Дзеясловіца

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку

Дзеясловіца — варыянт правапісу беларускай мовы, які зьяўляецца сярэдзінным варыянтам паміж наркамаўкай і тарашкевіцай. Рэалізоўвае перадачу асаблівасьцяў беларускага вымаўленьня на аснове нормаў наркамаўкі.

Назву атрымаў ад назвы часопіса «Дзеяслоў», які друкаваўся ім ад верасьня 2002 году да канца 2009 году, калі часопіс перайшоў на наркамаўку. Правапіс лічыўся кампрамісным варыянтам, але іншымі выданьнямі падтрыманы ня быў, застаўшыся фактычна незаўважаным ні з боку прыхільнікаў тарашкевіцы, ні з боку прыхільнікаў наркамаўкі.[1]

Гэты варыянт беларускага правапісу (зь некаторымі асаблівасьцямі), які базуецца на прапановах Правапіснай камісіі ТБМ імя Ф. Скарыны, працяглы пэрыяд выкарыстоўваецца таксама ў праваабарончым бюлетэні «Права на волю»,[2] які выдае Праваабарончы цэнтар «Вясна» Алеся Бяляцкага, а таксама ў грэка-каталіцкай газэце «Царква»[3].

Сутнасьць правапісу[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дзеясловіца рэалізуе на пісьме фанэтычны прынцып беларускай мовы на аснове нормаў наркамаўкі, ад якой адрозьніваецца пераважна на артаграфічным узроўні — адзін і той жа тэкст у абодвух варыянтах вымаўляецца ідэнтычна. Вынятак складаюць канчаткі назоўнікаў ІІ скланеньня ў родным склоне, а таксама паўнагалосьсе ў формах І скланеньня роднага склону множнага ліку, кшталту «задачаў», «паэмаў», «пазіцыяў», якія былі пазычаныя з прынцыпаў клясычнага правапісу.[4]

Апроч гэтага, асыміляцыйную мяккасьць сьвісьцячых дзеясловіца перадае непасьлядоўна: мяккасьць захоўваецца ў межах слова, але не перадаецца ў прыназоўніках.

Параўнаньне правапісаў[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Клясычны правапіс Дзеясловіца Наркамаўка
сьвет, бязьлітасна сьвет, бязьлітасна свет, бязлітасна
жыцьцё, мысьленьне жыцьцё, мысьленьне жыццё, мысленне
бязь іх, ня толькі бяз іх, ня толькі без іх, не толькі
сымбаль, пазыцыя, сыгнал сімвал, пазіцыя, сігнал сімвал, пазіцыя, сігнал
філязофія, міт філасофія, міф філасофія, міф
Эўропа, Шатляндыя Еўропа, Шатландыя Еўропа, Шатландыя

Прычыны зьяўленьня[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Праз тое, што афіцыйны правапіс беларускай мовы не перадае правільнае вымаўленьне беларускіх словаў[4], а асаблівасьці беларускага клясычнага правапісу ў перадачы замежных словаў для многіх зьяўляюцца ня звыклымі[4], зьяўляецца «сярэдні варыянт» правапісу, які імкнецца перадаць правільнае вымаўленьне беларускіх словаў і звыклае вымаўленьне замежных пазычаньняў[4].

Паэт і літаратуразнаўца Анатоль Івашчанка, які зьяўляецца прыхільнікам сярэдняга правапісу, сьцьвярджае, што:

« ня мяккія знакі ды перадача першага складу перад націскам ствараюць «псіхалагічны (ці «псыхалягічны») бар’ер» для тых, чыё вывучэньне беларускай абмяжоўваецца школай, а перадусім словаўтварэньне запазычанай лексікі (лацінізмы зь мяккім [л], сьвісьцячыя у пазіцыях перад [і], дыферэнцыяцыя гукаў [ф] і [т], перадача ўласных імёнаў і інш.). Тут і ў саміх адэптаў «тарашкевіцы» поўна супярэчлівых поглядаў… У часе гутарак многія людзі, што карыстаюцца «тарашкевіцай», пацьвярджалі, што запазычаньні для іх ёсьць фактарам раздражняльным. Некаторыя пераходзілі на аналаг «дзеясловіцы» ня ведаючы пра яе існаваньне».[4] »

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]