Розьніца паміж вэрсіямі «Гатычная архітэктура»

Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
д
r2.6.4) (робат дадаў: sh:Gotička arhitektura; касмэтычныя зьмены
д (r2.6.5) (робат зьмяніў: az:Qotika (memarlıq))
д (r2.6.4) (робат дадаў: sh:Gotička arhitektura; касмэтычныя зьмены)
У Беларусі захавалася параўнальна мала гатычных будынкаў, прычым некаторыя зь іх перанесьлі значную пазьнейшую перабудову, напрыклад [[Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля (Уселюб)|Касьцёл Сьвятога Яна Хрысьціцеля]] ва [[Уселюб|Ўселюбе]] і асабліва [[Петрапаўлаўскі касьцёл (Іўе)|Петрапаўлаўскі касьцёл]] у [[Іўе|Іўі]].
 
== Тэрмін «Готыка» ==
Сучасьнікі называлі гатычную архітэктуру «францускім стылям» (''Opus Francigenum''). Тэрмін «готыка» зьявіўся ў часы [[Рэнэсанс]]у, і першапачаткова насіў адмоўнае, зьняважлівае адценьне. Упершыню яго ўжыў у [[1530-я|1530-х]] [[Джорджа Вазары]], жадаючы абазначыць гэты архітэктурны стыль як прымітыўны і барбарскі (па асацыяцыі з [[готы|готамі]]).
 
== Узьнікненьне ==
Готыка зьявілася вынікам эвалюцыі [[раманская архітэктура|раманскай архітэктуры]]. Сьпічастыя аркі маглі быць запазычаныя з усходу, але цалкам верагодна, што яны разьвіліся самастойна, магчыма як адказ на патрэбу перакрываць скляпеньнямі памяшканьні складанай формы (што ў [[раманская архітэктура|раманскай архітэктуры]] было немагчыма). Першым значным гатычным будынкам лічыцца [[Базыліка Сэнт-Дэні]] ў прыгарадзе [[Парыж]]у, будаўніцтва [[нартэкс]]у якой пачалося ў [[1136]] пад кіраўніцтвам абата [[Сугерый|Сугерыя]].
 
== Рэгіянальныя варыянты ==
=== Францыя ===
[[Файл:Chartres cathedral.jpg|міні|[[Шартрская катэдра]]]]
{{Асноўны артыкул|Француская гатычная архітэктура}}
У францускай готыцы вылучаюць чатыры стылі: раньняя готыка ([[12 стагодзьдзе]]), высокая готыка ([[13 стагодзьдзе]]), прамністая готыка і [[палымяная готыка]]. Апроч гэтага асобны гатычны стыль, гэтак званая паўднёвая готыка (''Gothique Méridional''), існаваў на поўдні Францыі. Паколькі многія будынкі ўзводзіліся цягам дзесяцігодзьдзяў, нярэдкія выпадкі, калі розныя часкі адной катэдры збудаваныя ў розных гатычных стылях. У прыватнасьці, [[Шартрская катэдра]] адносіцца да высокай готыкі, але мае раньнегатычны заходні фасад, а паўночная вежа завершаная ў стылі палымянай готыкі.
 
=== Англія ===
[[Файл:Salisbury Cathedral.jpg|зьлева|міні|[[Солзбэрыйская Катэдра]]]]
{{Асноўны артыкул|Гатычная архітэктура Англіі}}
У ангельскай готыцы выдзяляюць тры пэрыяды: раньні ангельскі пэрыяд (''Early English Period'') ([[12 стагодзьдзе|12]]–[[13 стагодзьдзе]]), пэрыяд аздобленай готыкі (''Decorated Gothic'') ([[14 стагодзьдзе]]) і пэрыяд перпендыкулярнай готыкі (''Perpendicular Gothic'') (да сярэдзіны [[16 стагодзьдзе|16 стагодзьдзя]]).
 
=== Нямеччына ===
Адметнасьць [[Нямеччына|нямецкіх]] гатычных катэдраў — асабліва высокія вежы заходняга фасаду з вялізарнымі вострымі шпілямі. У агульным, нямецкая готыка дастаткова блізкая да францускай. У пэрыяд позьняй готыкі ў нямецкім рэгіёне разьвіўся адмысловы стыль, які пазьней атрымаў назву [[зондэрготыка]]. На поўначы Нямеччына нарадзілася і атрымала шырокі распаўсюд [[цагляная готыка]].
 
=== Італія ===
[[Файл:Santacrocefachada.jpg|міні|150пкс|Базыліка Сьвятога Крыжа ў [[Флярэнцыя|Флярэнцыі]]]]
{{Асноўны артыкул|Гатычная архітэктура Італіі}}
Вядомымі прыкладамі італьянскай готыкі зьяўляюцца [[Палац дожаў у Вэнецыі]], [[базыліка сьвятога Францішка ў Асізі]], [[базыліка сьвятога Петронія ў Балоньі]]. Гатычныя элементы мае таксама [[базыліка сьвятога Антонія ў Падуі]].
 
=== Вялікае Княства Літоўскае ===
{{Асноўны артыкул|Гатычная архітэктура ВКЛ}}
У [[Вялікае княства Літоўскае|ВКЛ]] гатычная архітэктура разьвівалася ў рэчышчы [[цагляная готыка|цаглянай готыкі]]. Для гатычных храмаў ВКЛ характэрныя выразныя абарончыя рысы. Тыповым зьяўляецца таксама спалучэньне гатычных і [[бізантыйскі стыль|бізантыйскіх]] рысаў у адным будынку.
 
== Позьнегатычныя стылі ==
У рамках позьняй готыкі разьвілася некалькі па сутнасьці асобных стыляў. Апроч згаданых вышэй [[зондэрготыка|зондэрготыкі]], [[перпендыкулярная готыка|перпендыкулярнай готыкі]] і [[палымяная готыка|палымянай готыккі]], да позьнегатычных стыляў адносяцца [[мануэлінскі стыль|мануэлінскі]] (у [[Партугалія|Партугаліі]]) і [[ізабэлінскі стыль|ізабэлінскі]] (у [[Гішпанія|Гішпаніі]]). Трэба адзначыць, што позьнегатычнымі зьяўляюцца і ўсе гатычныя будынкі ВКЛ.
 
== Глядзіце таксама ==
* [[Нэаготыка]]
* [[Палымяная готыка]]
[[simple:Gothic architecture]]
[[sk:Gotická architektúra]]
[[sh:Gotička arhitektura]]
[[fi:Goottilainen arkkitehtuuri]]
[[sv:Gotisk arkitektur]]
110 172

зьмены

Навігацыйнае мэню