Конрад Адэнаўэр

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Конрад Адэнаўэр
Bundesarchiv B 145 Bild-F078072-0004, Konrad Adenauer.jpg
1-ы Канцлер ФРН
15 верасьня 1949 — 16 кастрычніка 1963
Папярэднік: пасада заснавана
Наступнік: Людвіг Эргард
Асабістыя зьвесткі
Нарадзіўся: 5 студзеня 1876
Кёльн, Нямеччына
Памёр: 19 красавіка 1967
Бад Гонэф, ФРН
Партыя: ХДЗ
Сужэнец: 1) Эма Адэнаўэр
2) Аўгуста Адэнаўэр
Дзеці: Макс Адэнаўэр
Адукацыя: Фрайбурскі ўнівэрсытэт, Мюнхэнскі ўнівэрсытэт Людвіга-Максыміліяна і Бонскі ўнівэрсытэт

Ко́нрад Гэрман Ёзэф Адэна́ўэр (па-нямецку: Konrad Hermann Joseph Adenauer; 5 студзеня 1876, Кёльн, Паўночны Райн — Вэстфалія — 19 красавіка 1967, Бад-Гонэф, Райн-Зыг, Паўночны Райн — Вэстфалія) — першы фэдэральны канцлер Заходняй Нямеччыны (1949—1963), здолеўшы ў найцяжэйшых умовах пасьля катастрофы нацысцкага рэжыму адрадзіць прававую дзяржаву і закласьці трывалы эканамічны падмурак сёньняшняй Фэдэратыўнай Рэспублікі. Перакананы каталік і антыкамуніст, узыйшоўшы на пасаду ва ўзросьце 73 гадоў, быў увасабленьнем цяжкага і супярэчлівага, але аптымістычнага часу адраджэньня Эўропы.

Біяграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Конрад Адэнаўэр быў трэцім зь пяці дзяцей сакратара Апэляцыйнага суду Кёльну Ёгана Конрада Адэнаўэра (1833—1906) і Хэлены Шарфэнберг(1849—1919). Меў брата Аўгуста (1872—1952), Ёганэса (1873—1937), сясьцёр Лілі (1879—1950) і Элізабэт (1882 г., памерла пасьля нараджэньня).

Па заканчэньні сярэдняй школы ў Кёльне з 1894 по 1897 год вывучаў ва ўніверсытэтах Фрайбурга, Мюнхэна і Бона права і паліталёгію, удзельнічаў у каталіцкіх студэнцкіх задзіночваньнях. Пасьля зданых дзяржаўных экзамэнаў на «добра» і «дастаткова» працаваў асэсарам, а потым адвакатам у Кёльне. У 1906 далучыўся да Партыі каталіцкага Цэнтру і быў яе сябрам па 1933 г., у тым жа годзе пачалася яго наменклатурная кар’ера на пасадах у Кёльнскай гарадской управе. Пад час Першае ўсясьветнай вайны адказваў за забясьпячэньне гораду харчаваньнем.18 верасьня 1917 выбраны обяр-бургамістрам Кёльну, займаў пасаду па 1933. У 1920—1932 гадах старшыня Прускай Дзяржаўнае Рады. Уваходзіў у назіральныя рады буйных бізнэс-структураў Веймарскай рэспублікі, такіх, як Дойчэ Банк, Люфтганза. Быў блізкі да колаў, што адстойвалі аўтаномію Рэйнскай вобласьці. Некалькі разоў разглядаў магчымасьць балятавацца на пасаду райхсканцлера, аднак заставаўся ў межах рэгіянальнай палітыкі. На пачатку 30-х гадоў быў зьвінвачаны ў фінансавых парушэньнях, зьвязаных з пазыкамі, што не перашкаджала яму ў цяжкіх тагачасных эканамічных умовах усяляк спрыяць эканамічнаму, грамадзкаму і культурнаму жыцьцю Кёльну. Займаючы пасаду, выразна супроцьстаяў уздыму нацызму, неаднаразова канфліктуючы з НСДАП, ажно да адмовы сустракаць і паціскаць руку абранаму ў 1933 годзе райхсканцлеру. Звольнены пасьля паразы сваёй партыі на чарговых муніцыпальных выбарах. Арыштаваны ў 1934 годзе на непрацяглы тэрмін, далей быў вымушаны неаднаразова зьмяняць месца жыхарства, падвяргаўся фінансаваму ўціску, застаючыся праз увесь час існаваньня нацыстскага рэжыму пэнсіянэрам. Пасьля няўдалага замаху на А. Гітлера арыштаваны 20 ліпеня 1944 году і знаходзіўся ў зьняволеньні да 26 лістапада.

