Мастацтва

асноўны прадмет, прынцыпова спрэчнае паняцьце, навуковая дысцыпліна, галіна дзейнасьці, эканамічны сэктар, справа, алімпійскі від спорту
Падкляса ад	творчая праца
Частка ад	культура, мастацтва
Вывучаецца ў	мастацтвазнаўства, мастацкая практыка, сацыялёгія мастацтва, art, гуманітарныя навукі
Вырабляе	мастацкі твор
Хэшцэтлік	art, Kunst, artwork
Мае якасьць	жанр мастацтва, мастацкі стыль, мастацкая форма, classificatory disputes about art
Гісторыя тэмы	гісторыя мастацтва
Практыкуецца	артыст, мастацтвазнаўца, fictional artist
URL сэрвэра Мастадону	https://mastodon.art, https://sunny.garden
Цэтлік на Stack Exchange	https://stackoverflow.com/tags/art

Маста́цтва — вобразнае асэнсаваньне рэчаіснасьці, працэс альбо вынік выразы^[1] ўнутранага ці вонкавага сьвету творцы ў мастацкім вобразе, творчасьць, накіраваная такім чынам, што яна цікавіць ня толькі самога аўтара, але й іншых людзей. Яно ахоплівае шырокі спэктар дзейнасьці чалавека, тварэньня й спосабаў выказваньня, уключаючы музыку, літаратуру, кіно, фатаграфію, скульптуру й жывапіс. Сэнс мастацтва разглядаецца ў разьдзеле філязофіі вядомым як эстэтыка, і нават такія дысцыпліны як гісторыя й псыхалёгія аналізуюць адносіны паміж людзьмі й пакаленьнямі.

Традыцыйна тэрмін мастацтва выкарыстоўвалася для абазначэньня любога навыку альбо майстэрства, якое задавальняе любоў чалавека да прыгожага^[2]. Гэтая канцэпцыя зьмянілася падчас рамантычнага пэрыяду, калі мастацтва стала ўспрымацца як «спэцыяльны факультэт чалавечага розуму, які павінны клясыфікавацца з рэлігіяй і навукай»^[3]. Наогул, мастацтва зроблена з намерам стымуляваць думкі й эмоцыі.

Выяўленчае мастацтва

Архітэктура

Архітэктура ёсьць мастацтвам праектаваньня й стварэньня будынкаў. Гэты тып мастацтва спрабуе з дапамогай розных будаўнічых матэрыялаў і канструкцыяў арганізаваць прастору для выкарыстаньня людзьмі. Першапачаткова прызначалася толькі для жыльлёвага будаўніцтва, аднак, зь цягам часу разьвілася да мастацтва. У цяперашні час архітэктура накіравана на стварэньне месцаў пакланеньня ваенных аб’ектаў, грамадзкіх будынкаў, спартовых і інжынэрных збудаваньняў і транспартнай інфраструктуры. Архітэктура ўвабрала ў сябе на працягу доўгага часу розныя навыкі, як то гарадзкое плянаваньне, добраўпарадкаваньне, працы ў галіне грамадзкай аховы здароўя.

Габэлен

Габэлены ствараюцца шляхам ручнога ткацтва. У ім выявы і арнамэнты фармуюцца ня фарбамі, а перапляценьнем каляровых нітак, што робіць кожны габэлен унікальным. Гістарычна габэлены ўпрыгожвалі палацы і храмы, служылі і дэкорам, і цеплавой ізаляцыяй памяшканьняў. Сёньня яны застаюцца каштоўным відам дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва і часта выкарыстоўваюцца як элемэнты інтэр’еру або музэйныя экспанаты.

Графіка

У графіцы вобразы ствараюцца праз рысы, кантраст і форму, часта без выкарыстаньня колераў. Яна ахоплівае як традыцыйныя тэхнікі, як то гравюру, літаграфію, афорт, гэтак і сучасныя лічбавыя формы. Асноўная сіла графікі ў ейнай здольнасьці перадаваць думку ляканічна і выразна, празь мінімальныя, але дакладныя сродкі. Графічныя работы часта выкарыстоўваюцца ў кнігах, плякатах і ілюстрацыях. Гэтае мастацтва трымаецца на выразнасьці лініяў і здольнасьці стварыць моцны вобраз зь мінімуму сродкаў.

