Касьцёл Адшуканьня Сьвятога Крыжа (Жырмуны)

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Помнік сакральнай архітэктуры
Касьцёл Адшуканьня Сьвятога Крыжа
Касьцёл Адшуканьня Сьвятога Крыжа
Касьцёл Адшуканьня Сьвятога Крыжа
Краіна Беларусь
Вёска Жырмуны
Каардынаты 54°1′14.65″ пн. ш. 25°13′15.28″ у. д. / 54.0207361° пн. ш. 25.2209111° у. д. / 54.0207361; 25.2209111Каардынаты: 54°1′14.65″ пн. ш. 25°13′15.28″ у. д. / 54.0207361° пн. ш. 25.2209111° у. д. / 54.0207361; 25.2209111
Канфэсія Каталіцкая царква
Эпархія Гарадзенская дыяцэзія 
Аўтар праекту Ян Падчашынскі
Дата заснаваньня 1789
Статус Ахоўная зона
Касьцёл Адшуканьня Сьвятога Крыжа на мапе Беларусі
Касьцёл Адшуканьня Сьвятога Крыжа
Касьцёл Адшуканьня Сьвятога Крыжа
Касьцёл Адшуканьня Сьвятога Крыжа

Касьцёл Адшуканьня Сьвятога Крыжа — помнік архітэктуры XVIII ст. у Жырмунах. Знаходзіцца ў цэнтры гістарычнага мястэчка, каля прастакутнага сквэру, які адасабляе касьцёл ад забудовы. Твор архітэктуры драўлянага клясыцызму. Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гістарычна-культурных каштоўнасьцяў Беларусі.

Утварае адзіны ансамбль з драўлянай званіцай і бутавай агароджай з цаглянай брамай.

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вялікае Княства Літоўскае[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Першы касьцёл у Жырмунах заснавалі ў 1437 годзе з фундацыі тагачаснага ўладальніка маёнтку Войцеха Кучука. У сярэдзіне XVІ ст. пры касьцёле дзейнічала альтарыя.

У 1624 годзе Ян Завіша, ваявода віцебскі, і яго жонка Ганна з Трызнаў збудавалі новы драўляны касьцёл, кансэкраваны пад тытулам Найсьвяцейшай Панны Марыі. Аднак у вайну Маскоўскай дзяржавы з Рэччу Паспалітай 1654—1667 гадоў акупанты зьнішчылі сьвятыню. У 1667—1673 гадох Алаіз Кунцэвіч збудаваў новы драўляны касьцёл. 20 сакавіка 1667 году Альжбета з Тышкевічаў ахвяравала касьцёлу кроплі крыві Пана Езуса, прывезеныя з Рыму яе братам біскупам віленскім Юрыем ад Папы Урбана VIII. У 1674 годзе сьвятыню кансэкраваў біскуп суфраган Мікалай Слупскі, у ягонай візыце адзначаецца цудоўны абраз Найсьвяцейшай Панны Марыі, зьмешчаны ў алтары касьцёла.

У 1788—1789 гадох князь Станіслаў Радзівіл разам з жонкай Каралінай фундавалі будаваньне драўлянага касьцёла, які захаваўся да нашага часу. Новы касьцёл збудавалі на месцы папярэдняга паводле праекту архітэктара Яна Падчашынскага і кансэкравалі пад тытулам Адшуканьня Сьвятога Крыжа. Пры касьцёле дзейнічалі парафіяльная школа і шпіталь.

Пад уладай Расейскай імпэрыі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Па трэцім падзеле Рэчы Паспалітай (1795 год) касьцёл працягваў дзейнічаць.

Найноўшы час[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У 1939 годзе колькасьць парафіянаў дасягала 4000 чалавек. Да парафіі належала хатняя араторыя ў палацы Радзівілаў у суседнім фальварку.

За савецкім часам касьцёл працягваў дзейнічаць.

Архітэктура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Помнік архітэктуры драўлянага клясыцызму. Да асноўнага падоўжанага зруба, які пераходзіць у 5-гранную апсыду, далучаюцца бакавыя крылы трансэпта, што надае будынку крыжовы плян. 2-схільны гонтавы дах выходзіць на галоўны фасад трыкутным франтонам, які разам з 2 мураванымі калёнамі глыбокай лёджыі стварае своеасаблівы портык, завершаны 8-гранным барабанам з крыжам над пакатым шатровым пакрыцьцём. Імкненьне ўвасобіць у дрэве формы мураванай архітэктуры выявілася ў аркавай форме аконных праёмаў, імітацыі пілястраў у іх прасьценках, вылучэньні шалёўкай фрызавай часткі фасадаў.

Унутраная прастора, перакрытая роўнай падшыўнай стольлю, падзяляецца калёнамі дарычнага ордэра на 3 нэфы, цэнтральны зь якіх значна шырэйшы за бакавыя. У цэнтральны нэф аркадамі адкрываюцца бакавыя галерэі і арганныя хоры на чатырох дарычных мураваных калёнах. Інтэр’ер упрыгожваюць 4 каменныя алтары. Асноўны плястыка-дэкаратыўны акцэнт малітоўнай залы — галоўны алтар, выкананы ў клясычным стылі калянадай з антаблемэнтам такога ж дарычнага ордэра. Галоўны алтар і два бакавыя ўтвараюць адзіную 1-ярусную шматкалённую кампазыцыю карынцкага ордэра з разьбяным Укрыжаваньнем у цэнтры, абразом Езуса Ўваскрослага ў левым алтары і Ўнебаўшэсьця Езуса ў правым. Паміж алтарамі месьцяцца разьбяныя паліхромныя фігуры Сьвятога Станіслава біскупа і Сьвятога Казімера. Алтар з абразом Маці Божай Ласкавай з шматлікімі вотамі зьмяшчаецца ў паўночнай капліцы трансэпта — чатыры злучаныя мураваныя калёны дарычнага ордэра нясуць антаблемэнт, у мэтопах якога знаходзяцца выявы Мук Хрыста. У касьцёле захоўваюцца абразы XVIII ст. «Маці Божая Ларэтанская» і «Сьвятая Кацярына».

Налева ад касьцёла месьціцца драўляная каркасная 2-ярусная званіца. Комплекс атачае невысокая бутавая агароджа з 3-пралётнай уваходнай брамай, цаглянай і атынкаванай[1].

Галерэя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Гістарычная графіка[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Гістарычныя здымкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Сучасныя здымкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Кулагін А. Каталіцкія храмы Беларусі. — Менск, 2008. С. 146.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Histvalue sign export.svg Аб’ект Дзяржаўнага сьпісу гісторыка-культурных каштоўнасьцяў Рэспублікі Беларусь, шыфр  412Г000132

Commons-logo.svg Касьцёл Адшуканьня Сьвятога Крыжа (Жырмуны)сховішча мультымэдыйных матэрыялаў