Яраслаў Дамброўскі

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Яраслаў Дамброўскі
Jarosław Dąbrowski
Jaroslaw Dabrowski.jpg
Herb Radwan.svg
Радван
Асабістыя зьвесткі
Нарадзіўся 13 лістапада 1836
Жытомір, Валынская губэрня, Расейская імпэрыя
Памёр 23 траўня 1871
Парыж, Францыя
Пахаваны Пэр-Ляшэз
Род Дамброўскія
Рэлігія рыма-каталік
Дзейнасьць камунар і вайсковец

Ярасла́ў Дамбро́ўскі (па-польску: Jarosław Dąbrowski; 13 лістапада 1836, Жытомір23 траўня 1871, Парыж) — польскі, расейскі ды францускі рэвалюцыянэр, царскі афіцэр, генэрал і адзін з кіраўнікоў нацыянальна-вызвольнага паўстаньня ў Польшчы, Беларусі й Жамойці, а таксама Парыскае камуны.

Біяграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Расейскі пэрыяд[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Яраслаў Дамброўскі нарадзіўся ў Жытоміры ў зьбяднелай шляхецкай сям’і гербу Радван. З 1845 па 1853 год праходзіў навучаньне ў Берасьцейскім кадэцкім корпусе, затым быў адпраўлены ў Санкт-Пецярбурскі Дваранскі полк. У 1855 годзе Дамброўскі, які пасьпяхова скончыў навучаньне, атрымаў званьне прапаршчыка і быў прызначаны ў 19 палявую артылерыйскую брыгаду, чатыры гады служыў на Каўказе і быў узнагароджаны. З 1859 па 1861 год Дамброўскі навучаецца ў Акадэміі генэральнага штабу, па сканчэньні якой атрымлівае званьне капітана. У Пецярбургу Дамброўскі ўступае ў кружок апазыцыйна настроеных афіцэраў, затым становіцца адным зь ягоных кіраўнікоў.

Паўстаньне 1863—1864 гадоў[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Зь сьнежня 1860 году Дамброўскі пачынае ўсталёўваць сувязі з польскімі кансьпіратарамі. 6 лютага 1862 году прыязджае ў Варшаву і пачынае падпольную працу ў якасьці кансьпіратыўнага начальніка гораду. Фактычна Дамброўскі быў арганізатарам Цэнтральнага Нацыянальнага Камітэта (ЦНК). У чэрвені прымаецца распрацаваны Дамброўскім плян паўстаньня. 14 жніўня Дамброўскі быў арыштаваны і кінуты ў Варшаўскую цытадэль. Знаходзячыся ў зьняволеньні, кіруе паўстаньнем. Пасьля правалу паўстаньня быў прысуджаны да 15 гадоў катаржных прац у Сыбіры, але ў сьнежні 1864 году здолеў зьдзейсьніць уцёкі з маскоўскай перасыльнай турмы.

Эміграцыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У чэрвені Дамброўскі з жонкай эмігруюць у Эўропу. У Швэцыі, Нямеччыне, Бэльгіі, Швайцарыі Дамброўскі ўсталёўвае кантакты з рэвалюцыйнай эміграцыяй і шукае працу. Увосень 1865 году прыязджае ў Парыж. У 1866 годзе ўзьнікае Аб’яднаньне польскай эміграцыі (пазьней — Аб’яднаньне польскай дэмакратыі).

Дамброўскі становіцца актыўным сябрам гэтай арганізацыі, выступае зь вельмі левых пазыцыяў. У 1868 годзе выйшла кніга «Крытычны нарыс вайны 1866 году ў Нямеччыне й Італіі», у якой Дамброўскі выявіў сябе выдатным вайсковым тэарэтыкам. У 1869 годзе быў арыштаваны францускай паліцыяй па ілжывым абвінавачваньні, аднак суд апраўдаў Дамброўскага.

У 1870 годзе Дамброўскі заклікае стварыць польскія атрады для ўдзелу ў Франка-прускай вайне, але ўрад нацыянальнай абароны адмаўляе ў гэтым. У кастрычніку таго жа году па просьбе Гарыбальдзі Дамброўскі выяжджае ў Ліён для камандаваньня польскім легіёнам, але гэты плян праваліўся, таму ў сакавіку Дамброўскі вяртаецца ў Парыж. Актыўна ўдзельнічае ў дзеяньнях Парыскае камуны: кіруе XI легіёнам, затым прызначаецца кашталянам Парыскага ўмацаванага раёну і камандуючым войскамі заходняга сэктара абароны Парыжа. Дамброўскаму было прысвоена званьне генэрала. У красавіку і траўні актыўна ўдзельнічае ў баявых дзеяньнях Камуны. 23 траўня 1871 году атрымаў цяжкае кулявое раненьне ў баі і сканаў праз 2 гадзіны ў парыскай лякарні.

Памяць ў Беларусі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Горадні імем Дамброўскага названа вуліца.

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg Яраслаў Дамброўскісховішча мультымэдыйных матэрыялаў

  1. ^ SUDOC — 2001.
  2. ^ L'Humanité — 1904. — ISSN 0242-6870