Жывапіс

Творы жывапісу ствараюцца празь перадачу вобразаў на палатно з дапамогай фарбаў. Ягоныя вытокі сягаюць у глыбокую старажытнасьць ажно да пячорных росьпісаў і пазьней фрэсак антычнага сьвету, дзе малюнак служыў і рытуальным, і апавядальным мэтам. У Сярэднявеччы жывапіс разьвіваўся ў межах рэлігійнай традыцыі, а мастакі стваралі абразы і фрэскі, якія мусілі былі навучаць і натхняць. У эпоху Адраджэньня адбылася рэвалюцыя ў разуменьні прасторы і чалавечага цела, то бок мастакі засвоілі пэрспэктыву, анатомію і сьвятлацені, што зрабіла выявы больш рэалістычнымі. У наступныя стагодзьдзі жывапіс стала зьмяняўся, зьяўляліся новыя жанры, як то рамантызм, імпрэсіянізм, авангардызм і гэтак, якія кожны раз адкрывалі новыя спосабы перадаць праз жывапіс навакольны сьвет. Сёньня жывапіс існуе ў мностве формаў ад клясычнага палатна да экспэрымэнтальных тэхнік, застаючыся адным з найважнейшых спосабаў творчага самавыяўленьня.

Маляваньне

Маляваньне зьяўляецца сродкам стварэньня малюнку, з выкарыстаннем шырокага спэктру інструмэнтаў і мэтадаў. Як правіла, ён уключае ў сябе стварэньне выяваў на паверхні графічных матэрыялу, створанных празь ціск прылады або перамяшчэньня інструмэнту па ўсёй паверхні матэрыялу, на якіх робіцца малюнак. Да інструмэнтаў стварэньня малюнкаў адносяцца графітавы аловак, пяро і чарніла, чарнільны пэндзаль, каляровыя алоўкі, вугаль, пастэль і маркеры. Лічбавыя інструмэнты, якія могуць імітаваць эфэкты вышэй згаданных інструмэнтаў, таксамам шырока выкарыстоўваюцца. Да асноўных мэтадаў стварэньня малюнкаў адносяцца маляваньне лініяў, штрыхоўка, выкарыстаньне крамзолі, зярністасьці й зьмешваньня. Малюнак можа быць выкарыстаны наўпрост як ілюстрацыя да чаго-небудзь ці для стварэньня коміксаў ды анімаваных фільмаў.

Скульптура

Скульптура ўважаецца за мастацтва стварэньня аб’ёмных формаў, якія існуюць у прасторы. Яна можа быць выкананая з каменьня, мэталу, дрэва, гліны або сучасных матэрыялаў, што надае ёй вялікую разнастайнасьць выразнасьці ў сродках. Скульптура часта выяўляе чалавека, жывёлаў або абстрактныя вобразы, перадаючы рух, эмоцыі і характар праз форму і фактуру. Яна можа быць як манумэнтальнай, прызначанай для гарадзкой прасторы, гэтак і камэрнай, створанай дзеля інтэр’ера або музэйнай залы. Гэта адзін з найстарэйшых відаў мастацтва.

Сцэнічнае мастацтва

Тэатар

Тэатар зьяўляецца адной з формай выканальніцкага мастацтва, у якім галоўным сродкам выразнасьці зьяўляецца акторская гульня, дзе актор увасабляе задуму пастановы. Зьяўляецца відам калектыўнай творчасьці, бо спалучае ў сябе намаганьні рэжысэра, драматурга, актораў, мастакоў і касьцюмэраў. Творам тэатральнага мастацтва ёсьць спэктакль. Тэатар падзяляецца на камэдыю, трагедыю й драму.

Балет

Балет уважаецца за сцэнічнае мастацтва, якое спалучае музыку, танец і выразную плястыку цела, ствараючы сюжэт праз рух. Яно ўзьнікла пры эўрапейскіх каралеўскіх дварах і паступова ператварылася ў высокаразьвіты прафэсійны жанр. Для балета характэрныя строгія тэхнічныя патрабаваньні, дакладнасьць рухаў і эстэтычная лёгкасьць, якая дасягаецца празь вялікую фізычную працу. Сучасны балет улучае як клясычныя пастаноўкі, гэтак і сьмелыя экспэрымэнтальныя формы.

Опэра

Музычна-сцэнічнае мастацтва, у якім драматычнае дзея раскрываецца празь сьпевы, аркестравую музыку і акторскае выкананьне. Опэра ўзьнікла ў Італіі напрыканцы XVI стагодзьдзя і хутка стала адным з цэнтральных жанраў эўрапейскай культуры. Для опэры характэрныя моцныя эмоцыі, выразныя вакальныя партыі і вялікая ўвага да музычнай драматургіі. Сучасныя пастаноўкі часта спалучаюць традыцыйныя элемэнты з новымі сцэнічнымі вынаходніцтвамі, захоўваючы пры гэтым сутнасьць жанру.

Крыніцы

↑ Робин Коллингвуд — Принципы искусства V. § 2
↑ Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона
↑ Gombrich, Ernst. (2005). «Press statement on The Story of Art». The Gombrich Archive.

Вонкавыя спасылкі

The Definition of Art. Stanford Encyclopedia of Philosophy (анг.).

[1] Робин Коллингвуд — Принципы искусства V. § 2

[2] Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона

[3] Gombrich, Ernst. (2005). «Press statement on The Story of Art». The Gombrich Archive.

[1]

[2]

[3]