Усевалад Ігнатоўскі

Усевалад Ігнатоўскі
	Усевалад Ігнатоўскі; лац. Usievaład Ihnatoŭski
Дата нараджэньня	19 красавіка 1881
Месца нараджэньня	Такары, Берасьцейскі павет, Гарадзенская губэрня, Літоўскае генэрал-губэрнатарства, Расейская імпэрыя;
Дата сьмерці	4 лютага 1931 (49 гадоў)
Месца сьмерці	Менск, БССР, СССР;
Месца пахаваньня	Вайсковыя могілкі;
Месца вучобы	Тартускі ўнівэрсытэт (1911)
Занятак	гісторык, палітык
Навуковая сфэра	гісторыя
Месца працы	МНІ; Інстытут беларускай культуры; Нацыянальная акадэмія навук Беларусі; Інстытут гісторыі НАН Беларусі; БДУ;
Сябра ў	Нацыянальная акадэмія навук Украіны, Беларуская школьная рада Меншчыны і Маладая Беларусь[d]
	Усевалад Ігнатоўскі ў Вікісховішчы

Усе́валад Мака́равіч Ігнато́ўскі (19 красавіка 1881, вёска Такары, цяпер Камянецкі раён Берасьцейскай вобласьці — 4 лютага 1931, Менск) — беларускі гісторык, грамадзкі й палітычны дзяяч. Першы прэзыдэнт АН Беларусі (1928).

Біяграфія

У 1911 годзе скончыў Тартускі ўнівэрсытэт (Юр’еўскі). У 1914—1921 працаваў выкладнікам, старшынём пэдагагічнай рады Менскага настаўніцкага інстытуту. У 1915 стварыў культурна-асьветніцкую арганізацыю «Наш край» (у 1917 пераўтвораная ў арганізацыю «Маладая Беларусь»). У час польскай акупацыі ў студзені 1920 на базе «Маладой Беларусі» стварыў Беларускую камуністычную арганізацыю (БКА). Як яе старшыня 31 ліпеня 1920 удзельнічаў у падпісаньні «Дэкларацыі аб абвяшчэнні Савецкай Сацыялістычнай Рэспублікі Беларусь». Са сьнежня 1920 народны камісар асьветы БССР. У 1926 старшыня, з 1927 першы прэзыдэнт Інстытуту беларускай культуры, са сьнежня 1928 прэзыдэнт Беларускай акадэміі навук, дырэктар Інстытуту гісторыі.

У час кампаніі супраць гэтак званага нацыянал-дэмакратызму ў 1930 быў вызвалены ад пасады прэзыдэнта АН Беларусі, як «кулацкі агент» выклікаўся на допыты ў АДПУ. Неўзабаве выключаны з партыі. Пачалася крытыка ягоных гістарычных поглядаў, абсурднае цкаваньне. 3 лютага 1931 году Янка Купала залечваў у шпіталі рану, якую нанёс сабе пры спробе самагубства. У гэты дзень яго наведаў Ігнатоўскі і паведаміў, што ўсе абвінавачваньні супроць Купалы перакладзеныя на Ігнатоўскага. Скончыў жыцьцё самагубствам 4 лютага 1931. Пахаваны ў Менску на Вайсковых могілках.

Адыграў значную ролю ў правядзеньні палітыкі беларусізацыі, у вырашэньні праблемы ўзбуйненьня БССР, спрыяў вяртаньню беларускай эміграцыі на радзіму. Навуковыя працы Ігнатоўскага склалі падмурак нацыянальнай канцэпцыі гісторыі беларускага народу. Гэтая канцэпцыя найбольш поўна выкладзеная ў кнізе «Кароткі нарыс гісторыі Беларусі» (1-е выд. 1919, 5-е выд. 1991), якая доўгі час была падручнікам.

Ён падзяляў гісторыю Беларусі на 5 пэрыядаў:

Полацкі пэрыяд сярэднявечнай гісторыі Беларусі (IX—XII стагодзьдзі) зыходзячы з таго, што Полацкае княства было ад пачатку незалежным, і толькі на некалькі рокаў (у 1-й палове 12 ст.) яно трапіла ў залежнасьць ад Кіеўскага, каб яшчэ раз дабіцца самастойнасьці.
Другі пэрыяд гісторыі Беларусі (XIII — 1-я палова XVI стагодзьдзя).
Трэці пэрыяд навуковец называе польскім (2-я палова XVI—XVIII стагодзьдзі), паколькі ён лічыць, што пасьля Люблінскай вуніі «Літва і Беларусь былі інкарпараваныя (улучаныя) у арганізм Польшчы».
Чацьверты пэрыяд гісторыі Беларусі адносіцца да канца XVIII — пачатку XX стагодзьдзя]], калі Беларусь уваходзіла ў склад Расейскай імпэрыі.
Пяты пэрыяд — упершыню ў маладой беларускай нацыянальнай гістарыяграфіі — дасьледнік прысьвяціў савецкаму пэрыяду.

