Джэймз Ўат

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Джэймз Ўат
James Watt
Watt James von Breda.jpg
Партрэт Джэймса Ўата працы Карла Фрэдэрыка фон Брэды
Дата нараджэньня 19 студзеня 1736(1736-01-19)[1][2][3][4][5]
Месца нараджэньня Грынак, Рэнфрушыр, Вялікабрытанія[6][7][2]
Дата сьмерці 25 жніўня 1819(1819-08-25)[8][9][10][5] (83 гады)
Месца сьмерці Гітфілд-Гол, Бірмінггэм, Ўорыкшыр, Ангельшчына, Вялікабрытанія[d]
Прычына сьмерці сухоты
Месца пахаваньня цакрва Сэнт-Мэры
Грамадзянства Каралеўства Вялікабрытанія
Месца вучобы Унівэрсытэт Глазга
Занятак інжынэр, хімік, фізык, вынаходнік, прадпрымальнік, матэматык і тэхнік
Навуковая сфэра Інжынэрыя
Месца працы Унівэрсытэт Глазга, фірма Boulton and Watt
Вядомы як вынаходніцтва Паравога рухавіка, яго імем названа адзінка энэрґіі ў сыстэме СІ (W).
Бацька Джэймз Ўат[d][11]
Маці Агнэса М’юргэд[10][11]
Дзеці Джэймз Ўат[d][2][11], Маргарэт Ўат[10][11], Грэгары Ўат[10][11] і Джэнэт Ўат[11]
Узнагароды
Подпіс James Watt Signature.svg

Джэймз Ўат (па-ангельску: James Watt; 19 студзеня 1736 — 25 жніўня 1819) — шатляндзкі інжынэр і вынаходнік, які сыграў важную ролю ў стварэньні паравога рухавіка ў якасьці практычнай крыніцы энэрґіі. Ён вывучаў прыборабудаваньне і паехаў у 1755 у Лёндан ва ўзросьце 18 год, каб вучыцца ў свайго айца гандлю. У 1757 ён быў прызначаны вынаходнікам прыладаў ува ўнівэрсытэце Глазга; там ён сустрэў фізыка Джозэфа Юлэка, які вывучаў уласьцівасьці тэрмадынамікі і ўласьцівасьці вадзяногоа пару. Ўат вывучаў рухавік Ньюкмэна і зрабіў у ім шэраг важных паляпшэньняў. У 1769 ён запатэнтаваў асобны кандэнсатар (камэру для кандэнсацыі пары) для рухавіка. У 1774—1800 ён працаваў сумесна з вытворцам Мэт’ю Болтанам. Неўзабаве, рухавік Болтана замяніў рухавік Ньюкмэна, які выкарыстоўваліся для перапампоўкі вады з шахт. Іншыя паляпшэньнем было распрацаваньне і ўключэньне рухавіка з падвойным дзеяньняў поршняў (у якім пар падаецца ў абодвы бакі поршні), атрыманьне кантролю над пашырэньнем пара ў цыліндры, мэханізм для пераўтварэньня зваротна-паступальнага руху поршні ў вярчэльны рух і кіраваньне над цэнтрыфуґаю (стварэньне прылады, якая выкарыстоўвае зваротную сувязь для падтрыманьня рухавіка са сталай хуткасьцю). Хоць Ўат непасрэдна і ня вынайшаў паравы рухавік, яго ўдасканалены рухавік быў першым практычным сродкам для эфэктыўнага пераўтварэньня цяпла ў карысную энерґію і зьяўляецца адным з асноўных стымулаў для прамысловае рэвалюцыі.

Біяграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Джэймз Ўат меў ад нараджэньня кволае здароўе. Маці навучыла яго чытаць, а пісьму і арытмэтыцы яго навучыў тата. Хоць ён пачаў быў вучыцца ў сярэдняй школе Грынака, яго слабае здароўе, і сталыя недамаганьні паклалі гэтаму канец. Вялікую частку году ён быў абмежаваны сьценамі свайго пакою, дзе вучыўся самастойна. Сябар яго бацькі ўбачыўшы аднойчы, што хлопчык малюе на камінку крэйдай нейкія лініі і куты, спытаў: «Навошта Вы дазваляеце дзіцяці марнаваць час; чаму б не паслаць яго ў школу?» Джэймз Ўат-старэйшы адказаў: «Не судзіце яго занадта хутка; перш разбярыцеся, чым ён заняты». Апынулася, што ён шукаў рашэньне задачы Эўкліда. Будучы падлеткам, ён захапляўся астраноміяй, хімічнымі вопытамі, навучыўся ўсё рабіць сваімі рукамі, за што атрымаў у навакольлі званьне «майстра на ўсе рукі».

Адукацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У 18 гадоў адпраўляецца для атрыманьня спэцыяльнасьці ў Глазга. Для навучаньня на майстра па сьлясарнай справе бацька ў 1754 годзе адправіў Ўата ў Лёндан. Асвоіўшы за год сямігадовую праграму, Ўат вярнуўся ў Шатляндыю і атрымаў месца майстра-вытворцы дакладных і аптычных прыладаў ва Ўнівэрсітэце Глазга.

