Чыпсы

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Бульбяныя чыпсы

Чыпсы (анг. chip — стружка) — абсмажаныя ў алеі тонкія скрылікі бульбы. Страва ўзьнікла ў 1853 годзе ў штаце Нью-Ёрк (ЗША). У 1937 годзе ў ЗША стварылі Нацыянальны інстытут бульбяных чыпсаў, які пазьней стаўся Міжнародным. У 2011 г. на кожнага жыхара ЗША прыпадала па 3 кг чыпсаў, на вытворчасьць якіх пайшло 11% бульбы. На 2013 г. большасьць паўфабрыкатаў-чыпсаў у сьвеце выраблялася з кукурузнай, пшанічнай і рысавай мукі з даданьнем крухмалу і прыправаў. Таксама у якасьці асноўнай сыравіны выкарыстоўваецца іншая гародніна (баклажан, буракі, кабачкі, морква), садавіна (банан, груша, хурма, яблык) і сыр[1].

Віды[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Бульбяныя чыпсы (Ангельшчына)
  • Нарэзаныя (клясычныя). Парэзаная на скрылікі і абсмажаная сьвежая бульба. Абсмажваньне доўжыцца 6—12 хвілінаў. Пераважае ў ЗША і Нямеччыне. Прыгатаваньне 1 кг чыпсаў патрабуе 5 кг бульбы[1], бо тая зьмяшчае 80% вільгаці.
  • Пласьцінкавыя. Пласьцінкі з бульбянога пюрэ.
  • Пелетныя. Падсмажаныя пелеты з бульбяных шматкоў, крухмалу, зерневай мукі і солі. Смажаньне доўжыцца 5—15 сэкундаў. Удвая меншая тлустасьць, чым у нарэзаных[2].

Стварэньне і распаўсюд[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Смажаньне чыпсаў у алеі

24 жніўня 1853 г. у рэстаране «Дом месяцовага возера»(en) (Саратога-Спрынгс(en), шт. Нью-Ёрк, ЗША) уласьнік Нью-Ёрскай галоўнай чыгункі(en) Карнэліюс Вандэрбільт(en) (17941877) загадаў афіцыянту вярнуць на кухню смажаную бульбу, бо «тая занадта тоўста парэзаная, таму не падсмажылася, як трэба». Кухар Джордж Крам(en) (18281914) у адказ парэзаў бульбу тонкімі скрылікамі (анг. chips) таўшчынёй з паперу, падсмажыў іх у алеі і крута пасаліў. Страва спадабалася К. Вандэрбільту і стала падавацца ў іншых рэстаранах ЗША. У 1890 г. чыпсы пачалі прадаваць на вуліцы[2]. У 1926 г. чыпсы сталі ўпакоўваць у вошчаную паперу. У 1932 г. у Нэшвіле (шт. Тэнэсі) узьнікла гандлёвая марка чыпсаў «Lay's»[1], пад якой на 2012 г. прадавалася звыш паловы чыпсаў у ЗША.

Беларусь[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Пелетныя чыпсы

У 1987 г. Навукова-дасьледчы інстытут харчаваньня пры Акадэміі навук БССР атрымаў патэнт на вытворчасьць чыпсаў у выглядзе абсмажанай цеставай стужкі з бульбянога пюрэ і крухмалу. Вынайдзенае вытворчае абсталяваньне пастаўлялася ў межах СССР па больш як 50 установак штогод. Затым на Вузьдзенскі экпэрымэнтальны завод (цяпер завод бульбапрадуктаў; Менская вобласьць) паставілі лінію вытворчасьці бульбяной заедкі зь пелетаў, якія адначасна награвалі і фармавалі з дапамогай вінта ў экструдары[2]. 24 жніўня 2013 г. Дзень чыпсаў пачаў адзначацца іх вытворцамі ў Беларусі[3].

Глядзіце таксама[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б в Вікторыя Захарава. Чыпсуюць усе // Зьвязда : газэта. — 24 жніўня 2013. — № 158 (27523). — С. 8. — ISSN 1990-763x.
  2. ^ а б в Надзея Нікалаева. Шлях чыпсаў // Зьвязда : газэта. — 20 верасьня 2011. — № 179 (27042). — С. 5. — ISSN 1990-763x.
  3. ^ 24 жніўня — бясплатная раздача чыпсаў // Газэта «Новы час», 21 жніўня 2013 г. Праверана 12 верасьня 2015 г.

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg Чыпсысховішча мультымэдыйных матэрыялаў