Ванда Лявіцкая

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Ванда Лявіцкая
Lavickaja Vanda.jpg
Асабістыя зьвесткі
Псэўданімы Ванда Л-а, Вандзя Л-я, Ванда Ле-вая, В. Л-к., Вясёлка
Нарадзілася 25 верасьня 1895
Радашкавічы
Памерла 8 сьнежня 1969
пас. Татарка, Стаўрапольскі край
Бацькі Антон Лявіцкі
Люцыя з Гнатоўскіх
Муж Язэп Лёсік
Дзеці Люцыя, Алеся і Юры
Літаратурная дзейнасьць
Род дзейнасьці пісьменьніца, перакладніца, настаўніца, выхавацелька.
Мова беларуская мова і расейская мова
Дэбют «Бацькаўшчына» // «Наша Ніва» 4 (17), 21 траўня 1909

Ванда Лявіцкая (у шлюбе Лёсік; 25 верасьня 1895, Радашкавічы — 8 сьнежня 1969, пас. Татарка, Стаўрапольскі край) — беларуская пісьменьніца, перакладніца, пэдагог. Жонка Язэпа Лёсіка.

Біяграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Ванда Лявіцкая з мужам Язэпам Лёсікам і дзецьмі Юрасём, Люцыяй і Алесяй

Нарадзілася 25 верасьня 1895 году ў Радашкавічах. Дачка беларускага літаратара Антона Лявіцкага і Люцыі з Гнатоўскіх. У 1914 годзе скончыла мясцовую вышэйшую пачатковую школу. 21 траўня 1909 апублікавала ў газэце «Наша Ніва» свой дэбютны абразок «Бацькаўшчына». З 1914 году бясплатна працавала ў першай беларускай кнігарні (куды яе рэкамэндавала Алаіза Пашкевіч) і ў гарадзкой бібліятэцы імя А. С. Пушкіна, у часопісах «Саха» і «Лучынка», у дзіцячым прытулку пры Таварыстве помачы ахвярам вайны. У канцы чэрвеня 1916 зь яе ініцыятывы прытульных дзяцей перавезьлі ў радавы маёнтак Карпілаўку[1].

У ліпені 1917 году падпісала статут Беларускага хаўруса настаўнікаў. Пасьля заканэчньня ў 1917 годзе беларускіх курсаў была настаўніцай першай менскай беларускай школы. Сёлета ўвосень выйшла замуж за Язэпа Лёсіка. У гэтую пару друкавалася ў газэтах «Вольная Беларусь», «Беларусь», часопісах «Зоркі» ды «Іскра Ільліча».

15—16 траўня 1917 году ўдзельнічала ў зьезьдзе настаўнікаў Менскай губэрні. У адказ на крыўдную для беларускіх асьветнікаў прамову «Самавызначэньне Беларусі і мова навучаньня ў беларускай школе» В. Т. Ругалевай горача запярэчыла, выбегшы на трыбуну, аднак яе падтрымалі толькі два дэлегаты[2]. 28 траўня 1917 з гэтай нагоды пісаў «Вестник минского губернского комиссариата»:

« Горячую прочувственную речь против положений докладчика произнесла Ванда Левицкая, но собрание она совершенно не убедила… »

У 1919 свой грамадзянскі шлюб Ванда і Язэп Лёсікі асьвяцілі ў менскім Касьцёле Сьвятога Роха. Напісала ў 1922 успаміны пра бацьку.

Калі ў 1930-х Язэпа Лёсіка арыштавалі па справе «Саюзу вызваленьня Беларусі», працавала пасудамыйкаю, разносчыцай тэлеграмаў, а як толькі гэта сталася магчымым, паехала да высланага мужа. Улетку 1959 вярнулася ў Менск, дзе яе прыняла Ўладзіслава Луцэвіч на Омскім завулку 7[3].

Памерла 8 сьнежня 1969 году ў пасёлку Татарка Стаўрапольскага краю.

Сям’я[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Мела зь Язэпам Лёсікам траіх дзяцей: сына Юрку (28 жніўня 1919, Карпілаўка — 9 чэрвеня 1997) — інжынэр энэргетык, жыў ў Армавіры; Люцыю (нар. 8 сакавіка 1921) — настаўніца ў Ліпецку; і Алесю (нар. 22 лютага 1923) — настаўніца ў мястэчку Татарка, Стаўрапольскага краю[4][5].

Хросным бацькам дзяцей Ванды — Люцыі і Алесі — быў Янка Купала[6]. У 1992 годзе Люцыя і Алеся прыязджалі на месца колішняга радавога маёнтку Карпілаўкі[5]. Сын Юры на Беларусь не вяртаўся[7].

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Пра гэта згадваў яшчэ Максім Багдановіч у артыкуле «Деятельность Минского белорусского комитета»: «…Видное место в комитетских начинаниях заняло основание белорусского приюта для детей беженцев. В качестве места для приюта было выбрано имение „Карпиловка“, находящееся в 30 верстах от Минска, в живописной и здоровой местности. Там было поселено около 50 детей, надзор за которыми поручили двум воспитательницам: г-же Ванде Левицкой и г-же Ядвиге Родкевич.»
  2. ^ Содаль, Ул. «Магу я сябе назваць самай шчаслівай...»: 100 гадоў з дня нараджэння Ванды Лявіцкай // Роднае слова. — Мн.: 1995. — № 9. — С. 168—173.
  3. ^ Уладзімер Содаль (18 лістапада 2008) Ванда ў Купаліхі. Наша НіваПраверана 24 лістапада 2011 г.
  4. ^ Содаль, У. Вугельчыкі з попелу: Малавядомыя старонкі з біяграфіі Ядвігіна Ш. // Роднае слова. — Мн.: 1999. — № 12. — С. 184.
  5. ^ а б Содаль, У. Летуценнік з карпілаўкі // Роднае слова. — 1994. — № 1. — С. 73.
  6. ^ Людміла Рублеўская (23 лютага 2009) Ядвигин Третий и единственный(рас.). Советская БелоруссияПраверана 2 жніўня 2011 г.
  7. ^ Арлоў, Уладзімер (19 лютага 2007) Імёны Свабоды: Ванда Лявіцкая (25.9.1895, мяст. Радашковічы (цяпер Маладэчанскі раён) — 8.12.1968, пас. Татарка, Стаўрапольскі край, Расея). Радыё СвабодаПраверана 24 лістапада 2011 г.