Там ён пазнаёміўся з хімікам Джозэфам Блэкам. Гэтая сустрэча спрыяла распрацоўцы шэрагу новых хімічных прыбораў, неабходных у пазьнейшых дасьледаваньнях Блэка.

Вынаходніцтва[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У 1774 годзе да Джэймза Ўата зьвярнуўся прафэсар фізыкі ўнівэрсытэту Глазга Джон Андэрсан з просьбай адрамантаваць дзейсны макет паравой машыны Ньюкмэна (мелася на ўвазе «агнявая машына», вынайдзеная ангельскім інжынэрам Томасам Ньюкмэнам), які насамрэч ніколі нармалёва не працаваў. Макет быў абсталяваны 2-цалевым цыліндрам і меў працоўную хаду поршня ў 6 цаляў. Ўат правёў шэраг экспэрымэнтаў, у прыватнасьці, замяніў мэталічны цыліндар на драўляны, змазаны ільняным алеем і высушаны ў печы, паменшыў колькасьць вады, якая паднімаецца за адзін цыкль і макет, нарэшце, запрацаваў. Пры гэтым Ўат пераканаўся ў неэфэктыўнасьці машыны і занёс у канструкцыю шматлікія ўдасканаленьні. Першым значным удасканаленьнем, якое Ўат запатэнтаваў у 1769 годзе, была ізаляваная камэра для кандэнсацыі. Ён ізаляваў паравы цыліндар, а ў 1782 годзе ён вынайшаў машыну падвойнага дзеяньня. Разам зь мяльчэйшымі ўдасканаленьнямі гэтае вынаходзтва дазволіла павялічыць прадукцыйнасьць паравой машыны ў чатыры і больш разы. Акрамя таго, сама машына стала лёгка кіруемай. Паравую машыну сталі ўжываць на заводах і фабрыках у якасьці прываду, што прывяло да рэзкага падвышэньня прадукцыйнасьці працы.

Фінансавыя цяжкасьці вымусілі Ўата ўжо ў сталым веку праводзіць геадэзічныя пошукі, працаваць на будаўніцтве каналаў, будаваць парты і прыстані. Грашовае становішча Ўата ўраўнавалася пасьля таго, як ён уступіў у дзелавыя адносіны з бірмінггэмскім прамыслоўцам Мэт’ю Болтанам. У гэты час Ўат паступае прапанова ад Расейскай акадэміі навук працаваць у Расеі. Расейскі ўрад прапанаваў ангельскаму інжынэру «занятак, адпаведны зь яго густам і спазнаньнямі» і з штогадовым жалаваньнем у 1000 фунтаў стэрлінгаў. Намер Ўата зьехаць у Расею выклікаў пярэпалах. Болтон, разумеючы якую выгаду можа прынесьці вынаходзтвы Ўата, зрабіў усё магчымае, каб Ўат застаўся на айчыне.

У 1785 годзе Ўат запатэнтаваў вынаходніцтва новай топкі катла, і ў тым самым годзе адна з машын Ўата была ўсталяваная ў Лёндане на піваварным заводзе Сэм’юэла Ўітбрэда для размолваньня соладу. Машына выконвала працу 24 канёў. Машына захавалася да нашых дзён.

Старасьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Ўат быў рознабакова адораны, лёгка вывучаў мовы, шмат чытаў. Вальтэр Скот у прадмове да аднаго з сваіх раманаў выказвае зьдзіўленьне разнароднасьці спазнаньняў Ўата, якога ён ведаў у апошнія гады яго жыцьця.

Памёр ва ўзросьце 83 гадоў і быў пахаваны ў прыхадзкой царкве ў Гэндсварту. Неўзабаве ў Вэстмінстэрскім абацтве быў узьведзены помнік Ўату, выкананы таленавітым скульптарам Ўантры.

Глядзіце таксама[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Бібліяґрафія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Dickinson, H. W., James Watt (1936);
  • Dickinson, H. W., and Vowles, H. P., James Watt and the Industrial Revolution (1943);
  • Robinson, Eric H., and Musson, James, eds., James Watt and the Steam Revolution: A Documentary History (1969)

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Нямецкая нацыянальная бібліятэка, Бэрлінская дзяржаўная бібліятэка, Баварская дзяржаўная бібліятэка і інш. Record #118629484 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. ^ а б в Bramwell F. Watt, James (1736-1819) (DNB00) // Dictionary of National Biography / L. Stephen, S. LeeLondon: Smith, Elder & Co., 1885.
  3. ^ Gran Enciclopèdia CatalanaGrup Enciclopèdia Catalana, 1968.
  4. ^ Brozović D., Ladan T. Hrvatska enciklopedijaLZMK, 1999. — 9272 с. — ISBN 978-953-6036-31-8
  5. ^ а б Архіў прыгожых мастацтваў — 2003.
  6. ^ http://www.telegraph.co.uk/science/science-news/4750891/The-power-behind-the-Industrial-Revolution.html
  7. ^ http://www.theguardian.com/culture/2011/mar/20/james-watt-workshop-science-museum
  8. ^ Encyclopædia Britannica
  9. ^ SNAC — 2010.
  10. ^ а б в г Lundy D. R. The Peerage
  11. ^ а б в г д е Kindred Britain

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg Джэймз Ўатсховішча мультымэдыйных матэрыялаў