Перайсьці да зьместу

Вада

Правіць спасылкі
Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Вада
Хімічная структура
Хімічная структура
Агульныя
Хімічная формула H₂O[1]
Фізычныя характарыстыкі
Малярная маса 3,0E−26 кг[2]
Шчыльнасьць 0,983854 грамаў на кубічны сантымэтар[3], 0,993547 грамаў на кубічны сантымэтар[3], 0,998117 грамаў на кубічны сантымэтар[3], 0,9998395 грамаў на кубічны сантымэтар[3], 0,999972 грамаў на кубічны сантымэтар[3], 0,99996 грамаў на кубічны сантымэтар[3], 0,9997026 грамаў на кубічны сантымэтар[3], 0,9991026 грамаў на кубічны сантымэтар[3], 0,9982071 грамаў на кубічны сантымэтар[3], 0,9977735 грамаў на кубічны сантымэтар[3], 0,9970479 грамаў на кубічны сантымэтар[3], 0,9956502 грамаў на кубічны сантымэтар[3], 0,99403 грамаў на кубічны сантымэтар[3], 0,99221 грамаў на кубічны сантымэтар[3], 0,99022 грамаў на кубічны сантымэтар[3], 0,98804 грамаў на кубічны сантымэтар[3], 0,9857 грамаў на кубічны сантымэтар[3], 0,98321 грамаў на кубічны сантымэтар[3], 0,98056 грамаў на кубічны сантымэтар[3], 0,97778 грамаў на кубічны сантымэтар[3], 0,97486 грамаў на кубічны сантымэтар[3], 0,9718 грамаў на кубічны сантымэтар[3], 0,96862 грамаў на кубічны сантымэтар[3], 0,96531 грамаў на кубічны сантымэтар[3], 0,96189 грамаў на кубічны сантымэтар[3] і 0,95835 грамаў на кубічны сантымэтар[3]
Цьвёрдасьць 1,5[4]
Дынамічная вязкасьць 1,7911 millipascal second, 1,0016 millipascal second і 0,89002 millipascal second
Кінэматычная вязкасьць 0,01012 square centimetre per second
Энэргія іёнізацыі 2,0E−18 джоўль[5]
Тэрмічныя характарыстыкі
Тэмпэратура плаўленьня 0,002519 °C[6] і 0 ± 0,002 °C[7]
Тэмпэратура кіпеньня 99,9839 °C[8]
Тэмпэратура раскладаньня 2200 °C
Цеплаправоднасьць 0,56 watt per metre kelvin
Энтальпія ўтварэньня −241 818 джоўль на моль[9] і −285 830 джоўль на моль[9]
Энтальпія кіпеньня 40,656 кіляджоўль на моль[10] і 40 655,928 джоўль на моль[11]
Аптычныя характарыстыкі
Паказальнік пераламленьня 1,3945, 1,33432, 1,32612, 1,39336, 1,33298 і 1,32524
Структура
Дыпольны момант 6,2E−30 coulomb metre[5]
Клясыфікацыя
Рэгістрацыйны № CAS 7732-18-5
PubChem 962 і 22247451
№ Эўрапейскай супольнасьці 231-791-2
SMILES
 
InChI
 
RTECS ZC0110000
ChEBI 15377
ChemSpider 937
Вада ў Вікісховішчы
Калі не пазначана іншае, усе зьвесткі прыведзеныя для стандартных умоваў (25 °C, 100 кПа).

Вада́ (аксыд вадароду)[12] — хімічны зьвязак з формулай Н2О[13], у звычайных умовах існуе ў выглядзе вадкасьці. У выглядзе газу (тэмпэратура 100 °C і вышэй) мае назву пара, у цьвёрдым выглядзе (0 °C і ніжэй) — лёд ці сьнег.

Вада зьяўляецца актыўным распушчальнікам. Большая частка натуральнай вады «салёная» (каля 97,38%), яна мае ў сваім складзе многа распушчаных соляў, у асноўным хлярыд натру. Таксама шмат распушчаных газаў, але найболей дыяксыд вугляроду. Вада вельмі распаўсюджана на Зямлі. Напрыклад акіяны займаюць каля 70,8% яе паверхні, трэба так сама дадаць балоты, рэкі, азёры і ледавікі. Частка вады знаходзіцца пад паверхняй зямлі ці ў атмасфэры (аблокі, вадзяны пар).