4 траўня 1945 быў прызначаны бургамістрам Кёльну амэрыканскімі акупацыйнымі ўладамі і займаў гэтую пасаду па 6 кастрычніка таго ж году. 31 жніўня 1945 стаў сябрам Хрысьціянска-дэмакратычнага зьвязу і ва ўмовах тагачаснага палітычнага і кадравага вакуўму хутка заняў кіруючыя пасады, стаўшы ўжо ў 1950 годзе старшынём і заставаўся ім ажно да 1966 году. У 1948—1949 гадах прэзыдэнт Парламянцкай рады-протадзяржаўнай, падкантрольнай акупацыйным уладам дарадчай установы.1 верасьня 1949 году ачоліў будучую ўрадавую кааліцыю ХДЗ/ХСЗ,а ўжо 15 верасьня праз вострую палітычную барацьбу з сацыял-дэмакратамі і зь мінімальнае перавагай Бундэстаг абірае яго на пасаду Кацляра Фэдэратыўнай Рэспублікі Нямеччыны, якую ён будзе бязьзьменна займаць да сваёй адстаўкі 15 кастрычніка 1963 году. За гэты час Конрад Адэнаўэр будзе тройчы пераабірацца на гэтую пасаду — у 1953, 1957 і 1961 гадах. Акрамя таго, у 1951—1955 гадах па сумяшчальніцтве зьяўляўся міністрам замежных справаў.

Да Парыскіх дамоваў 1954 году, падпісаных з аднаго боку ЗША, Францыяй і Вялікабрытаніяй, як краінамі-хаўрусьнікамі і Нямеччынай з другога, на ейнай тэрыторыі дзейнічаў паўнавартасны рэжым акупацыі, што накладала цэлы шэраг абмяжаваньняў на ўнутраную і зьнешнюю палітыку. І гэта ставошча Адэнаўэр добра ўсьвядамляў, дзейнічаю ў зададзяных сытуацыяй рамках і ўзгадняючы ўласныя крокі з фактычнымі гаспадарамі краіны. Так, свой першы афіцыйны візыт ён зьдзейсьніў менавіта да акупацыйных уладаў усяго празь некалькі дзён пасьля свайго абраньня. Таму асноўную сваю ўвагу Адэнаўэр сканцэнтраваў менавіта на зьнешняй палітыцы Нямеччыны, уласна праз гэта і сумяшчаючы пасады, бо вяртаньне краіны ў эўрапейскую і сусьветную палітыку, вяртаньне элемянтарнага даверу да Нямеччыны з боку астатняга сьвету, пераадоляньне наступстваў злачынстваў нацыстскага рэжыму на міжнароднай арэне лічыў найважнейшым. Яго стратэгія ў гэтае галіне палягала на шчыльнай сувязі з краінамі Заходняй Эўропы, найперш Францыяй-шматгадовым ранейшым кантынентальным супернікам Нямеччыны. Праз гэта была высунута ідэя «Адзінай Эўропы»,ідэя, ня толькі нэўтралізуючая бязконцыя суседзкія спрэчкі і канфлікты, але і абараняючая кантынент ад вонкавых пагрозаў-найперш з боку СССР,і забясьпечваючая ўзгодняныя стасункі з США.Гэтаму былі падпарадкаваныя і эканамічныя захады, накіраваныя на цеснае супрацоўніцтва краінаў ва ўмоваў паваеннага аднаўленьня гаспадаркі і дзеючага ў гэтым накірунку пляну Маршала. Плёнам гэтых інтэграцыйных намаганьняў сталася ўтварэньне 18 красавіка 1951 году Эўрапейскага аб’яднаньня вугалю і сталі, пачаўшае гісторыю сёньняшняга Эўрапейскага супольніцтва. У ваеннай сфэры найважнейшай падзеяй сталася прыняцьце краіны ў 1955 годзе ў НАТА,фактычна ўраўняўшае яе з ўчарайшнімі ворагамі.У тым жа годзе СССР прызнаў Фэдэратыўную Рэспублііку, адбыўся візыт Адэнаўэра ў Маскву і на радзіму змаглі вярнуцца нямецкія ваеннапалонныя, што, аднак, ня сказалася на адносінах Адэнаўэра да СССР, якую ён лічыў антыхрысьціянскай дзяржавай. Адэнаўэр намагаўся ўсталяваць стасункі з Ізраілем, добра ўсьведамляючы ўвесь цяжар гістарычнай віны Нямеччыны. Праз гэта быў фактычна замоўчаны замах на Адэнаўэра 27 сакавіка 1952 году, прывёўшы да забойства паліцыянта падпольнай структурай, зьвязанай з Іргун. Было падпісана пагадненьне аб выплаце рэпарацыяў за злачынствы гітляраўскага рэжыму. Усе гэтыя намаганьні прывялі да ўсталяваньня ў рэшце дыпляматычных зносінаў паміж Ізраілем і ФРН у 1965 годзе. Значна цяжэй складваліся стасункі з краінамі Ўсходняга блёку. Адэнаўэр выразна ўяўляў, што ў гэтых краінах пануе суцэльне недавер да Нямеччыны, аднак ён карыстаўся не даводамі «рэальнай палітыкі», а ўласнымі ідэялягічнымі мяркаваньнямі, дзе адданасьць дэмакратыі перамагала мажлівыя выгоды. Гэтыя ж краіны ня мелі аніякага дэмакратычнага складніка, што тычылася і Ўсходняй Нямеччыны, у адносінах да якой праводзілася палітыка дробных крокаў.Канцляр рашуча адмовіўся ад перспэктываў нэўтралітэту і ваганьняў паміж Захадам і Ўсходам, разумеючы, што тады яго краінай фактычна будуць кіраваць з Масквы, хоць яна, магчыма,і будзе адзінай.

