928, Быдгашч, Польшча) — беларускі й польскі палітычны і грамадзкі дзяяч.

Адзін з найбагацейшых абшарнікаў Меншчыны (маёнткі Савічы, Пузаў Цімкавіцкай воласьці Слуцкага павету і іншыя), фундатар шэрагу бажніцаў, у тым ліку касьцёла Сьвятых Сымона й Алены ў Менску.

Радавод[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Чырвоны касьцёл, герб Вайніловічаў

Прадстаўнік старажытнага беларускага[1] шляхецкага роду Вайніловічаў гербу ўласнага — «Сыракомля адрозны», сын Адама і Ганны з Ваньковічаў. Гістарычна Вайніловічам належалі вялікія зямельныя ўладаньні ў Наваградзкім ваяводзтве, галоўным маёнткам былі Савічы ў Слуцкім павеце.


« …я мушу адзначыць што быў наш род мясцовым, беларускім, гербу ўласнага… »

—Успаміны Эдварда Вайніловіча

Біяграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Нарадзіўся 13 кастрычніка 1847 году ў маёнтку Сьляпянка пад Менскам, які належаў бацькам ягонай маці Эдварду Ваньковічу і Міхаліне з Манюшкаў. Немаўля назвалі ў гонар дзеда.

З мэдалём скончыў Слуцкую гімназію (1861). У 1865 годзе паступіў у Пецярбурскі імпэратарскі тэхналягічны інстытут, які скончыў ў 1869 годзе. А ў 1872 годзе стаў слухачом Сельскагаспадарчай акадэміі ў Прушкаве (Польшча). Стажыраваўся на заводах Нямеччыны і Бэльгіі[2], пазьней працаваў інжынэрам-тэхнолягам на Пуцілаўскім заводзе ў Пецярбургу.

Па сьмерці бацькі пераехаў у Савічы, дзе займаўся арганізацыя сельскагаспадарчай працы на аснове найноўшых дасягненьняў у гэтай галіне.

У 1883 годзе прызначаны ганаровым міравым судзьдзём Слуцкага павету, а ў 1888 годзе абраны віцэ-старшынём Менскага Таварыства Сельскай Гаспадаркі. Старшынём арганізацыі афіцыйна мог быць толькі расеец, аднак, Э. Вайніловіч, па сутнасьці, кіраваў працай таварыства, пакуль забарону не скасавалі і ён не ўзначаліў таварыства.

Тройчы абіраўся ў расейскую Дзяржаўную Думу. У 1906 годзе — чалец Дзяржаўнага Савету Расеі ад Менскай губэрні. Адмовіўся ад прапанаванай П. Сталыпіным пасады віцэ-міністра сельскай гаспадаркі Расейскай імпэрыі [3].

Асабістае жыцьцё і харытатыўная дзейнасьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дзеці Э. Вайніловіча Алена і Сымон

У 1882 годзе пабраўся шлюбам з Алімпіяй Узлоўскай. У сям’і нарадзілася двое дзяцей — Алена (1884—1903) і Сымон (1885—1897). Іх заўчасная сьмерць зрабілася для Э. Вайніловіча вялікай трагедыяй. У памяць пра сваіх дзяцей ён вырашыў збудаваць на тагачасным ускрайку Менску касьцёл. Будова касьцёла сьвятых Сымона й Алены ў Менску завешылася ў 1910 годзе.

Заснавальнік камітэту абароны жыдоў і татараў-мусульманаў у Клецку, тамака ж збудаваў сынагогу. Выступаў фундатарам ня толькі касьцёлаў, але і праваслаўных цэркваў.

На ніве беларушчыны[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Сымпатызаваў беларускаму руху, фінансава падтрымліваў яго, але будучы абшарнікам, земляўласьнікам, ня мог падтрымліваць тыя левыя погляды, якія дамінавалі ў беларускім руху таго часу.


« Валодаючы беларускай мовай гэтак жа добра, як і польскай, і стала ўжываючы яе ў стасунках зь вясковымі працаўнікамі ў сваёй гаспадарцы, я некалькі дзесяцігодзьдзяў падтрымліваў сталы кантакт з усімі праявамі беларускага руху перадусім у Менску, дзе сустракаўся з Луцкевічам і Кастравіцкім, пазьней у Вільні і Петраградзе з В. Іваноўскім, Б. Шыпілам і г.д. Беручы ў беларускіх згуртаваньнях сякі-такі матэрыяльны ўдзел, урэшце мусіў зь іх штораз выходзіць, бо распачатая ў іх праца, спачатку ў кірунку самапазнаньня і нацыянальнага адраджэньня — «Лучынка», «Саха», «Загляне сонца і ў наша аконца» — напрыканцы заўжды прымала сацыялістычныя кірунак і лёзунгі, якім, насуперак сваім перакананьням, служыць я ня мог. »

—Успаміны Эдварда Вайніловіча

У 1917 годзе працаваў у земскіх арганізацыях разам зь дзеячамі беларускага руху А. Смолічам і Р. Скірмунтам, падтрымаў утварэньне Беларускай Народнай Рэспублікі (БНР). Удзельнічаў у пасяджэньнях Рады БНР.

