Андрэй Васіла

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Андрэй Васіла
Андрэй Васіла. Невядомы мастак, XVII ст.
Дзейнасьцьдыплямат, каталіцкі сьвятар
НарадзіўсяXIV стагодзьдзе
Памёр14 лістапада 1398

Jastrzębiec herb.svg

Андрэ́й Васіла, Андрэй Ястрабец, Андрэй з Кракава (? — 14 лістапада 1398) — каталіцкі рэлігійны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага, дыплямат, францішканін. Першы біскуп серацкі й віленскі.

Жыцьцяпіс[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Біскуп Андрэй у Вільні. Направа — кароль і вялікі князь Ягайла з жонкай Ядвігай

З малапольскага шляхецкага роду гербу Ястрабец. Прозьвішча Васіла памылкова надаў яму гісторык Ян Длугаш, бо Андрэй даў прывілей падляскаму гораду Васілеў. У 1354 годзе прапаведнік у Мазовіі, пазьней місіянэр на Літве. Прыбыў да вугорскага двару каралевы Альжбеты Лакеткаўны. Разам з францішканамі ўдзельнічаў у місіянэрстве ў Малдове, вынікам чаго было стварэньне 31 ліпеня 1370 дыяцэзіі з цэнтрам у Сераце. Першы яе біскуп ад 9 траўня 1371. Ад 1372 апякаў Галіцкую дыяцэзію. У 1376—1386 біскуп-суфраган у гнезьненскай архідыяцэзіі.

Быў набліжаным да польскае каралевы Ядзьвігі, паўплываў на складаньне ёй шлюбу зь вялікім князем літоўскім Ягайлам. У 1388 удзельнічаў у хрышчэньні Літвы, зрабіўся першым віленскім біскупам. Заснаваў касьцёлы ў Вільні (катэдра), Вількаміры, Майшаголе, Немянчыне, Крэве, Абольцах, Гайне, кляштары францішканаў у Лідзе (1397) і Ашмянах. Быў адным з давераных асобаў Ягайлы, а пазьней і Вітаўта, удзельнічаў у складаньні Салінскае дамовы 1398 году[1].

Лісты[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Па-беларуску былі складзены граматы караля Ягайлы біскупу Андрэю 1389 году аб фундацыі і ўпасажаньні касьцёлаў у Літве: «…Дали есмо Князю Бискупу по всей земле Литовской, где ся ему полюбит, поставить церков»[2].

Захаваўся ліст вялікага князя Вітаўта 1398 году біскупу Андрэю аб падзеле ловішчаў між ім і панам Вігайлам: «…Досмотрели есмо того, жаловал князь Бискуп на Викгайла, а Викгайло жаловал на Бискупа, о ловишча. И мы того досмотрели, и розделили есмо имы голое болото на полы … . А на то на все дали есмо бискупу сюю нашу грамоту и печать свою прыложыли»[3].

У сваім тэстамэнце біскуп Андрэй сьведчыў аб славянскай мове ліцьвіноў: ён згадваў «народныя» (vulgariter) словы віленчукоў «нашыць» (naszycsz) ды «лысы жрэбеч» (lyssy szrzebyecz)[4].

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Валерый Пазднякоў. Андрэй // ВКЛ. Энцыкл. Т. 1. — Менск, 2005. С. 227.
  2. ^ Kodeks dyplomatyczny katedry i diecezji wileńskiej. T. I, zesz. 1. / wyd. ks. J. Fijałek, W. Semkowicz. Kraków, 1932. №15, 16.
  3. ^ Грамоти XIV ст. / упорядкування М. М. Пещак. — Київ: Наукова думка, 1974. №75.
  4. ^ Kodeks dyplomatyczny katedry i diecezji wileńskiej. T. I, zesz. 1. / wyd. ks. J. Fijałek, W. Semkowicz. Kraków, 1932. №33.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]