Пытаньні ўнутранай, асабліва эканамічнай палітыкі былі ў ва многім адданыя ў рукі яго паплечнікаў і падначаленых, сярод якіх найбольш значнай постацьцю зьяўляўся Людвіг Эрхард. Праводзілася эканамічная рэформа, якая прадугледжвала ўвядзеньне стабільнай валюты-дойчмаркі, адмену дзяржаўнага плянаваньня і цэнтралізаванага коштаўтварэньня, лібэралізацыя гаспадарчага жыцьця з прыцэлам на экспансію на зьнешніх рынках. Іх адносіны не былі бязхмарнымі, але адданасьць справе і гатоўнасьць да кампрамісаў спрацоўвала. Перавага Адэнаўэра палягала на яго ўпэўняннасьці ў выгоднасьці эўрапейскай інтэграцыі, з удзелам краіны ў разнастайных аб’яднаньнях эканамічнага і сацыяльнага пляну, у доўгатэрміновай перспэктыве. Значна боляй увагі ён надаваў і сацыяльнаму складніку-павялічэньню пэнсіяў і выплатаў, што стымулявала ўнутраны попыт. Гэта ўсё стварала подмурак «сацыяльнай дзяржавы», своеасаблівага сярэдняга шляху паміж клясічным капіталізмам і «рэальным сацыялізмам».Эканоміка «народных акцый» ператварала Нямеччыну ў своеасаблівую «агульную справу», дзе ўсе могуць «даваць і атрымліваць».І ўжо ў 1953 годзе гэта дало мажлівасьць дасягнуць даваеннага ўзроўню спажываньня, што атрымала справядлівую адзнаку «эканамічнага цуду».

Унутраная палітыка Адэнаўра базавалася на трывалым антыкамунізьме — Камуністычная партыя Нямеччыны была забаронена ў верасьні 1956 году. Але недавер і варожае стаўленьне пашыралася і на сацыялістаў, увогуле людзей левых поглядаў, нават сацыял-дэмакраты ў яго рыторыцы параўноўваліся з камуністамі. Пры гэтым адносіны да нацыстаў вызначаліся пэўнай дваістасьцю — з аднога боку была забаронена ў 1952 годзе Сацыялістычная імпэрская партыя як спадкаемца НСДАП, а зь іншага праводзілася палітыка рэінтэграцыі былых нацыстаў, прынамсі тых, хто ня быў афіцыйна пакараны акупацыйнымі ўладамі, палітыка дэнацыфікацыі паступова згортвалася. У адносінах да арміі праводзілася асьцярожная палітыка аднаўленьня ўзброеных сілаў — бундэсвэру, ставіўшая на мэту стварэньне новага войску дэмакратычнай краіны.

Адэнаўэр быў веруючым і практыкуючым каталіком. Гэта выклікала папрокі ў яго бок, што ягоная палітыка кантралявалася Касьцёлам. Насамрэч справа палягала ў асабістых поглядах і хутчэй была зьвязана з адданасьцю агульнахрысьцьянскім каштоўнасьцям, без выразнага канфэсійнага стаўленьня. Але гэткая пазыцыя давала шматлікія магчымасьці крытыкаваць яго з апініі атэістычнай.

Адрозьніваўся працаздольнасьцю, меў рэпутацыю служакі, для якога абавязак быў панад усім, пры тым меў востры розум і пачуцьцё гумару. Ад маладосьці не меў выдатнага здароўя, праз што быў вызвалены ад вайсковай службы, што не перашкодзіла яму пражыць надзвычай доўга і нават ў старасьці жыць поўным, актыўным і плённым жыцьцём. Сярод падначаляных быў вядомы як «Стары». Не паліў. Пры росьце 186 см важыў усяго 70 кг. Быў двойчы жанаты — першы раз браў шлюб 28 студзеня 1904 году з Эмай Веяр, другі раз — 26 верасьня 1919 году з Аўгустай Цынсер. І двойчы перажыў сваіх жонак. Эма памерла ў 1916, Аўгуста ў 1948. Ад першага шлюбу меў траіх дзяцей — Конрада (1906—1993), Макса (1910—2004) і Марыю (1912—1998), ад другога яшчэ пяцярых — Фэрдынанда (1920, памёр па нараджэньні), Паўля (1923—2007), Лёту (нар. у 1925), Лібэт (нар. у 1928) і Гяорга (нар. у 1931). Захапляўся садаводзтвам, асабліва любіў ружы. Ушанаваны шматлікімі ўзнагародамі і ганаровымі пасадамі.

Адэнаўэр памёр 19 красавіка 1967 году пасьля кароткага грыпу і трох сардэчных прыступаў. Яго астатнія словы былі да сваёй дачкі Лібет — «Няма тут чаго плакаць!». Адпявалі яго ў Кёльнскай Катэдры.