Некаторыя хімічныя элемэнты маюць у сваім складзе ваду (гідраты — утрымліваюць крышталічную ваду). У натуральным асяродзьдзі вада прадстаўлена растворам солі і газаў. Найбольшую колькасьць мінэральных соляў утрымлівае марская вада і мінэральная вада; найменшую вада з атмасфэрных ападкаў. Ваду з найменшай колькасьцю мінэральных дадаткаў называюць мяккай, а ўтрымліваючую вялікую колькасьць соляў кальца і магна — жорсткай. Вада мае шмат шляхоў ужываньня. Найважнейшая гэта — пітная вада, у хатніх гаспадарках вада ўжываецца ў санітарна-бытавых мэтах, у сельскай гаспадарцы для абвадненьня, значнай колькасьць вады патрабуецца для прамысловасьці.

Прамысловая вада можа ўжывацца для пераносу цяпла ці ахалоджваньня, як рэагент, растваральнік і г.д. Мільярд чалавек на сьвеце ня мае бесьперашкоднага доступу да пітной вады. Кожны дзень хваробы, выкліканыя недахопам чыстай вады, прыводзяць да сьмерці тысячаў людзей, у асноўным дзяцей. У многіх выпадках натуральная вада перад ужываньнем павінна быць ачышчана. Працэс ачысткі тычыцца як пітной так і прамысловай вады.

25 чэрвеня 1783 году францускі хімік Антуан Лявуазье паведаміў на паседжаньні Парыскай акадэміі навук, што вада ёсьць злучэньнем вадароду і тлену. У 1785 годзе разам з вайсковым інжынэрам Жанам Мэнье сынтэзаваў зь іх ваду[14].

Пашыранасьць у прыродзе

[рэдагаваць | рэдагаваць код]

У Сусьвеце

[рэдагаваць | рэдагаваць код]

Хімічныя элемэнты, якія ёсьць складнікамі вады, вадароду і тлену, ёсьць аднымі з найбольш распаўсюдных у Сусьвеце. Утварэньне вады з гэтых элемэнтаў адбываецца там, дзе шчыльнасьць газаў дастаткова высокая і інавернасьць сутыкненьні паміж атамамі таксама досыць вялікая. Вада была знойдзеная ў міжзоркавых газавых аблоках, якія маюцца ў нашай галяктыцы, то бок у Млечным Шляху.

У Сонечнай сыстэме

[рэдагаваць | рэдагаваць код]

Адным з найважнейшых пытаньняў, павязаных з дасьледаваньнем космасу чалавекам і мажлівасьцю існаваньня жыцьця на іншых плянэтах, ёсьць пытаньне аб наяўнасьці вады па-за Зямлёю ў дастатковай канцэнтрацыі. Вядома, што некаторыя камэты ўтрымліваюць больш за 50% вадзянога лёду ў сваім складзе. Аднак ня варта забывацца, што ня кожнае воднае асяродзьдзе прыдатнае для жыцьця, у прыватнасьці, акумулятарная батарэя зьмяшчае 25% рашчыну серчанай кісьлі ў вадзе, але жыцьцё ў ёй відавочна малаверагоднае, асабліва ягонай узьнікненьне.

У выніку бамбардаваньня месяцовага кратэру, якое было зрбленае 9 кастрычніка 2009 году агенцыяй NASA з выкарыстаньнем касьмічнага апарата LCROSS, упершыню былі здабытыя знадзейныя доказы наяўнасьці вадзянога лёду ў вялікіх аб’ёмах на спадарожніку Зямлі. Дакладна ўсталявана, што вада ў зьмерзлым стане прысутная на паверхні Марса. У вадкім стане вада, верагодна, існуе пад паверхняй некаторых плянэтарных спадарожнікаў, хутчэй за ўсё, на юпітэравым спадарожніку — Эўропе.

На Зямлі

[рэдагаваць | рэдагаваць код]
Вада.

Вада ёсьць адным з найбольш распаўсюджаным рэчывам на Зямлі[15]. Каля дзьвюх трацінаў паверхні Зямлі пакрытыя вадою. Значная ейная колькасьць утрымліваецца ў выглядзе лёду і сьнегу, пакрываючы высокія горы і велізарныя прасторы Арктыкі і Антарктыды. Шмат вады зьмяшчаецца ў атмасфэры ў выглядзе пары, туману і аблокаў. Значная колькасьць вады таксама ўтрымліваецца ў зямной кары ў выглядзе падземных водаў. У прыродзе вада сустракаецца ня толькі ў свабодным стане, але і ў хімічна зьвязаным.

