Свабода (газэта, 1902)

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Свабода
Тып газэта
Уладальнік Вацлаў Іваноўскі
Галоўны рэдактар Вацлаў Іваноўскі
Антон Луцкевіч
Іван Луцкевіч
Алаіза Пашкевіч
Заснаваная 1902
Палітыка прабеларуская
Мова беларуская мова
Штаб-кватэра Пецярбург

Свабода — выданьне, адзіны нумар якога падрыхтавалі ў 1902 В. Іваноўскі, Антон Луцкевіч, Іван Луцкевіч, Алаіза Пашкевіч (Цётка), В. Валейка, Р. Мілер і інш.

Газэта «Свабода» была задумана як орган Беларускай рэвалюцыйнай партыі.

У 1902 годзе, пры садзейнічаньні польскіх сацыялістаў (сяброў ППС), у асяродзьдзі беларускіх студэнтаў Пецярбурга паўстала Беларуская рэвалюцыйная партыя (БРП) на чале з Вацлавам Іваноўскім (1880-1943). У гэтым жа годзе ў Пецярбург прыехалі на вучобу браты Антон і Іван Луцкевічы зь Менска і Алаіза Пашкевіч з навакольляў Ліды. Яны дапамаглі Іванаўскаму падрыхтаваць першы нумар газэты «Свабода». Падрыхтаваныя матэрыялы былі перавезены ў фальварак Лябёдка Лідзкага павету (цяпер Шчучынскі раён), які належаў Іваноўскім. Пад канец 1902 часопіс аддрукавалі на гектографе накладам 200 асобнікаў Вацлаў Іваноўскі, Тадэвуш Іваноўскі, а таксама браты Валейкі. На тытульным аркушы часопіса значылася: «Свабода, № 1, 1903 г.».

Але затым «Свабода» была зьнішчаная (верагодна самімі выдаўцамі) і не дайшла да чытача. Пасьля гэтага адзіны ці адзін з нямногіх пазасталых асобнікаў сканфіскавала ў студзені 1903 у старэйшага з братоў Іваноўскіх Ежы Іваноўскага варшаўская паліцыя, а сам ён быў арыштаваны і на 4 гады сасланы ў Наўгародзкую губэрню. Больш да нашага часу не было знойдзена ніводнага экзэмпляра выданьня.

Як пісаў ксёндз Адам Станкевіч, спасылаючыся на паведамленьне Вацлава Іваноўскага, у «Свабодзе» былі зьмешчаны два артыкулы, адзін зь якіх — на палітычную тэму, а другі — аб нацыянальнай сьвядомасьці беларусаў. Зьмест гэтых артыкулаў невядомы. Затое вядомы паэтычны дэбют Алаізы Пашкевіч — верш «Мужыцкая доля». Верш Уладзіслава Сыракомлі «Добрыя весьці», зьмешчаны ў «Свабодзе», быў перароблены выдаўцамі: антырасейскія акцэнты арыгінальнага тэксту замянілі на антыцарскія, ідэя клясавай згоды паміж сялянствам і шляхтай, якую прапагандаваў Сыракомля, саступіла месца работніцка-сялянскай салідарнасьці. Верш гэты захоўваўся ў Архіве новых актаў у Варшаве, як адзіны сапраўдны фрагмэнт «Свабоды».

У 1990 у Менску пад такой самай назвай пачала выходзіць грамадзка-палітычная газэта, рэдакцыя якой лічыла яе пераемніцай выданьня «Свабоды», якое было надрукавана ў 1902 годзе.

Глядзіце таксама[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Туронак Ю. Вацлаў Іваноўскі і адраджэнне Беларусі. - Мн., 2006. ІSВN 985-6530-40-7 (бел.)