Меер Аксэльрод

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Меер Аксэльрод
MeeraxelrodPhoto.jpg
Меер Аксэльрод у 1935 г.
Імя пры нараджэньні Меер Майсеевіч Аксэльрод
Дата нараджэньня 18 ліпеня 1902
Месца нараджэньня Маладэчна, Віленская губэрня, Расейская імпэрыя
Дата сьмерці 10 студзеня 1970 (67 гадоў)
Месца сьмерці Масква, СССР
Месца пахаваньня Вастракоўскія могілкі
Адукацыя «Школа Пэна» ў Віцебску (?), Вышэйшыя мастацка-тэхнічныя майстэрні, Вышэйшы мастацка-тэхнічны інстытут
Альма-матэр Школа жывапісу і малюнка Юдэля Пэна, Вышэйшыя мастацка-тэхнічныя майстэрні[d] і Вышэйшы мастацка-тэхнічны інстытут[d]
Занятак жывапіс,
графіка,
пэйзаж,
партрэт
Жанр партрэт, пэйзаж і графіка[d]
Плынь экспрэсыянізм
Працы Партрэты дзяцей і старых з сэрыі «Стары Мінск», партрэт дачкі Алены, сэрыі «У стэпу», «Гета»

Ме́ер Майсе́евіч Аксэльро́д (5 ліпеня 1902 Маладэчна, Віленская губэрня, Расейская імпэрыя — 10 студзеня 1970 Масква, СССР) — савецкі мастак, вядомы сваімі акварэльнымі працамі, якія адлюстроўваюць сюжэты з жыцьця габрэяў у Расейскай імпэрыі і СССР. Брат паэта Зэліка Аксэльрода.

Біяграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Нарадзіўся ў мястэчку Маладэчна Віленскай губэрні, хадзіў у традыцыйны хэдар. Напачатку Першай сусьветнай вайны сям’я пасьля выгнаньня царскім урадам з прыфрантавой паласы пераязджае ў Тамбоў. У 1918 годзе сям’я Аксэльродаў спрабавала вярнуцца ў Маладэчна, але горад быў ужо замежным — у складзе Польшчы[1]. З 1918 году жыў у Менску, зарабляў на жыцьцё рэклямнымі плякатамі для кінатэатраў, скончыў рэальную вучэльню. Пааодле некаторых зьвестках, вучыўся ў Пэна ў Віцебску да вайны, магчыма й пасьля[2]. Але дачка мастака гэтыя зьвесткі не пацьвярджае[3]. У 1919—1920 гадах служыў чарцёжнікам Кіраваньня сувязі Чырвонай Арміі.

У 1920-х гадах вучыўся ў Вышэйшых мастацка-тэхнічных майстэрнях. Затым выкладаў у Вышэйшым мастацка-тэхнічным інстытуце і Тэкстыльным інстытуце (1928—1932). Быў сябрам таварыства «4 мастацтвы», уступіў у Маскоўскі Хаўрус мастакоў у 1932 годзе. У 1930—1931 гадах двойчы наведаў сельска-гаспадарчую камуну «Воё Нова» (названая на эспэранта), заснаваную габрэямі, якія вярнуліся з Палестыны, назіраньні і замалёўкі ў камуне аказалі моцны ўплыў на далейшую творчасьць мастака. З 1931 году трапіў разам са шматлікімі мастакамі пад кампанію па барацьбе з фармалізмам, хоць яшчэ ў 1934 годзе ягоныя карціны выстаўляліся ў Францыі. Ганіўся ў савецкіх газэтах за пэсымізм, эскізнасьць, дэфармацыі, няскончанасьць, экспрэсыянізм і нават блізкасьць да Мадыльяні. Вымушаны быў перайсьці да ілюстрацыі кніг і працы ў тэатры. У прыватнасьці, працаваў у беларускім Дзяржаўным габрэйскім тэатры, часам і ў Маскоўскім дзяржаўным габрэйскім тэатры.