Вада ёсьць кампанэнтам многіх горных парод і ўсіх расьлінных і жывёльных арганізмаў. У выніку вада ёсьць асноўнай часткай спажываньня ўсіх вядомых арганізмаў. На долю вады прыпадае блізу 60% масы жывёлаў і да 80% масы рыбаў. У некаторых расьлінах утрыманьне вады часам перавышае 90% іхняй масы. Вада ўважаецца за ўдзельніка большай часткі мэтабалічных рэакцыяў, а таксама важным «транспартным сродкам арганізма», напрыклад, прадуктаў аднаўленьня вузаў, гармонаў, энзымаў і г. д.

Большая частка запасаў вады на Зямлі месьціцца ў морах і акіянах, а прэсная вада складае 2,5—3% ад агульнага аб’ёму гідрасфэры[16]. Навукоўцы маюць меркаваньне, што першыя паклады вады ў мантыі Зямлі зьявіліся блізу 2,7 мільярдаў гадоў таму. Лічыцца, што вада была прынесеная астэроідамі на раньніх стадыях фармаваньня плянэты каля 4 мільярдаў гадоў таму[17].

Фізычныя ўласьцівасьці

[рэдагаваць | рэдагаваць код]

Чыстая вада ёсьць бясколернай, празрыстай вадкасьцю, якая ня мае ані паху, ані смаку. На зямлі вада існуе ў трох агрэгатных станах, як то цьвёрдым, вадкім і газападобным. Пры нармальным атмасфэрным ціску пры 0°C яна замярзае і ператвараецца ў лёд, а пры 100°C кіпіць, ператвараючыся ў пару. У газападобным стане вада існуе і пры больш нізкіх тэмпэратурах, нават ніжэй за 0°C. Таму лёд і сьнег таксама паступова выпараюцца. У вадкім стане вада практычна несьціскальная, а пры замярзаньні яна пашыраецца на 1/11 свайго аб’ёму.

Спрошчаная прасторавая мадэль утварэньня вадародных сувязей паміж малекуламі вады.

Найбольшую шчыльнасьць вада мае пры тэмпэратуры +4°C. Маса 1 см³ чыстай вады пры гэтай тэмпэратуры была прынятая за адзінку і названа грамам, а сучаснае вызначэньне грама грунтуецца на больш дакладным стандарце. У адрозьненьне ад іншых вадкасьцей, вада пашыраецца пры астуджэньні ад +4 да 0°C. Таму лёд лягчэйшы за ваду (на 8%) і ня тоне ў ёй. Дзякуючы гэтаму, а таксама нізкай цеплаправоднасьці, ледзяны пляст абараняе глыбакаводныя вадаёмы ад прамярзаньня да дна, што забясьпечвае захаваньне жыцьця ў іх.

Патройны пункт вады ёсьць адмысловымі ўмовамі, пры якіх вада, лёд і пара могуць адначасна суіснаваць у раўнавазе. Гэтая зьява рэалізуецца пры тэмпэратуры 0,01 °C і ціску 611,73 Па. Значэньне 0,01 °C ёсьць дакладным, бо на ім палягае вызначэньне адзінкі тэмпэратуры ў Міжнароднай сыстэме (СІ), вядомага як кельвін. Аднак, згодна з прапанаванымі зьменамі ў СІ, пры фіксаваных значэньнях сталай Больцмана і ліку Авагадра тэмпэратура патройнага пункта вады будзе вызначацца з памылкай. Вада характарызуецца высокай удзельнай цеплаёмістасьцю, якая роўная 1 кал/г-градусу па вызначэньні калёрыі або прыблізна 4200 Дж/кг°C. Дзякуючы гэтаму тэмпэратура акіянаў і мораў зьмяняецца даволі павольна, і гэта рэгулюе тэмпэратуру на ўсёй паверхні зямной кары. Гэта таксама тлумачыць, чаму клімат на астравах больш аднастайны, чым на кантынэнтах. Удзельная цеплыня выпарэньня складае 2,4 МДж/кг, удзельная цеплыня плаўленьня лёду (λ) — 332 кДж/кг. Тэмпэратура кіпеньня пры ціску 1 атмасфэры складае 99,974 °C[18]. Шчыльнасьць вады пры тэмпэратуры 3,98 °C складае 1 кг/л. Крытычная тэмпэратура вады сягае 374,2 °C[19] ці 647,14 К[20]. А крытычны ціск скаладае 218 атм = 22,35 МПа[20]. Удзельная цеплаёмістасьць вады роўная 4184 Дж/(кг•К)[21] ці 1 ккал.

