Рэгіна Салямэя Пільштынова

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Салямэя Пільштынова
Salomea Pilsztynowa
Асабістыя зьвесткі
Імя пры нараджэньні Рэгіна Салямэя Пільштынова
Нарадзілася 1718
Наваградак, Вялікае Княства Літоўскае
Памерла не раней за 1763
Літаратурная дзейнасьць
Род дзейнасьці лекарака, мэмуарыстка, асьветніца
Жанр раман
Значныя творы «Авантуры майго жыцьця»

Рэгіна Салямэя Пільштынова з дому Русецкіх (па-польску: Regina Salomea Pilsztynowa; Наваградак, Вялікае Княства Літоўскае, 1718 — пасьля 1760) — першая ў гісторыі Рэчы Паспалітай жанчына-лекарака, мэмуарыстка, асьветніца. Аўтарка прыгодніцкага раману «Авантуры майго жыцьця».

У Рэгіны Салямэі не было дыплёму лекара, яна не навучалася мэдыцыне. Мэдыцынскую базу ведаў яна даведалася ад свайго першага мужа Якуба Гальпіра — лекара-акуліста, які практыкаваўся, між іншым, у Стамбуле. Пасьля сьмерці мужа Рэгіна Салямэя з посьпехам праходзіла там мэдыцынскую практыку; працавала лекаркай пры двары гарэму султана Асманскай Імпэрыі. Калі займалася лячэньнем, то акцэнтавала ўвагу на гігіену й здаровае харчаваньне. Другім яе мужам быў Юзаф Пільштын — аўстрыйскі афіцэр. Пакінула пасьля сябе прыгодніцкі раман «Авантуры майго жыцьця».

Біяграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Пачатак жыцьця і мэдычнае дзейнасьці[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Нарадзілася на Наваградчыне ў сям’і мешчаніна Яўхіма Русецкага. 14-гадовую дзяўчыну ў 1731 годзе аддалі замуж за лекара-немца Якуба Гальпіра, і маладажоны адразу накіраваліся ў Стамбул, дзе Гальпір распачаў лекарскую дзейнасьць. Салямэя зацікавілася заняткамі мужа і неўзабаве пачала яму дапамагаць. Яна вызначалася назіральнасьцю, розумам і здольнасьцямі, таму даволі хутка авалодала мэтадамі лячэньня і пачала практыкаваць самастойна. Знаёмы ірацкі лекар раскрыў ёй спосабы і сродкі лячэньня хвароб вачэй.

Праз пэўны час яна набралася столькі ведаў і досьведу, што атрымала афіцыйны дазвол на лекарскую дзейнасьць. Паводле мусульманскіх звычаяў мужчына, нават лекар, ня меў права наведваць гарэм, а прававерныя мусульманкі ня мелі права лячыць мужчын. Хрысьціянка ж Русецкая магла практыкаваць і сярод мужчын, і сярод жанчын, і гэта спрыяла яе папулярнасьці.

Неўзабаве яна з мужам выехала ў Босьнію. Па дарозе спынялася ў розных гарадах і лячыла дзяцей. Слуга Гальпіра, італьянец, навучыў Русецкую асновам лацінскай мовы, і яна змагла выпісваць рэцэпты. Набытыя кнігі па мэдыцыне і фармакалёгіі дапамагалі ёй пастаянна ўдасканальваць свае веды.

Пасьля сьмерці мужа[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Пасьля заўчаснай сьмерці мужа Русецкая атрымала ў спадчыну даволі значныя сродкі, якія яна выдаткоўвала ў асноўным на вандроўкі і справы міласэрнасьці, у тым ліку на выкуп палонных жаўнераў. Сярод самых імянітых пацыентаў лекаркі ў гэты час быў трансыльванскі князь Ёжаф Ракачы, галоўны прэтэндэнт на вугорскі прастол. У якасьці лекаркі яе запрасілі Міхал Радзівіл Рыбанька і яго жонка Уршуля. Расейская імпэратрыца Ганна Іванаўна наблізіла Русецкую да сябе, прыняла яе ў штат прыдворнай абслугі. Пэўны час Салямэя Русецкая практыкавала ў Вене, лячыла членаў турэцкага пасольства. Апошняе вядомае месца яе лекарскай дзейнасьці — Стамбул, зь якога і пачыналася яе мэдыцынская кар’ера. На гэты раз сярод яе пацыентаў былі турэцкія саноўнікі, сёстры сультана і жанчыны яго гарэма.

У 1760 годзе са Стамбулу Русецкая накіравалася паломніцай у Сьвятую Зямлю. У яе пляны ўваходзіла наведаньне Палестыны і Эгіпту. Далейшы лёс невядомы.

Першая старонка запісак Салямэі Русецкай

Салямэя Русецкая пакінула пасьля сябе надзвычай цікавы ўзор эпісталярнай спадчыны — дзёньнік-кнігу «Авантуры майго жыцьця», падрыхтаваную для друку. У ім — успаміны і ўласныя развагі наконт тагачасных падзеяў, цікавыя замалёўкі-партрэты людзей, якія сустракаліся ў час яе вандровак па краінах Захаду і Ўсходу. Шмат месца ў кнізе адведзена апісаньню побыту і нораваў розных народаў, выкладзены мэтады лячэньня розных хвароб. Лекарка шмат у чым абапіралася на здабыткі народнай мэдыцыны, распаўсюджвала вучэньне пра гігіену і фізычнае выхаваньне. Усё гэта ў сукупнасьці з дасягненьнямі фармакалёгіі і хірургіі таго часу стварала бездакорную сыстэму, у адпаведнасьці зь якой працавала Русецкая — «доктар мэдыцыны і акулістыкі», як яна сама сябе называла.