Зэлік і Меер. Малюнак Меера Аксэльрода

У 1941 годзе сям’я Аксэльрода была эвакуяваная ў Тамбоў, дзе сям’я Аксэльродаў была й у час Першай сусьветнай вайны. Сам Меер Аксэльрод застаўся ў Маскве, спрабуючы даведацца пра лёс арыштаванага брата, паэта Зэліка, і чакаючы прызыву ў армію. Неўзабаве пасьля мабілізацыі быў адазваны Сяргеем Эйзэнштэйнам для працы ў здымачнай групе фільму «Іван Жахлівы» ў Алма-Аце, па дарозе туды забраў сям’ю з Тамбова. Быў у эвакуацыі ў Алма-Аце ў 1941—1943 гадах, дзе аказваў падтрымку габрэйскім бежанцам з Польшчы. У 1944 годзе ў Алма-Аце адбылася пэрсанальная выстаўка Аксэльрода.

Пасьля вайны ўдзельнічаў у групавой выстаўцы ў Маскве на Кавалёвым мосьце ў 1966 годзе, там было экспанавана каля 250 карцінаў. Пасьля выстаўкі адразу апынуўся ў лякарні з-за сэрца. У 1968 годзе адбылася пэрсанальная выстаўка ў (Растове-на-Доне). Аксэльрод сканаў ад нераспазнанага інфаркту ў 1970 годзе, так і не пабачыўшы як выйшаў з друку каталёг пэрсанальнай выстаўкі. Мастак пахаваны на старой, габрэйскай частцы Вастракоўскіх могілак у Маскве.

Пэрсанальныя выставы: 1972 (Масква, пасьмяротна), 1973 (Ленінград, пасьмяротна), 1982 (Масква, пасьмяротна). Пасьмяротныя выстаўкі ў 1990-х гг. і 2000-х гг. у Маскве, Нью-Ёрку, Лёндане, а таксама ў шматлікіх гарадах Нямеччыны і Ізраілю.

Творчасьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Шматлікія карціны М. Аксэльрода прысьвечаны сюжэтам з жыцьця беларускіх габрэяў, сэрыя «Гета» (1968—1969), сэрыя «У стэпы» — па ўражаньнях ад паездкі ў сельскагаспадарчую габрэйскую камуну ў Крыму ў 1930—1931 гадах. Аўтар сэрыі карцін «Успаміны пра стары Менск». Алена Аксэльрод, дачка мастака, выдала ў Ерусаліме альбом-манаграфію мастака (1993 год) і ў Маскве кнігу ўспамінаў і лістоў «Двор на Барыкаднай» (2008 год)[4] Творчасьць Аксэльрода высока шанаваў паэт Арсень Таркоўскі: «Гэта выдатны прыклад таго, як выгодна быць сумленным і чыстым чалавекам… Вы бачыце зусім наглядна, якія цудоўныя плады гэта прыносіць, як дорага тое, што робіцца людзьмі такога роду, якія з сапраўдна сьвятой упартасьцю, з жалезнай воляй прабіваюцца скрозь усе перашкоды»[5].

Творы Меера Аксэльрода захоўваюцца ў Трэцьцякоўскай галерэі, Рускім музэі, музэі выяўленчых мастацтваў імя А. С. Пушкіна.

Сям’я[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Алена Аксэльрод з сынам Міхаілам Яхілевічам перад карцінай Меера Аксэльрода «Партрэт дачкі з маленькім Мішай»

Брат — паэт Зэлік Аксэльрод, быў расстраляны ў 1941 годзе ва ўзросьце 37 гадоў, Зэлік пазнаёміў Меера з прыхільніцай сваёй творчасьці габрэйскай пісьменьніцай Рыўкай Рубінай, якая й стала жонкай Меера. Іх дачка — паэт Алена Аксэльрод, унук — мастак Міхаіл Яхілевіч. Мастак часта адлюстроўваў сваіх блізкіх на карцінах: жонку, дачку, брата й нават унука.

Меер Аксельрод. Партрэт жонкі ў белым капялюшы

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Судьба Меера Аксельрода в немалой степени отразила судьбу всего российского еврейства с 20-х до 60-х годов XX века
  2. ^ Г.Казовский. Художники Витебска. Иегуда Пэн и его ученики
  3. ^ Elena Akselrod. Meer Akselrod, tr. Amanda Calvert, Jerusalem, Mesilot, 1993, стр. 9
  4. ^ Двор на Баррикадной. Елена Аксельрод ISBN 978-5-86793-596-2. Дата выхода: 2008. Издательство: М: Новое литературное обозрение.
  5. ^ ХУДОЖНИК МЕИР АКСЕЛЬРОД Григорий Островский, искусствовед

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg Меер Аксэльродсховішча мультымэдыйных матэрыялаў