Царква Сьвятога Ільлі Прарока (Віцебск)

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Помнік сакральнай архітэктуры
Царква Сьвятога Ільлі Прарока
Ільлінская царква. І. Трутнеў, 1866 г.
Ільлінская царква. І. Трутнеў, 1866 г.
Краіна Беларусь
Места Віцебск
Каардынаты 55°12′06.6″ пн. ш. 30°11′36.2″ у. д. / 55.201833° пн. ш. 30.193389° у. д. / 55.201833; 30.193389Каардынаты: 55°12′06.6″ пн. ш. 30°11′36.2″ у. д. / 55.201833° пн. ш. 30.193389° у. д. / 55.201833; 30.193389
Дата заснаваньня XV стагодзьдзе
Царква Сьвятога Ільлі Прарока на мапе Беларусі
Царква Сьвятога Ільлі Прарока
Царква Сьвятога Ільлі Прарока
Царква Сьвятога Ільлі Прарока
Commons-logo.svg Царква Сьвятога Ільлі Прарока на Вікісховішчы

Царква Сьвятога Ільлі Прарока — помнік архітэктуры XVII—XVIII стагодзьдзяў у Віцебску. Знаходзілася ў Задзьвіньні, на Вялікай Ільлінскай вуліцы[a]. Твор традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры. Арыгінальная царква згарэла ў 1904 годзе, мураваную рэпліку савецкія ўлады зруйнавалі па Другой сусьветнай вайне.

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вялікае Княства Літоўскае[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Плян царквы

У 1447 годзе вялікі князь Казімер у падзяку за паратунак жонкі, якая ледзь не патанула ў Ільін дзень, фундаваў на берагох Дзьвіны, Дняпра і Сажа шэсьць цэркваў у імя Сьвятога Прапрока Ільлі. Адну зь іх збудавалі ў Віцебску каля 1460 году. Невядома, колькі праіснавала царква, аднак зьвестак пра яе няма ў інвэнтарах 1552 і 1618 гадоў.

У дакумэнце 1863 году паведамляецца, што Ільлінскую царкву ў Віцебску збудавалі з фундацыі купцоў Запольскіх у 1746 годзе. Аднак на дзьвярах сьвятыні ў XIX ст. існаваў надпіс «1643», якім некаторыя дасьледнікі датуюць пабудову царквы. У 1746 годзе царкву маглі поўнасьцю або часткову перабудаваць, бо яе архітэктура адпавядае першай палове XVIII ст. Царква належала віцебскаму цэху кормнікаў.

Пад уладай Расейскай імпэрыі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Па першым падзеле Рэчы Паспалітай (1772 год), калі Віцебск апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, царква працягвала дзейнічаць як уніяцкая. Па гвалтоўнай ліквідацыі Грэцка-каталіцкай (Уніяцкай) царквы ў 1839 годзе расейскія ўлады адабралі будынак царквы ў Сьвятога Пасаду і перадалі яго Ўрадаваму сыноду Расейскай імпэрыі (Маскоўскай царкве).

У 1865 годзе непадалёк збудавалі мураваную Пакроўскую царкву-мураўёўку. 13 красавіка 1904 году Ільлінская царква згарэла. Пазьней яе адбудавалі з цэглы і ашалявалі дрэвам.

Наноўшы час[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У 1931 годзе савецкія ўлады зачынілі царкву. У Другую сусьветную вайну яна згарэла. Руіны помніка зьнішчылі па вайне.

Архітэктура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Помнік традыцыйнай беларускай драўлянай архітэктуры, у традыцыях Віцебскай школы дойлідзтва. 4-зрубная царква мела крыжова-цэнтрычную кампазыцыю. Яе адметнасьцю была невялікая падоўжнасьць (19 на 16 мэтраў). Гранёныя бакавыя зрубы перакрываліся асымэтрычнымі 7-граннымі шатрамі. Шатры зрубамі завяршаліся сьпічастымі купаламі-банямі. Да ўваходнага зруба далучалася абходная галерэя. Уваходы ў галерэю з трох бакоў мелі ганкі з стромкімі ламанымі дахамі, завершанымі невялікімі купаламі-банямі.

Уваходныя дзьверы мелі дыяганальную ашалёўку з дэкаратыўным узорам, зробленым каванымі цьвікамі. Над уваходам навісалі невялікія хоры. Усе часткі будынка, з выняткам сяродкрыжжа, перакрытага 8-гранным шатром на кансольна-бэлечных ветразях зь сьветлавым «сармацкім» васьмерыком над ім, мелі роўныя падшыўныя столі. Падлога мела пакрыцьцё з мазаічных прастакутных цагляных плітак. Пад царквой разьмяшчалася мураваная крыпта з ганаровымі пахаваньнямі. Гладка абчасаныя сьцены пакрывалі клеевыя фарбы. Зьвестак пра росьпісы на захавалася[1].

Галерэя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Гістарычная графіка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Гістарычныя здымкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Заўвагі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Цяперашняя афіцыйная назва — вуліцы Рэвалюцыйная

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Страчаная спадчына. — Менск, 2003.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]