Кропля падае ў шклянку вады.

Фізычныя ўласьцівасьці вады ў значнай ступені абумоўленыя тым, што ейныя малекулы маюць значны дыпольны момант (1,844 Дэбая). Паколькі атамы тлену больш электраадмоўныя, чым атамы вадароду, яны прыцягваюць электронную шчыльнасьць кавалентных сувязей у малекулах вады. У такіх варунках першыя (O) маюць частковы адмоўны зарад (2δ-), а другія (H) — дадатны зарад (δ+), які ўдвая меншы за зарад вадароду. У выніку электрастатычнага прыцягненьня паміж атамамі вадароду і тлену суседніх малекулаў вады паміж імі ўтвараюцца вадародныя сувязі[22]. Праз гэтае ўзаемадзеяньне кандэнсацыя вады адбываецца пры адносна высокай тэмпэратуры. Напрыклад, значна цяжэйшыя малекулы тлену і вуглякіслага газу не ўтвараюць кандэнсаванай фазы пры гэтых тэмпэратурах.

У любы момант часу ў вадзе большасьць малекулаў утвараюць вадародныя сувязі, але час жыцьця кожнай зь іх вельмі кароткі (ад 1 да 20 пс). Пасьля разрыву адной сувязі наступная, з тымі жа малекуламі або іншымі, утвараецца прыкладна за 0,1 пс. Часовыя групы малекулаў вады, злучаныя вадароднымі сувязямі, называюцца «мігатлівымі клястэрамі». Трываласьць вадародных сувязей даволі малая, а энэргія разрыву складае 23 кДж/моль, але яны чыняць досыць істотны ўплыў на ўласьцівасьці вады праз іхнюю вялікую колькасьць[22]. Дзякуючы сваёй формы малекулы вады могуць утвараць вадародныя сувязі з чатырма іншымі малекуламі. Менавіта так яны арганізаваныя ў крышталях лёду. Аднак у вадкім стане малекулы менш упарадкаваныя і знаходзяцца ў сталым руху, таму сярэдняя колькасьць сувязей, якія ўтвараюцца кожнай малекулай у любы момант часу, складае 3,6[22].

Была выяўленая наяўнасьць кагерэнтных больш трывалых дыполь-дыпольныя ўзаемадзеяньняў, як і ў лёдзе. Гэта азначае, што структура вады больш падобная на структуру лёду, чым лічылася раней. Шырокі дыяпазон і прасторавае разьмеркаваньне кагерэнтных рэжымаў сьведчаць аб шырокай сетцы вадародных сувязей, у адрозьненьне ад ранейшых уяўленьняў аб структуры вады, якія разглядалі такую дынаміку толькі для невялікіх малекулярных клястэраў[23].

Вада як распушчальнік

[рэдагаваць | рэдагаваць код]
Схематычная выява гідратнай абалонкі вакол іёна натру.

Вада — палярны распушчальнік, у ёй добра распушчаюцца палярныя і зараджаныя злучэньні, якія таксама называюць гідрафільнымі. Рэчывы, якія складаюцца зь непалярных малекулаў і не распушчаюцца ў вадзе, называюцца гідрафобнымі. Да гідрафобных, а значыць, і дрэнна распушчальных, стасуюцца такія газы, як то тлен і вуглякіслы газ. Таму многія жывыя арганізмы, у тым ліку і чалавек, маюць адмысловыя транспартныя бялкі, як то гемаглябін і міяглябін, дзеля пераносу тлену па целе, а вуглякіслы газ у крыві перабывае ў выглядзе бікарбанату (HCO-
3)[24].