У 1918 годзе ва ўмовах нямецкай акупацыі ад імя мясцовых абшарнікаў выступіў з плянам аднаўленьня Вялікага Княства Літоўскага. Стварыў «Зьвяз абшарнікаў Менскай губэрні». У сьнежні 1918 годзе выехаў у Варшаву, быў адным з арганізатараў «Зьвязу палякаў зь беларускіх ускраінаў», які ў студзені 1919 году прапанаваў усталяваць мяжу Польскай Рэспублікі да Дняпра і Заходняй Дзьвіны. У красавіку 1919 году ўдзельнічаў у пераўтварэньні «Зьвязу абшарнікаў Менскай губэрні» у «Зьвяз абшарнікаў у Літве і Беларусі ў Варшаве». У траўні 1919 году разам з В. і Л. Дубейкаўскімі стварыў у Варшаве «Польска-беларускае таварыства для культурнага і палітычнага супрацоўніцтва на Беларусі». У канцы жніўня 1919 выехаў у Менск, у верасьні вярнуўся ў маёнтак Савічы. Працягваў грамадзкую дзейнасьць у Слуцку, выяжджаў у Менск і Варшаву. У гэты час быў прыхільнікам незалежнай Беларусі ў зьвязе з Польшчай, выступаў супраць падзелу Беларусі палякамі і бальшавікамі.

Беларускі зьезд Случчыны, які ўзьняў Слуцкае паўстаньне, праходзіў 14 і 15 лістапада 1920 году ў доме Вайніловіча ў Слуцку[4].

Выгнаньне[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Ваеннае ліхалецьце, Кастрычніцкі пераварот і Польска-савецкая вайна зрабіліся для Э. Вайніловіча часам новых выпрабаваньняў. 19—21 лютага 1918 году рэвалюцыйныя салдаты і падбухтораныя бальшавікамі сяляне навакольных вёсак учынілі жахлівы пагром Савічаў — радавой сядзібы Вайніловічаў.


« Загінуў плён культурнай працы 11-ці пакаленняў, загінула ўсё, што мы зьбіралі ад сярэдзіны 16 стагодзьдзя ў начыньнях, партрэтах, прадметах мастацтва, а галоўнае, у дакумэнтах, упарадкаваных і скаталягізаваных так, як гэта бывае хіба толькі ў славутых дзяржаўных архівах »

—Успаміны Эдварда Вайніловіча

Па адыходзе Случчыны пад кантроль бальшавікоў Э. Вайніловіч пакінуў Беларусь і пераехаў у польскі Быдгашч. Тут ён збудаваў вялікі дом для дзяцей-сіротаў, пакінутых і беспрытульных, і да канца свайго жыцьця апякаўся імі.

Эдвард Вайніловіч памёр ў Быдгашчы 16 чэрвеня 1928 году і быў пахаваны на мясцовых старафарных могілках. На надгробным помніку зьмясьцілі надпіс: «Traktatem ryskim z swej ziemi wygnany, deptać musiałem obce łany» (па-беларуску: Прагнаны з сваёй зямлі Рыскай дамовай, я мусіў хадзіць па чужых палёх).

Вяртаньне ў Беларусь[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Месца пахаваньня Э. Вайніловіча ля Чырвонага касьцёла

У 2006 годзе з дазволу касьцёльных уладаў, міністэрстваў замежных справаў Беларусі і Польшчы парэшткі Эдварда Вайніловіча былі перавезеныя з Быдгашча ў Менск. 11 чэрвеня 2006 году адбылося іх ўрачыстае перапахаваньне ля касьцёла сьвятых Сымона й Алены на Пляцы Незалежнасьці ў Менску.

У 2007 годзе касьцёльная грамада зьвярнулася да менскіх гарадзкіх уладаў з прапановай перайменаваць вуліцу Берсана, што праходзіць побач з касьцёлам у вуліцу Эдварда Вайніловіча. У верасьні 2008 году вуліца была перайменавая, аднак Камуністычная партыя Беларусі выказала пратэст з гэтай нагоды, і неўзабаве Міністэрства юстыцыі скасавала рашэньне Менгарвыканкаму[5].

