Бабруйскі павет

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Бабруйскі павет
Бобруйскъ.jpgCoat of Arms of Minsk Governorate.png
Сьцяг
Агульныя зьвесткі
Краіна Расейская імпэрыя, БССР
Статус Менская губэрня
Адміністрацыйны цэнтар Бабруйск
Дата ўтварэньня 5 траўня 1795
Дата скасаваньня 1924
Насельніцтва (1908) 327 тыс.
Нацыянальны склад 67,4% беларусы, 19,4% жыды, 10% расейцы
Плошча 12,2 тыс. км²
Скасаваны 17 ліпеня 1924
Commons-logo.svg   Дадатковыя мультымэдыйныя матэрыялы

Бабруйскі павет (па-расейску: Бобруйскій уездъ) — адміністрацыйна-тэрытарыяльная адзінка з цэнтрам у Бабруйску ў 1795—1924 гадах.

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Бабруйскі павет утвораны 3 траўня 1795[1] году ў складзе Менскае губэрні. Першым маршалкам шляхты Бабруйскага павету быў А. Аскерка (1795—1797). У 1897 плошча павету складала 12,2 тыс. км². 29 жніўня 1919 — 10 жніўня 1920 павет уваходзіў у склад Гомельскае губэрні. У 1924 годзе Бабруйскі павет ліквідаваны. Большая частка яго тэрыторыі ўвайшла ў склад Бабруйскае акругі.

Падзел[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У 1890 годзе павет падзяляўся на 22 воласьці: Азарыцкую, Асавецкую, Бацэвіцкую, Бортніцкую, Броскую, Гарадоцкую, Гарбацэвіцкую, Глускую, Горкаўскую, Жыцінскую, Забалоцкую (Любанскую), Замоскую (ад 1924 Чычэрынская), Качэрыцкую, Любоніцкую, Новадароскую, Парыцкую, Рудабельскую (ад 1920 Акцябарская), Сьвіслацкую, Стэпскую, Туркоўскую, Чэрнінскую. Апроч таго павет падзяляўся на паліцэйскія адзінкі — станы (кватэры — у Глуску, Міхалёве, Парычах, Сьвіслачы) і на земскія пастарункі.

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Напачатку ХІХ ст. кожны сёмы жыхар павету быў шляхцічам, але ў выніку разбораў шляхты яе колькасьць значна скарацілася. Найбуйнейшымі шляхецкімі родамі ў павеце былі Булгакі, Быкоўскія, Воўк-Левановічы, Забелы, Кялчэўскія, Прушыноўскія й іншыя. У 1897 у павеце жыло 318,8 тыс. чалавек, у 1908 — тут ужо жыло 327 тыс. чалавек, зь іх 67,4 % было беларусаў, 19,4 % — жыдоў, 10 % — расейцаў.

Эканоміка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Землеўладальнікі-расейцы, якія набылі маёнткі на Бабруйшчыне, самі гаспадаркай не займаліся, а даручалі гэта ўпраўленцам ці здавалі іх у арэнду. У шляхецкіх маёнтках мясцовага паходжаньня дзейнічалі нават заводы: медны й поташны ў Багушоўцы Быкоўскіх, цукровы Булгакаў, жалезны прынцэсы дэ Манака ў Глебавай Рудні, гута Прушаноўскіх у Вікторыне.

З адменай прыгоньніцтва ў 1861 годзе заможныя сяляне пачалі сяліцца на хутарох (17 у 1897). Сяляне з павету хадзілі на чыгуначныя работы, высечку і сплаў лесу па Дняпры, Бярэзіне і Дзьвіне, пралі лён, пяньку, выраблялі прадметы хатняга і гаспадарчага ўжытку. Была шырока распаўсюджаная мукамольная й кравецкая вытворчасьць. Тысячы сялянаў Бабруйшчыны займаліся рамонтна-будаўнічымі работамі.

У павеце існавалі цэлыя плянтацыі хмелю. У многіх маёнтках будаваліся карчмы й заезныя двары. Карчмы былі ў вёсках Зарэчча, Бабіна, Пятровічы, Брожа, Коўрын, Туркі, Бірча, Шароўшчына, піўныя лаўкі — Пабокавічах, у Гарбацэвічах, Багушоўцы. Пашырыўся розьнічны гандаль. У 1880-я пачаў разьвівацца сталы лавачны гандаль. Дробныя лаўкі былі ў Малых Бортніках, Міхалёве, Турках, Кавалёх, Навіках.

Праз Бабруйскі павет праходзілі шматлікія шляхі: ваенна-камунікацыйная дарога зь Менску ў Бабруйск, шаша з Бабруйску ў Слуцак, Маскоўска-Варшаўская шаша. У 1848 годзе была здадзеная ў эксплюатацыю дарога Берасьце — Бабруйск, у 1851 Берасьце — Магілёў. Быў пабудаваны паштовы тракт Менск — Бабруйск. Пры дарозе будаваліся застаўныя дамы (у Глушы, Саломенцы, Баравой), дзе разьмяшчаліся заставы, вартоўні й правяралі дакумэнты. Будаваліся й паштовыя станцыі (найбуйнейшая ў Багушоўцы, тут у 1897 жыло 18 чалавек). У 1871 годзе праз Бабруйск прайшла чыгунка, чыгуначныя станцыі зьявіліся ў Брожы і Кавалёх. Напачатку ХХ стагодзьдзя ў Глушы было адчыненае першае паштова-тэлеграфнае аддзяленьне.

Адукацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Царкоўнапрыходзкія школы ў павеце дзейнічалі ў Панюшкавічах, Панкратавічах (ад 1887), Міхалёве (ад 1884). Апроч таго існавалі 8 школаў граматы, якім пазьней быў нададзены статус аднаклясных народных вучэльняў: у Гародчыне, Пустошцы, Жарабцах (Юр’ева), Варатыні, Аўсімавічах, Фартунах, Коўрыне, Пятровічах. Дадатковыя народныя вучэльні былі створаныя напачатку ХХ ст. у вёсках Вобча, Восава, Забудзькі, Мікулічы ды іншыя.

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Именной указ, данный Сенату. — О составлении Минского наместничества из тринадцати округов. //Сборник документов, касающихся административного устройства Северо-Западного края при императрице Екатерине II (1792—1796)/ Издание Виленской комиссии для разбора древних актов. — Вильна: типография «Русский Почин», 1903. — с. 42

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]