Язэп Солтан

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Язэп Солтан
Язэп Солтан, гравюра XIX стагодзьдзя
Язэп Солтан, гравюра XIX стагодзьдзя
Асабістыя зьвесткі
Нарадзіўся  ?
Памёр 1521 або 1522
Род Солтаны
Дзейнасьць сьвятар

Язэп Солтан[a] (сьвецкае імя Ільля[1]; ? — 1521 або 1522) — рэлігійны дзяяч Вялікага Княства Літоўскага; эпіскап смаленскі, мітрапаліт кіеўскі, галіцкі і ўсяе Русі (з 1507 году).

Біяграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Партрэт Язэпа Солтана з Супрасьлеўскага манастыра

Паходзіў з шляхецкага роду Солтанаў (Салтанавічаў), сын Солтана, які атрымаў ад князя А. Чартарыйскага зямлю ў Ганявічах у Лагойскім маёнтку. Меў брата Грыньку[1].

Прыняў манаства з імём Язэп (Ёсіф). У пачатку XVI стагодзьдзя эпіскап смаленскі. Блаславіў заснаваньне Супрасьльскага Дабравешчанскага манастыра і перадаў яму ў 1503 годзе Супрасьльскі абраз Маці Божай.

У вайну Маскоўскай дзяржавы зь Вялікім Княствам Літоўскім (1500—1503) захаваў пры аблозе Смаленску вернасьць вялікаму князю Аляксандру. За гэта ў 1504 годзе атрымаў ад апошняга тры маёнткі ў Бельскім павеце: Тапілец, Бацюты і Пышчава, у 1507 годзе ад Жыгімонта Старога — сяло Капусьцінскае.

Атрымаў прызначэньне на мітрапаліта кіеўскага, галіцкага і ўсяе Русі, зацьверджанае ў 1509 годзе канстантынопальскім патрыярхам Пахоміем. 25 сьнежня 1509 году склікаў у Вільні (тут знаходзілася ягоная рэзыдэнцыя) сабор духавенства Кіеўскай мітраполіі, на якім прынялі 15 правілаў, галоўным чынам датычна паляпшэньня маральнага стану царквы.

У 1511 годзе пры дапамозе гетмана К. Астроскага атрымаў ад Жыгімонта Старога грамату, якая гарантавала незалежнасьць грэцкага духавенства ад сьвецкай улады ў кіраваньні і судаводзтве[2]. У 1514 годзе склікаў новы сабор, на якім усталявалі сьвята прападобнага Ялісея Лаўрышаўскага (паводле легенды, заснавальнік Лаўрышаўскага манастыра XIII стагодзьдзі).

Адзін зь першых фундатараў царквы Сьв. Барыса і Глеба ў Наваградку[3]. Пры Я. Солтане манастыры і прыходзкія цэрквы ў Вільні, Віцебску, Горадні, Кіеве, Кобрыні, Менску, Амсьціславе, Наваградку, Пінску, Смаленску, Супрасьлі, Тураве і іншыя атрымалі ад буйных сьвецкіх фэўдалаў шэраг маёнткаў і іншых ахвяраваньняў.

У 1521 годзе разам з К. Астроскім дамогся ад Жыгімонта Старога пастановы пра паляпшэньне становішча праваслаўнага насельніцтва Галіцыі (у складзе Каралеўства Польскага). У тэстамэнце перадаў пад апеку К. Астроскага ўсю мітрапаліцкую маёмасьць да абраньня новага мітрапаліта[4].

Заўвагі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Таксама Ёсіф II Солтан

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б Вяроўкін-Шэлюта У. Солтаны // ВКЛ. Энцыкл. Т. 2. — Менск, 2005. С. 620.
  2. ^ Сагановіч Г. Айчыну сваю баронячы: Канстанцін Астрожскі. — Мн.: Навука і тэхніка, 1992.
  3. ^ Бараноўскі І. Залатыя цыбуліны на гатычай царкве? // «Царква», 29 чэрвеня 2010.
  4. ^ Бажэнаў Ю. Ёсіф II Солтан // ВКЛ. Энцыкл. Т. 1. — Менск, 2005. С. 677.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]