Маральны ідэал[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Памятаючы пра маральныя і чалавечыя якасьці Эдварда Вайніловіча, Каталіцкі Касьцёл у Беларусі рыхтуе дакумэнты для яго бэатыфікацыі[6].

Узнагароды[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Бібліяграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • E. Woyniłłowicz. Wspomnienia, 1847—1928. — Wilno: Komitet Uczczenia s. p. E. Woyniłłowicza, 1931. — 365 s. (была надрукаваная толькі першая частка ўспамінаў).
  • Э. Войнилович. Воспоминания: Пер. з польск. — Мн.: Выданьне Менскае рыма-каталіцкае парафіі сьв. Сымона і Алены, 2007. — 380 с. — 250 экз.
  • R. Jurkowski. Listy Edwarda Woyniłłowicza do Mariana Zdziechowskiego z lat 1905—1928, Cz. I. // Echa Przeszłości VIII. — Olsztyn: Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie, 2007. — S. 209—220. — ISSN 1509-9873.

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Р. Р. Баравы. Л. Л. Чарняўская. Вайніловічы // ЭГБ. Т. 2. — Менск, 1994. С. 202.
  2. ^ А. П. Грыцкевіч. Вайніловіч Эдвард // ЭГБ. Т. 2. — Менск, 1994. С. 201.
  3. ^ Уладзімер Арлоў. (5 сакавіка 2007) Эдвард Вайніловіч Радыё Свабода — Праграма "Імёны Свабоды". Праверана 26 траўня 2011 г.
  4. ^ А. П. Грыцкевіч. Вайніловіч Эдвард // ЭГБ. Т. 2. — Менск, 1994. С. 202.
  5. ^ ТБМ працягвае змаганне за вуліцу Вайніловіча ў Мінску // «БелаПАН», 18 сьнежня 2007
  6. ^ Уладыслаў Завальнюк. Шукаем нашчадкаў роду Вайніловічаў. Згуртаваньне Беларусаў Сьвету БацькаўшчынаПраверана 6 сакавіка 2011 г.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т. Т. 2: Беліцк — Гімн / Беларус. Энцыкл.; Рэдкал.: Б. І. Сачанка (гал. рэд.) і інш.; Маст. Э. Э. Жакевіч. — Менск: БелЭн, 1994. — 537 с., [8] к.: іл. ISBN 5-85700-142-0.
  • Ігар Ціткоўскі. Эдвард Вайніловіч // Інфа-Кур’ер, 15 чэрвеня 2006.
  • G. Chmielewska. Cierń Kresowy. Opowieść o Edwardzie Woyniłłowiczu i jego rodzinie. — Łomianki: Wydawnictwo LTW, 2011. — 369 s. — ISBN 978-83-7565-128-7.
  • Woyniłłowicz Edward // Encyklopedia polskiej emigracji i Polonii, pod red. K. Dopierały. T. 5. — Toruń, 2005. — S. 343—344.
  • S. Augusiewicz. Rodowód Woyniłłowiczów na Sawiczach. Próba rekonstrukcji genealogii rodu w XVI—XX w // Przegląd wschodni. — Olsztyn: Gebethner i Ska, 2006. — Т. 10. — № 1 (37). — S. 21—42. — ISSN 0867-5929.
    • Хмялеўская, Г. Церні Крэсаў : аповесьць пра Эдварда Вайніловіча і яго сям’ю / Гізэля Хмялеўская. — Мінск : Выдавец Віктар Хурсік, 2015.

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Commons-logo.svg Эдвард Вайніловічсховішча мультымэдыйных матэрыялаў
  • Marek Jerzy Minakowski. Edward Woyniłłowicz h. Syrokomla(пол.) Genealogia Potomków Sejmu Wielkiego. Przodkowie.com. — Serwis genealogiczny pod patronatem Stowarzyszenia Potomków Sejmu Wielkiego. Праверана 25 траўня 2011 г.
  • Gizela Chmielewska. (20 сьнежня 2005) Święci nie potrzebują sutanny(пол.) Gazeta Bydgoszcz. Gazeta.pl. Праверана 25 траўня 2011 г.
  • Aleksandra Lewińska. (8 сьнежня 2005) Z wielką tęsknotą(пол.) Gazeta Pomorska Праверана 25 траўня 2011 г.
  • Adam Gajewski. (2005) Czy będzie "bydgosko-mińska" beatyfikacja?(пол.) Przewodnik Katolicki № 46. Drukarnia i Księgarnia Świętego Wojciecha. Праверана 25 траўня 2011 г.