Вінцэнт Козел-Паклеўскі

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Вінцэнт Козел-Паклеўскі
Вінцэнт (Вікенці) Козел-Паклеўскі
1837 — 28 траўня 1863
Вінцэнт Козел-Паклеўскі.jpg
Месца нараджэньня маёнтак Сэрвач Вялікі, Менская губэрня, Расейская імпэрыя, цяпер Вялейскі раён Менскай вобласьці
Месца сьмерці вёска Ўладыкі, цяпер Вялейскі раён
Род войскаў вайсковы інжынэр
Званьне штабс-капітан
Бітвы/войны Паўстаньне 1863—1864 гадоў

Вінцэнт (Вікенці) Козел-Паклеўскі (1837, маёнтак Сэрвач Вялікі, Менская губэрня, Расейская імпэрыя, цяпер Вялейскі раён Менскай вобласьці — 28 траўня 1863, вёска Ўладыкі, цяпер Вялейскі раён) — удзельнік паўстаньня 1863—1864 гадоў і яго кіраўнік на Вялейшчыне й Маладэчаншчыне.

Біяграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Нарадзіўся ў 1838 року ў маёнтку Вялікі Сэрвач Вялейскага павету. Як і яго старэйшы брат Ян, да 1852 року быў на хатнім выхаваньні. У 1852 року разам з Янам паступіў у школу гвардэйскіх падпрапаршчыкаў у Пецярбург. Пасьля яе заканчэньня (у 1856 року) застаўся вучыцца ў Пецярбургу на вайсковага інжынэра разам з братам. Падчас вучобы належаў да афіцэрскай рэвалюцыйнай арганізацыі, якой кіравалі Яраслаў Дамброўскі і Зыгмунт Серакоўскі. У 1858 року скончыў Акадэмію й быў накіраваны на службу ў Вільню. Праз год пераведзены ў фінскі Свэаборг, дзе й служыў ваенным інжынэрам да канца 1860 року. У 1860 року пакідае службу ў званьні штабс-капітана. На пачатку 1861 року па даручэньню кіраўніка віленскіх «чырвонымі» Людвіка Зьвяждоўскага едзе ў Познань, каб наладзіць стасункі з тамтэйшымі патрыётамі. У сакавіку 1861 року Вінцэнт вяртаецца на радзіму, дзе стварае рэвалюцыйную арганізацыю ў Вялейскім павеце[1].

Паўстаньне[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Артур Гротгер. «Бітва паўстанцаў»

Вінцэнт, як і Кастусь Каліноўскі, належаў да шэрагу найбольш пасьлядоўных рэвалюцыянэраў, якіх адрозна ад лібэралаў («белых») звалі «чырвонымі». Гэты кірунак вызвольнага руху прадугледжваў дэмакратычную рэспубліку, перадачу зямлі сялянам, самавызначэньне народаў былой Рэчы Паспалітай. «Белыя» ж бачылі галоўнай мэтай паўстаньня толькі аднаўленьне Рэчы Паспалітай у межах 1772 року.

Міхал Эльвіра Андрыёлі. «Вылазка паўстанцаў»

У студзені 1863 року Вінцэнт прызначаны ваенным кіраўніком роднага Вялейскага павету, шырока прапагандаваў сярод насельніцтва праграмныя дакумэнты паўстаньня. Паводле ўспамінаў удзельніка тых падзей на Меншчыне В. Кошчыца, паўстанцкая арганізацыя ў Вялейскім павеце дзякуючы Козелу стаяла на самым высокім узроўні, прынамсі праца тут была наладжана лепш, чым у большасьці паветаў Менскай губэрні[1]. На пачатку траўня 1863 року згуртаваў і ўзначаліў паўстанцкі атрад, у якім налічвалася 200—250 чалавек, які дзейнічаў на тэрыторыі Маладэчаншчыны й Вялейшчыны. Жыхары Вялейшчыны й Маладэчаншчыны падтрымалі Козела-Паклеўскага й бралі актыўны ўдзел у паўстаньні, аднак сілы былі ня роўныя. Расейскія ўлады на чале з Мураўёвым жорста выпростваліся з паўстанцамі й прыкладна ў траўні 1863 року паўстаньне было амаль задушана на ўсёй тэрыторыі Беларусі, толькі на Гарадзеншчыне й Заходняй Меншчыне працягвалася барацьба. Вінцэнт Козел-Паклеўскі працягваў змагацца, 4 траўня 1863 року атрад Юліяна Бакшанскага трапіў у засаду да расейцаў каля вёсак Сьвечкі й Плябань (цяпер Маладэчанскі раён) падчас бою загінуў амаль увесь атрад, у тым ліку кіраўнік атраду Юльян Бакшанскі, а таксама Рафал Малішэўскі, Людвік Ямант, Леапольд Банькоўскі й 15-гадовы Ігнацы Сулістроўскі. Карнікі працягвалі перасьледаваць атрад Козела-Паклеўскага й 28 траўня 1863 року адбыўся бой паўстанцаў з царскімі войскамі каля вёскі Ўладыкі. Падчас жорстага бою з праўзыходнымі сіламі ворага гераічна загіную Вінцэнт Козел-Паклеўскі, разам зь ім палегла й большая частка яго атраду[1]. Паўстанцкая публіцыстыка ставіла Вінцэнта Козела ў адзін шэраг з кіраўніком лідзкіх паўстанцаў Людвікам Нарбутам і называла яго «Літоўскім Леанідам» (па аналёгіі са спартанскім царом Леанідам, знакамітым героем Тэрмапіл)[1]. Вінцэнт Козел-Паклеўскі быў пахаваны ў брацкай магіле каля вёскі Ўладыкі, разам зь іншымі загінуўшымі ў тым баі паўстанцамі[1]. Але існуюць зьвесткі аб тым, што яго бацька Ян Напалеон Козел-Паклеўскі, уладальнік Сэрвачы, употай перапахаваў цела Вінцэнта й яго малодшага брата Міхала, таксама загінуўшага пад Уладыкамі, ў родным Сэрвачы, пад касьцёлам, каб не знайшлі расейскія ўлады. Касьцёл той у пачатку 1950-х разабралі і перавезьлі ў вёску Давыдкі, пад клюб[2]. Цяпер на месцы колішняга касьцёлу ў Сэрвачы знаходзіцца невялічкі пагорак, а на ім мэталічны крыж[3]. Гэта й ёсьць месца пахаваньня камандзіра вялейскіх паўстанцаў[1]. Ён загінуў, але да гэтага часу з пакаленьня ў пакаленьне перадаюцца яго апошнія словы:

« Ня мы, дык нашыя косьці здабудуць вольнасьць.[1] »

Курган і першы крыж на месцы пахаваньня былі ўсталяваны ў час міжваеннай Польшчы, у 1933 року. Магіла паўстанцаў каля Ўладык захавалася, скаўты з року Маладэчна ўсталявалі там крыж. Сябры СПА «Волат» калі знаходзяцца ў вандроўцы ў тых мясьцінах, заў­сё­ды збочваюць з маршрута, заходзяць да магілы й ушаноўваюць памяць аб ге­ро­ях хвілінай маўчаньня[3][4].

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]