Здатнасьць вады эфэктыўна распускаць палярныя і зараджаныя рэчывы абумоўленае ейнай высокай дыэлектрычнай пранікальнасьцю. Гэтак ейная дыэлектрычная пранікальнасьць пры тэмпэратуры 25 °C складае 78,5, а дзеля параўнаньня, дыэлектрычная пранікальнасьць непалярнага распушчальнікам бэнзолу пры той жа тэмпэратуры складае 4,6. Гэта азначае, што вада можа эфэктыўна экранаваць электрастатычныя ўзаемадзеяньні паміж распушчанымі іёнамі. Напрыклад, падчас распушчэньня хлярыду натру малекулы вады ўтвараюць гідратныя абалонкі вакол іёнаў Na+ і Cl-, тым самым стабілізуючы іх, часткова нэўтралізуючы іхныя зарады і перашкаджаючы ім узаемадзейнічаць адзін з адным з утварэньнем крышталяў[25].

Існуюць таксама амфіфільныя рэчывы, малекулы якіх маюць гідрафобныя і гідрафільныя часткі. Калі такія рэчывы трапляюць у ваду, іхныя палярныя часткі ўзаемадзейнічаюць з малекуламі вады, а гідрафобныя, наадварот, пазьбягаюць такога ўзаемадзеяньня. Такім чынам, дзякуючы гэтак званым гідрафобным узаемадзеяньням, амфіфільныя рэчывы ўтвараюць міцэлы ў вадзе[26].

Празрыстасьць вады

[рэдагаваць | рэдагаваць код]

Чыстая вада ўважаецца за празрыстае рэчыва з паказальнікам пераламленьня ў бачным дыяпазоне 1,33. Вада, аднак, паглынае электрамагнітныя хвалі ў інфрачырвонай і ўльтрафіялетавай абласьцях спэктру. Празрыстасьць вады залежыць ад таўшчыні пляста, празь які праходзіць сьвятло, ад колеру і каламутнасьці вады, гэта значыць ад утрыманьня ў ёй розных каляровых завіслых мінэральных і арганічных рэчываў.

Мерай празрыстасьці ёсьць вышыня слупа вады, за якой можна назіраць белы дыск-вымяральнік пэўных памераў, апушчаны ў ваду, або выявіць стандартны шрыфт пэўнага памеру і тыпу на белай паперы. Вынікі лічацца ў сантымэтрах з паказаньнем мэтаду вымярэньня. Паводле ступені празрыстасьці вада падзяляецца на празрыстую, слаба празрыстую, слаба каламутную, каламутную і моцна каламутную.

Уплыў на чалавечую цывілізацыю

[рэдагаваць | рэдагаваць код]
Фантан з вадою.

Цывілізацыя гістарычна паўставала ля рэкаў і буйных водных шляхоў. Мэсапатамія, адна з гэтак званых калысак цывілізацыі, месьцілася паабапал буйных рэк Тыгру і Эўфрату. Грамадзтва Старажытнага Эгіпту цалкам залежала ад Нілу. Раньняя цывілізацыя даліны Інду, якая існавала каля 3300 году да н. э. да каля 1300 году да н. э., разьвівалася ўздоўж ракі Інд і ейных прытокаў, якія цякуць з Гімалаяў. Рым таксама быў закладзены на берагах ракі Тыбр. Буйныя мэгаполісы, як то Ратэрдам, Лёндан, Манрэаль, Парыж, Нью-Ёрк, Буэнас-Айрэс, Шанхай, Токіё, Чыкага і Ганконг, часткова абавязаны сваім посьпехам лёгкай дасяжнасьці да вады і наступнаму росквіту на марскім гандлі. Астравы зь бясьпечнымі воднымі партамі, як то Сынгапур, квітнелі з гэтае жа прычыны.

Здароўе і забруджваньне

[рэдагаваць | рэдагаваць код]

Вада, прыдатная да ўжываньня чалавекам, называецца пітной вадой. Вада, якая не прыдатная да піцьця, можа быць зробленая прыдатнай для піцьця шляхам фільтрацыі ці дыстыляцыі, або шэрагам іншых мэтадаў. Сёньня больш за 660 мільёнаў чалавек ня маюць дасягу да пітной вады[27][28].

Студэнт бярэ вады на правяраньне забруджваньня.

