Дэмэнцыя

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Прыдуркаватасьць
Літаграфія хворай (1896 год)
Літаграфія хворай (1896 год)
Сынонімы дэмэнцыя
Спэцыяльнасьць нэўралёгія
Сымптомы незапамінаньне новых зьвестак, нелягічныя развагі, парушэньне маўленьня
Ускладненьні галюцынацыя
Віды ссудзінная, лобна-скроневая
Прычыны хвароба Альцгаймэра, парушэньне мазгавога кровазвароту
Фактары рызыкі гіпэртанія, атлусьценьне, тытунепаленьне, інсульт
Мэтад дыягностыкі пазнавальны тэст
Сходныя станы слабаразумовасьць
Прафіляктыка штодзённыя шпацыр, разумовая дзейнасьць і ўжываньне гародніны і садавіны
Лекі данепезіл (алзепіл)
Частасьць 47 млн (2019 год)
Сьмяротнасьць 1,9 млн (2015 год)
Прыдуркаватасьць у Вікісховішчы

Прыдуркава́тасьць (дэмэ́нцыя, лац. dementia) — набытая слабаразумовасьць, устойлівае зьніжэньне пазнавальнай дзейнасьці са стратай у той ці іншай ступені раней засвоенных ведаў і практычных навыкаў і цяжкасьцю або немагчымасьцю набыцьця новых. У адрозьненьне ад разумовай адсталасьці (алігафрэніі), слабаразумовасьці прыроджанага або набытага ў маленстве, якае прадстаўляе сабой недаразьвіцьцё псыхікі, дэмэнцыя — гэта распад псыхічных функцый, якія адбываюцца ў выніку паражэньняў мозгу, найбольш часта — у старасьці.

Пры адсутнасьці догляду і прыёму лекаў прыдуркаватасьць выклікае ўскладненьні, якія пагражаюць жыцьцю, праз 3—5 гадоў ад пачатку хваробы[1]. За 2018 год лік хворых на прыдуркаватасьць вырас на 10 млн да 47 млн чалавек у сьвеце. Пагатоў, на 2019 год звыш 5 % сталых людзей (ва ўзросьце звыш 65 гадоў) хварэлі на прыдуркаватасьць[2]. На 2018 год ад хваробы цярпелі звыш 20% людзей ва ўзросьце звыш 90 гадоў[3]. У звыш 60% выпадкаў прычынай прыдуркаватасьці была хвароба Альцгаймэра[4]. У 2017 годзе на наступствы ад пашырэньня хваробы выдаткавалаі звыш 1% сусьветнага валавага нацыянальнага прадукту[5].

Папярэджаньне[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Прадухіленьню прыдуркаватасьці спрыяе штодзённы шпацыр працягласьцю прынамсі 1,5 гадзіны, у тым ліку скандынаўская хада, і плаваньне, пазьбяганьне шкодных звычак кшталту тытунепаленьня і празьмернага выпіваньня алькаголю. Карысна штодня ўжываць гародніну і садавіну, арэхі і сланечнікавае насеньне, злакі і аліўкавы алей, а таксама рыбу і морапрадукты. Каб пазьбегнуць чэрапна-мазгавога пашкоджаньня, варта трымацца правілаў бясьпекі падчас адпачынку, гульняў і працы. Папярэджаньню хваробы таксама садзейнічае авалодваньне прынамсі 2 замежнымі мовамі і штодзённая разумовая дзейнасьць у выглядзе разгадваньня крыжаванак і вывучэньня кампутара. Ад прыдуркаватасьці засьцерагае своечасовае лячэньне хваробаў сэрца і ссудзінаў ды навыкі кіраваньня стрэсам, а таксама рэгулярны замер артэрыяльнага ціску, узроўняў глюкозы і халестэрыну[4].

