Чарлз Дарвін

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Чарлз Дарвін
Charles Darwin 1880.jpg
Нарадзіўся 12 лютага 1809(1809-02-12)[1][2][3][4][5][6][7][8][9][10]
The Mount[d], Шрусбэры, Аб’яднанае каралеўства Вялікабрытаніі і Ірляндыі[11]
Памёр 19 красавіка 1882(1882-04-19)[1][2][12][3][4][5][6][8][10] (73 гады)
Down House[d], Доўн[d], Аб’яднанае каралеўства Вялікабрытаніі і Ірляндыі[13]
Навуковая сфэра Прыродазнаўства
Альма-матэр Эдынбурскі ўнівэрсытэт,
Кембрыдзкі ўнівэрсытэт
Навуковая ступень бакаляўр мастацтваў, магістар мастацтваў і доктар кананічнага і грамадзянскага права
Навуковы кіраўнік Джон Стывэнс Хэнслоў,
Адам Сэдвік
Вучні Джозэф Дальтон Хукер,
Томас Гэнры Хакслі
Вядомы як Кругасьветнае вандраваньне на караблі «Бігл»,
Паходжаньне відаў,
Натуральны адбор
Узнагароды і прэміі Каралеўская мэдаль (1853),
Мэдаль Воластана (1853),
Мэдаль Коплі (1853)
Аўтограф Аўтограф

Чарлз Робэрт Да́рвін (па-ангельску: Charles Robert Darwin; 12 лютага 1809 — 19 красавіка 1882) — вядомы брытанскі прыродазнаўца, стваральнік тэорыі эвалюцыі ў біялёгіі. Прапанаваў і даказаў тэорыю, паводле якой усе віды ўзьніклі ў выніку эвалюцыі й паходзяць ад аднаго ці некалькіх агульных прародзічаў. Адным з асноўных паняцьцяў тэорыі быў натуральны адбор. Яшчэ пры жыцьці Дарвіна ягоная ідэя, паводле якой мае месца эвалюцыя, была прызнаная навуковай супольнасьцю і ўсім грамадзтвам. У той жа час вучэньне пра натуральны адбор заняла галоўнае месца ў тлумачэньні эвалюцыі толькі ў 1930-я, зараз жа яно стала падмуркам сучаснай тэорыі эвалюцыі. У зьмененай форме тэорыя Дарвіна па сёньняшні дзень застаецца адной з асноўных у біялёгіі, паколькі яна тлумачыць шматлікасьць біялягічных відаў[14].

Біяграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Чарлз Робэрт Дарвін нардзіўся 12 лютага 1809 у Шрусбэры, Ангельшчына. Унук ангельскага натураліста, лекара і паэта Эразма Дарвіна. Чарлз Дарвін выявіў цікавасьць да натуральнай гісторыі падчас вучобы ва ўнівэрсытэце Эдынбурга, дзе ён вывучаў спачатку мэдыцыну, а потым тэалёгію. Падчас пяцігадовага падарожжа на HMS Beagle (18311836), Чарлз Дарвін заняўся геалягічнымі дасьледаваньнямі і правёў назіраньні, якія даказвалі актуалістычныя ідэі Чарлза Лаела. Апублікаваньне падарожных запісаў Дарвіна зрабіла яго вядомым публіцыстам. Прапанаваў тэорыю ўзьнікненьня атолаў. Ён заняўся праблемай геаграфічнага разьмеркаваньня ў дзікай прыродзе, сабраў калекцыю акамянеласьцяў, дасьледаваў зьмяненьне відаў. Першыя ідэі пра натуральны адбор узьніклі ў Дарвіна ў 1838 годзе. Паколькі раней аналягічныя ідэі лічыліся ерэтычнымі, ён давяраў іх толькі самым блізкім сябрам, у той жа час працягваў дасьледаваньні. У 1858 годзе Дарвін атрымаў ад Альфрэда Расэла Ўоласа эсэ, у якім апісвалася тэорыя падобная да дарвінаўскай. Гэта прымусіла іх абодвух апублікаваць свае тэорыі разам.

Паходжаньне відаў[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Чарльз Дарвін апублікаваў сваю тэорыю паходжаньня відаў сумесна з іншым ангельскім навукоўцам Альфрэдам Расэлам Ўолесам 1 ліпеня 1858 году. У 1859 г. ён апублікаваў вялікую кнігу «Паходжаньне відаў», у якой сьцьвярджаў, што біялягічныя віды паступова фармаваліся пад уплывам натуральнага адбору[15].

Працы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • 1859 «Паходжаньне відаў» (On the Origin of Species by Means of Natural Selection) — апісваецца працэс эвалюцыі ад агульнага продка, што стала навуковым тлумачэньнем шматлікасьці відаў у прыродзе.
  • 1868 «Зьмена жывёл і расьлін у хатнім стане» (The Variation of Animals and Plants under Domestication)
  • 1871 «Паходжаньне чалавека й адбор у дачыненьні да полу» (The Descent of Man, and Selection in Relation to Sex)
  • 1872 «Тлумачэньне эмоцыяў чалавека й жывёлінаў» (The Expression of Emotions in Man and Animals)
  • 1875 «Насякомаедныя расьліны» (Insectivorous Plants)
  • 1876 «Эфэкт перакрыжаванага й самаапыленьня ў расьлінным сьвеце» (The Effects of Cross and Self Fertilisation in the Vegetable Kingdom)
  • 1880 «Моц руху расьлінаў» (The Power of Movement in Plants)
  • 1881 «Фармаваньне расьліннай глебы пад уплывам дзеяньня чарвякоў» (The Formation of Vegetable Mould through the Action of Worms)

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б Нямецкая нацыянальная бібліятэка, Бэрлінская дзяржаўная бібліятэка, Баварская дзяржаўная бібліятэка і інш. Record #118523813 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. ^ а б data.bnf.fr: плятформа адкрытых зьвестак — 2011.
  3. ^ а б SNAC — 2010.
  4. ^ а б The Peerage
  5. ^ а б Find a Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  6. ^ а б Інтэрнэт-база зьвестак фантастыкі — 1995.
  7. ^ Discogs — 2000.
  8. ^ а б Southern Africa Association for the Advancement of Science — 1902.
  9. ^ KNAW Past Members
  10. ^ а б Indiana Philosophy Ontology Project
  11. ^ а б http://link.springer.com/content/pdf/10.1007/978-1-4020-5818-9_7.pdf
  12. ^ Charles Robert Darwin — 1834.
  13. ^ а б Bedroom where Charles Darwin died to be opened to the public — 2016.
  14. ^ Поўны збор твораў Чарлза Дарвіна ў сеціве — Біяграфія. darwin-online.org.uk Праверана 29 мая 2015 г.
  15. ^ Наука. Подробная иллюстрированная энциклопедия / Главный редактор Адам Харт-Дэвис. — Москва: АСТ, Астрель, 2010. — С. 198. — ISBN 978-5-17-072536-6

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg Чарлз Дарвінсховішча мультымэдыйных матэрыялаў