Дэбрэцэн

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Дэбрэцэн
вуг. Debrecen
Facade of Great Protestant Church of Debrecen.jpg
Coa Hungary Town Debrecen.svg Bandera de Debrecen.svg
Герб горад Сьцяг горад
Першыя згадкі: 1235
Краіна: Вугоршчына
Мэд’е: Хайду-Біхар
Прэзыдэнт места: László Papp[d]
Плошча: 461,25 км²
Насельніцтва (2009)
колькасьць: 206 225 чал.
шчыльнасьць: 447,1 чал./км²
Часавы пас: UTC+1
летні час: UTC+2
Тэлефонны код: +36 52
Паштовы індэкс: 4000
Геаграфічныя каардынаты: 47°31′48″ пн. ш. 21°38′21″ у. д. / 47.53° пн. ш. 21.63917° у. д. / 47.53; 21.63917Каардынаты: 47°31′48″ пн. ш. 21°38′21″ у. д. / 47.53° пн. ш. 21.63917° у. д. / 47.53; 21.63917
Дэбрэцэн на мапе Вугоршчыны
Дэбрэцэн
Дэбрэцэн
Дэбрэцэн
Commons-logo.svg Галерэя здымкаў у Вікісховішчы
http://www.debrecen.hu

Дэ́брэцэн (па-вугорску: Debrecen) — горад на ўсходзе Вугоршчыны, другі паводле колькасьці насельніцтва горад пасьля Будапэшту, адміністрацыйны цэнтар мэд’е Хайду-Біхар. Насельніцтва на 2009 год — 206 225 чалавек.

Назва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Упершыню горад згадваецца пад назвай Дэбрэцун (Debrezun) у 1235 годзе ў Варадзкім рэгеструме.[1] Наконт паходжаньня назвы няма адзінага меркаваньня. Паводле адных зьвестак, назва мае турэцкае ці аварска-турэцкае паходжаньне і азначала «рухайцеся, жывіце»[2][1], паводле іншых — славянскае: узыходзіць да славянскага «добрэ зьліем» (добрая глеба).[3]

Гісторыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Пасяленьні на месцы Дэбрэцэну вядомыя з часоў нэаліту. Вугорскія пасяленьні зьявіліся прыкладна ў X стагодзьдзі. У 1361 годзе Лаяш I надаў Дэбрэцэну права на самакіраваньне. У XVI стагодзьдзі горад быў важным гандлёвым цэнтрам.

Славутасьці[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Гэта манумэнтальная пабудова ў стылі нэаклясыцызму (1821). Найбуйнейшы пратэстанцкі храм краіны й самы значны помнік архітэктуры Дэбрэцэну.

Царква збудавана на месцы згарэлай у 1802 г. сярэднявечнай царквы сьв. Андраша. Створаная па праекту Міхая Пехі, лічыцца выбітным творам вугорскага нэаклясыцызму, з пурытанскім унутраным строем і лавамі на 3000 месцаў. Першая служба адбылася 24 лістапада 1819 г.

У царкве, у якасьці рэліквіі, асьцярожна захоўваецца крэсла Лаяша Кошута, які 14 красавіка 1849 г. абвясьціў аб зрываньні Габсбургаў і зачытаў Дэклярацыю незалежнасьці. Тут ён быў абраны вярхоўным кіраўніком Вугоршчыны.

  • Рэфармацкая малая царква
  • Рэфармацкі каледж

Тут з 1568 году прапаведавалі вучэньне Кальвіна. Цяпер гэта вышэйшая школа й духоўны цэнтар усіх кальвініскіх навучальных установаў Вугоршчыны. Фонд тутэйшай бібліятэкі захоўвае больш за 526 тыс. тамоў, 146 кніг, датаваных XV стагодзьдзем, а таксама каштоўны збор Бібліяў. На першым паверсе знаходзіцца музэй, дзе сабраны старадаўнія навучальныя дапаможнікі, кодэксы, гарнітуры студэнтаў і прадметы, якія нагадваюць пра рэвалюцыю 1848 году.

  • Музэй Дзьеры

Носіць імя венскага прамыслоўца Фрыдз'еша Дз'еры, вугорца па паходжаньні. Яго калекцыя твораў мастацтва склала ў 1930 годзе аснову музэю. Варта адзначыць, што Дз'еры квола разьбіраўся ў мастацтве й зьбіраў будучыя экспанаты хаатычна, ня думаючы пра каштоўнасьць твораў, іх жанравай асновы й іншых аспэктах калекцыі. Але, нягледзячы на гэта, мясцовыя жыхары добра адклікаюцца пра Дз'еры, дзякуючы якому горад атрымаў адну са сваіх славутасьцяў. Музэй уяўляе, у прыватнасьці, культуру Эгіпту, Рыму, Грэцыі й вугорскае мастацтва. За бронзавыя постаці, усталяваныя перад уваходам у музэй, дэбрцэнскі скульптар Феранц Мэд’еш атрымаў у 1937 г. Гран-пры на Сусьветнай выставе ў Парыжы.

  • Гатэль «Залаты бык» (Grand Hotel Aranybika)
  • Ратуша
  • Тэатар Чаканаі

Адно зь нешматлікіх гістарычных будынкаў у горадзе ня вытрыманых у клясычным стылі. Працу над праектам даручылі спачатку знакамітаму дойліду Мікалашу Іблю, які пабудаваў базыліку Сьв. Стэфана, частку Каралеўскага палаца, Опэрны тэатар і іншыя раскошныя будынкі ў Будапэшце. Аднак яго пляны перасягнулі фінансавыя магчымасьці кальвінісцка-пурытанскіх бацькоў горада, і тады Антал Скалінскі, меней вядомы калега Ібля, спраектаваў будынак тэатра ў стылі гістарычнага рамантызму. Адкрыцьцё адбылося ў 1865 годзе, і спачатку зал быў разьлічаны на 2000 гледачоў, аднак пазьней былі выбудаваны ложы, і такім чынам колькасьць месцаў скарацілася да 600.

  • Дом камітата

Насельніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Этнічныя групы (перапіс 2001):

Рэлігія[4]:

Адукацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У Дэбрэцэне знаходзіцца Дэбрэцэнскі ўнівэрсытэт, галоўны будынак якога зьяўляецца шырока пазнавальным помнікам архітэктуры. Унівэрсытэт мае некалькі факультэтаў. Таксама Дэбрэцэн зьяўляецца месцам міжнароднага конкурсу харальных камандаў Бэла Бартак, названага ў гонар вугорскага кампазытара і піяніста.

Дадатковыя зьвесткі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Ужо больш за 30 гадоў кожны год у Дэбрэцэне праводзіцца сьвята кветак. Па цэнтральнай вуліцы мястэчка павольна едуць экіпажы, упрыгожаныя кветкавымі кампазыцыямі, якія паказваюць то казачных герояў, то рэальных пэрсанажаў гісторыі. Увесь гэты кветкавы вэрхал суправаджаюць: музыка духавых аркестраў, шэсьце сьцяганосцаў, народныя танцы фальклорных ансамбляў і натоўпы якія сьвяткуюць.

Галерэя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б The history of Debrecen and Hajdú-Bihar county (анг.)
  2. ^ Дебрецен (рас.)
  3. ^ Дебрецен, Географическая энциклопедия (рас.)
  4. ^ «2001 Census»

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg Дэбрэцэнсховішча мультымэдыйных матэрыялаў