Чыньнікі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Узьнікненьню прыдуркаватасьці спрыяюць парушэньне абмену рэчываў і кровазвароту, а таксама хваробы нэрвовай сыстэмы, што выклікаюць парушэньні ў працы галаўнога мозгу. Найчасьцей вузы мозгу адміраюць у выніку спыненьня паступленьня крыві, калі ссудзіны лопаюцца і забіваюцца згусткамі крыві праз высокі крывяны ціск[6]. Таксама шкодзіць інсульт і хваробы Альцгаймэра і Парксінсана[1]. Урэшце да прыдуркаватасьці вядзе працяглая адсутнасьць разумовай дзейнасьці, атлусьценьне і цукровы дыябэт, пранцы і вірус імунадэфіцыту чалавека, запаленьні мазгавой абалонкі і галаўнога мозгу, алькагалізм і нарказалежнасьць. Шкодна ўплывае лішак тлустай і вугляводзістай ежы, а таксама хуткага харчаваньня[4].

Праявы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Прыдуркаватасьць выяўляецца празь неразуменьне і незапамінаньне новых зьвестак, нелягічныя развагі і непазнаваньне сваякоў, а таксама блытаньне даўно памерлых знаёмых са сваякамі. Таксама губляецца здольнасьць радавацца і спагадаць, што абмяжоўвае зносіны зь іншымі людзьмі[6]. Узьнікае плаксівасьць і раздражнёнасьць, блытаньне нядаўніх датаў і падзеяў. Таксама хворыя паўтараюць аднолькавыя пытаньні празь лічаныя хвіліны ды пакідаюць уключанымі ваду, газ і сьвятло пры сыходзе з жытла. Прыкметамі хваробы служаць неахайнасьць у адзеньні і побыце ў выглядзе перапоўненых сьметніцы ды рукамыйніка для бруднага посуду. Таксама хворыя губляюцца пры зьмяненьні паўсядзённага маршруту дадому[1]. Узьнікаюць цяжкасьці пры гатаваньні ежы. Пры разбурэньні скроневай долі парушаецца маўленьне і слых. Пры паражэньні лобнай долі галаўнога мозгу яны становяцца нахабнымі і растарможанымі[2]. Дыягназ паводле вышэйапісаных парушэньняў выстаўляецца пасьля прынамсі 6-месячнага назіраньня[3].

Беларусь[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У 2017 годзе ў Беларусі налічваўся 19 231 хворы на прыдуркаватасьць (0,2% насельніцтва Беларусі). Зь іх 49% (9360) пакутвала ад ссудзіннай прыдуркаватасьці, 14% (2692) пры хваробе Альцгаймэра і рэшта (7179) ад іншых відаў[5]. На 2018 год праявы хваробы зьніжалі лекам данепезіл (алзепіл)[1]. На 2019 год 2% сталых людзей Беларусі (ва ўзросьце звыш 65 гадоў) хварэлі на прыдуркаватасьць[2].

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б в г Алена Кравец. Старое — як малое // Зьвязда. — 21 лістапада 2018. — № 224 (28840). — С. 8.
  2. ^ а б в Сьвятлана Бусько. Калі старасьць перастае быць мудрай // Зьвязда. — 13 жніўня 2019. — № 151 (29018). — С. 8.
  3. ^ а б Вольга Стружынская. Нельга ўспомніць // Партал «Здаровыя людзі», 4 красавіка 2018 г. Праверана 19 лютага 2020 г.
  4. ^ а б в Вольга Стружынская. Ня дай хваробе засьпець сябе знянацку // Партал «Здаровыя людзі», 19 красавіка 2018 г. Праверана 19 лютага 2020 г.
  5. ^ а б Ганна Кручкова. Чаму ў Беларусі рэдка ставяць хваробу Альцгаймэра // Партал «Здаровыя людзі», 27 верасьня 2018 г. Праверана 19 лютага 2020 г.
  6. ^ а б Сьвятлана Барысенка. Нічога не памятае, нікога не пазнае // Зьвязда : газэта. — 12 лістапада 2013. — № 212 (27577). — С. 8. — ISSN 1990-763x.

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]