Віленскія гарадзкія ўмацаваньні

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Фраґмэнт рэканструанаванай часткі Віленскага муру

Віленскія гарадзкія ўмацаваньні — комплекс абарончых пабудаваньняў, якія служаць для падтрыманьня абароназдольнасьці Вільні ў выпанку аблогі.

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Яшчэ ў 1387 годзе Ягайла дазволіў мяшчанам будаўніцтва мураў. Але рэальна працы пачаліся толькі ў XVI стагодзьдзі. Сваім прывілеем ад 6 верасьня 1503 году вялікі князь літоўскі Аляксандар абавязаў віленчукоў абнесьці горад мурамі й вызваліў іх ад вайсковай службы.

На затрымку ў будаўніцтве паўплывала існаваньне зручнае сыстэмы віленскіх замкаў і адносна спакойнае XV стагодзьдзе.

Але пачатак татарскіх наездаў і нарастаньне пагрозы з боку Масквы, а таксама жаданьне кантролю за ўсімі прыезжымі, у тым ліку для спраўнага атрыманьня мыта, прымусілі вялікакняжацкія й гарадзкія ўлады распачаць будоўлю агульнагарадзкіх фартыфікацыйных умацаваньняў.

Памылковая традыцыя датаваньня будаўніцтва ўмацаваньняў (1493—1503) ідзе ад Тэадора Нарбута (1848), што даведзена Генрыкам Лаўмянскім (1926). Працы першага этапу былі скончаныя ў 1522 годзе. У абарончую сыстэму былі ўключаныя прыродныя аб’екты наваколіц Вільні. У той час акрамя мураў былі ўзьведзеныя 5 брамаў: Спаская, Мэдніцкая, Вілейская, Троцкавая й Замкавая. У далейшым колькасьць брамаў павялічана да сямі, а потым і да дзесяці: Рудніцкая, Субач, Татарская, Мокрая, Бэрнардзінская. Былі збудаваныя 2 вежы — Рудніцкая й Спаская, а таксама Барбакан. Усе гэтыя аб’екты, як сьведчыць плян умацаваньня Вільні Ф. Гетканта, пабудаваныя ў 1648 годзе.

Пры ўзьвядзеньні мураў выкарыстаны пераважна камень, радзей цэгла. Вышыня мураў 6,5 м, таўшчыня 0,9—1,4 м. Невялікая таўшчыня мураў пацьвярджае меркаваньне, што яны ўзьведзеныя пераважна для абароны ад татараў, якія не былі здольныя да аблогаў. Муры мелі на версе амбразуры для стральбы й драўляныя галерэі з унутранага боку. Цалкам лінія мураў не лякалізавана. Спрэчнай застаецца вэрсія пра спалучэньне гарадзкіх мараў з замкамі.

Пасьля таго, як ў 1655 годзе войскі цара Аляксея Міхайлавіча занялі Вільню, гарадзкія ўмацаваньні адноўлены, каля 1600 году горад абнесены другой лініяй сьцяны з драўлянага частаколу. У красавіку 1702 году войскі Карла XII узялі Вільню, швэды ўмацавалі вежы брамаў. У 1748 годзе ўсходняя частка мураў была пашкоджана пажарам. Магістрат не патурбаваўся пра іх аднаўленьне, а нават дазволіў разбор мураў. Апошні раз гарадзкія ўмацаваньні штурмаваліся расейскімі войскамі ў час паўстаньня 1794 году.

1 верасьня 1799 году расейскі імпэратар Павал I падпісаў загад пра разбурэньне мураў, дэмантаваньне якіх было скончана ў 1805 годзе. Ацалелі толькі фрагмэнты, спалучаныя з гарадзкой забудовай.

На сёньня з сыстэмы ўмацаваньняў захаваліся фрагмэнты мураў (каля 500 м), Мэдніцкая брама (Вострая), а таксама артылерыйскі бастыён.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg Віленскія гарадзкія ўмацаваньнісховішча мультымэдыйных матэрыялаў