Папярэднік —	Прэзыдэнт Беларускай акадэміі навук сьнежань 1928 — люты 1931	Наступнік Павал Горын (Каляда) (люты 1931 — люты 1936)

Быў жанаты (з 1908) з Марыяй Севасьцянаўнай Арэф’евай. Сыны: Міхаіл, Юры, Валянцін. Уся сям’я трапіла пад рэпрэсіі, Юры і Валянцін былі расстраляныя ў 1937.

Бібліяграфія

У. Ігнатоўскі. Кароткі нарыс гісторыі Беларусі: лекцыі, чытаныя настаўнікам пачатковых школ Міншчыны. — Менск: Друкарня Якава Грынблята, 1919. — 127 с.
У. Ігнатоўскі. Кароткі гістарычны нарыс Гродзеншчыны. // Рунь : Беларускае літэратуры і мастацтва. — 1920. — № 7—8.
У. Ігнатоўскі. Кароткі гістарычны нарыс Гродзеншчыны. // Рунь : Беларускае літэратуры і мастацтва. — 1920. — № 9—10. — С. 11—14.
У. Ігнатоўскі. Кароткі нарыс гісторыі Беларусі. — Выданьне 2-е. — Вільня: Выдавецтва Ўладзіслава Знамяроўскага, 1921. — 112 с.
У. Ігнатоўскі. Кароткі нарыс гісторыі Беларусі. — Выданьне 2-е. — Вільня: Выдавецтва Друк, 1921. — 112 с.
У. Ігнатоўскі. Кароткі нарыс гісторыі Беларусі: лекцыі, чытаныя на курсах лектараў беларусазнаўства. — Выданьне 2-е. — Менск: Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1921. — 127 с. — 15 000 ас.
У. Ігнатоўскі. Кароткі нарыс нацыянальна-культурнага адраджэння Беларусі: лекцыі, чытаныя для студэнтаў Мінскага педагагічнага інстытута ў г. Яраслаўлі ў 1917―1918 годзе. — Менск: Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1921. — 80 с. — 5000 ас.
У. Ігнатоўскі. Матывы лірыкі беларускага песняра Міхася Чарота. — Менск: Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1922. — 60 с. — 1000 ас.
У. Ігнатоўскі. Гiсторыя Беларусi ў XIX i ў пачатку XX сталецця: лекцыі, чытаныя студэнтам Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэту. — Менск: Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1925. — 252 с. — 10 000 ас.
У. Ігнатоўскі. Кароткі нарыс гісторыі Беларусі. — Выданьне 4-е, пераробленае. — Менск: Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1925. — 176+4 с. — 20 000 ас.
У. Ігнатоўскі. Кароткі нарыс гісторыі Беларусі. — Выданьне 4-е, пераробленае. — Менск: Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1926. — 176+4 с. — 15 000 ас.
Увагі да вынікненьня Беларускага руху. // Маладняк : часопіс. — 1926. — № 1. — С. 49—57.
Увагі да вынікненьня Беларускага руху. // Маладняк : часопіс. — 1926. — № 2. — С. 100—109.
Увагі да вынікненьня Беларускага руху. // Маладняк : часопіс. — 1926. — № 3. — С. 98—109.

У. Ігнатоўскі. Кароткі нарыс гісторыі Беларусі. — Выданьне 4-е, папраўленае. — Вільня: Выдавецтва Ўладзіслава Знамяроўскага, 1927. — 116 с. — 2000 ас.
У. Ігнатоўскі. Каля магілы барацьбіта. — Менск: Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1927. — 30 с. — 2000 ас.
У. Ігнатоўскі. Гiсторыя Беларусi ў XIX i ў пачатку XX сталецця: лекцыі, чытаныя студэнтам Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэту. — 3-е выданьне. — Менск: Дзяржаўнае выдавецтва Беларусі, 1928. — 252 с. — 15 000 ас.
Тав. Ігнатоўскі свае памылкі выправіць. (Ліст у газэту «Зьвязда»). // Савецкая Беларусь : газэта. — 1929, 29 верасьня. — № 223 (2712). — С. 4.
Аб выніках нацыянальна-культурнага будаўніцтва і палітасьвенай працы да Дзесяцігодзьдзя Кастрычніцкай рэвалюцыі. Даклад тав. Ігнатоўскага на XI зьезьдзе кампартыі (бальшавікоў) Беларусі. // Савецкая Беларусь : газэта. — 1927, 30 лістапада. — № 271 (2163). — С. 3, 4.
1863 год на Беларусі : нарыс падзей / пад агульнай рэдакцыяй Прэзыдыуму інстытуту. — Запіскі аддзела гуманітарных навук Беларускай Акадэміі навук. Кн. 13. Працы Інстытуту гістарычных навук.. — Менск: Беларуская Акадэмія навук. Інстытут гістарычных навук., 1930. — Т. 5. — 276 с.
- Дзьмітры Матвейчык. Манаграфія Усевадала Ігнатоўскага «1863 год на Беларусі: Нарыс падзей»: спроба крытычнага аналізу // Беларускі археаграфічны штогоднік. — Менск: БелНДІДАС, 2015. — В. 16. — С. 170—178.
У. Ігнатоўскі. Кароткі нарыс гісторыі Беларусі / уступны артыкул А. П. Грыцкевіча; камэнтары й заўвагі Э. Н. Гнеўкі. — 5-е выданьне. — Менск: Беларусь, 1991. — 188+2+12 с. — 25 000 ас. — ISBN 5-338-00772-X
У. Ігнатоўскі. Кароткі нарыс гісторыі Беларусі / уступны артыкул А. П. Грыцкевіча; камэнтары й заўвагі Э. Н. Гнеўкі. — 5-е выданьне. — Менск: Беларусь, 1991. — 188+2+12 с. — 60 000(дадатковытыраж) ас. — ISBN 5-338-01079-8
У. Ігнатоўскі. Выбранае. Зьмест: Кароткі нарыс гісторыі Беларусі; Гісторыя Беларусі ў XIX і ў пачатку XX стагоддзя; Дадатак: дакументы і матэрыялы / укладаньне, прадмова і камэнтар: Ганна Запартыка; навуковы рэдактар Іван Саверчанка. — Менск: Беларуская навука, 2018. — 700+4 с. — (Беларускі кнігазбор: Гістарычна-літаратурныя помнікі).

Літаратура

Брыгадзін П. І., Мацяс І. Д. Усевалад Ігнатоўскі. Палітычны дзеяч, вучоны. — Менск: Полымя, 1998. — (Нашы славутыя землякі). — 3000 ас. — ISBN 985-07-0278-8
В. Друшчыц. Агляд навукова-літаратурнай дэейнасці У. М. Ігнатоўскага. // Полымя : часопіс. — 1925. — № 2. — С. 118—128.
У. М. Ігнатоўскі: Старонкі жыцця і навук. дзейнасці. — Менск: Беларуская навука, 1991. — 80 с. — (Беларусістыка. № 15). — 5000 ас.
Акадэмік У. М. Ігнатоўскі: Матэрыялы навук. чытанняў, прысвеч. 110-годдзю з дня нараджэння. / складальнік М. У. Токараў; прадмова І. Я. Навуменкі. — Менск: Навука і тэхніка, 1993. — 100+2 с. — 1400 ас. — ISBN 5-343-01472-0
Усевалад Макаравіч Ігнатоўскі : (да 110-годдзя з дня нараджэння) : [матэрыялы навуковых чытанняў / рэдактар У. У. Мелішкевіч. — Брэст: 1992. — 70 с. — 360 ас.

Іларыён Ігнаценка. Аляксей Кароль. Усевалад Ігнатоўскі і яго час. — Менск: Рэдакцыя газэты «Голас Радзімы», 1991. — 122 с.
А. С. Кароль. Ігнатоўскі, Усевалад Макаравіч. // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т.. — Мн.: 1998 Т. 7: Застаўка — Кантата. — С. 162.
Аляксей Кароль. Ігнатоўскі, Усевалад Макаравіч. // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т.. — Мн.: 1996 Т. 3: Гімназіі — Кадэнцыя. — С. 470, 471.
Памяць: Гіст.-дакум. хроніка Мінска. У 4 кн. Кн. 1-я. — Мн.: БЕЛТА, 2001. — 576 с.: іл. ISBN 985-6302-33-1.
Петрыкаў П. Ц. Усевалад Макаравіч Ігнатоўскі (Да 125-годдзя з дня нараджэння) // Весці НАН Беларусі. Сер. гуманіт. навук : часопіс. — 2006. — № 2. — ISSN 2524-2369.
Ihnatoŭski, Usievaład // Zaprudnik J. Historical dictionary of Belarus. — Lamham. — London: Scarecrow Press, 1998. — 338 p. ISBN 0-8108-3449-9.

Вонкавыя спасылкі

Усевалад Ігнатоўскі. «Кароткі нарыс гісторыі Беларусі»

↑ нарматыўны кантроль Бібліятэкі Кангрэсу (анг.) — Library of Congress.

[_6f2076c823aab496-1] нарматыўны кантроль Бібліятэкі Кангрэсу (анг.) — Library of Congress.

[1]