Вада, непрыдатная да піцьця, але ня шкодная для чалавека пры выкарыстаньні для плаваньня або купаньня, называецца рознымі назвамі, але не пітною вадою. Не зважаючы на тое, што хлёр ёсьць раздражняльнікам скуры і сьлізьніцы, ён выкарыстоўваецца для таго, каб зрабіць ваду бясьпечнай для купаньня або піцьця. Ягонае выкарыстаньне звычайна кантралюецца ўрадавымі правіламі. Вада для купаньня можа падтрымлівацца ў здавальняючым мікрабіялягічным стане з дапамогай хімічных дэзынфікуючых сродкаў, як то хлёр або азон, а таксама з дапамогай ультрафіялетавага выпраменьваньня. Рэкультывацыя вады ўважаецца за працэс пераўтварэньня сьцёкавых водаў, часьцей каналізацыйных, таксама вядомых як камунальныя сьцёкавыя воды, у ваду, якую можна выкарыстоўваць паўторна для іншых мэтаў. У краінах з дэфіцытам вады пражывае 2,3 мільярдаў чалавек, што азначае, што кожны чалавек штогод атрымлівае менш за 1700 м³ вады. Штогод у сьвеце выпрацоўваецца 380 мільярдаў м³ камунальных сьцёкавых водаў[29][30][31].

Прэсная вада ёсьць аднаўляльным рэсурсам, які рэцыркулюе ў выніку натуральнага гідралягічнага цыклю, але ціск на доступ да яе вынікае з натуральнага нераўнамернага разьмеркаваньня ў прасторы і часе, росту эканамічных патрэбаў сельскай гаспадаркі і прамысловасьці, а таксама росту насельніцтва. У цяперашні час амаль мільярд чалавек ва ўсім сьвеце ня маюць доступу да бясьпечнай і даступнай вады. У 2000 годзе ААН сфармулявала Мэты разьвіцьця тысячагодзьдзя, якія прадугледжвалі скарачэньне ўдвая да 2015 году дзелі людзей ва ўсім сьвеце, якія ня маюць дасягу да бясьпечнай вады і санітарыі. Прагрэс у дасягненьні гэтай мэты быў нераўнамерным, і ў 2015 годзе ААН абавязалася дасягнуць Мэтаў устойлівага разьвіцьця, якія палягаюць на дасягненьні ўсеагульнага доступу да бясьпечнай вады і санітарыі да 2030 году. Блізу пяці мільёнаў сьмерцяў у год выклікаюцца захворваньнямі павязанымі зь няякаснай вадою. Сусьветная арганізацыя здароўя падлічыла, што бясьпечная вада можа прадухіліць 1,4 мільёнаў сьмерцяў дзяцей ад дыярэі штогод[32].

У разьвіваных краінах 90% усіх гарадзкіх сьцёкавых водаў усё яшчэ трапляюць неачышчанымі ў мясцовыя рэкі і ручаі[33]. Блізу 50 дзяржаваў, у якіх пражывае прыкладна траціна насельніцтва сьвету, таксама пакутуюць ад сярэдняга або высокага дэфіцыту вады, і 17 зь іх штогод спажываюць больш вады, чым ейныя запасы папаўняюцца праз натуральны кругазварот вады[34]. Гэта моцна ўплывае на паверхневыя прэснаводныя вадаёмы, але і пагаршае рэсурсы падземных водаў.

Выкарыстаньне чалавекам

[рэдагаваць | рэдагаваць код]

Сельская гаспадарка

[рэдагаваць | рэдагаваць код]

Чалавек спажывае ваду ў першую чаргу на сельскую гаспадарку, на якую прыпадае ад 80 да 90 адсоткаў ад агульнага колькасьць усёй спажыванай вады[35].

Ірыгацыйная сыстэма спажывае шмат вады.

Дасяг да прэснай вады часта ўспрымаецца як належнае, асабліва ў разьвітых краінах, якія пабудавалі складаныя сыстэмы водазабесьпячэньня дзеля збору, ачысткі і наданьня вады, а таксама выдаленьня сьцёкавых водаў. Але ўзрослы эканамічны, дэмаграфічны і кліматычны ціск павялічвае заклапочанасьць з нагоды водных праблемаў, што прыводзіць да ўзмацненьня канкурэнцыі за фіксаваныя водныя рэсурсы, што спараджае канцэпцыю пікавасьці вады[36]. З улікам таго, што колькасьць насельніцтва і эканоміка працягваюць расьці, а таксама зьяўленьне попыту на біяпаліва або новыя вадаёмістыя галіны прамысловасьці, верагодныя новыя праблемы з забясьпечанасьцю вадою.

У 2007 годзе Міжнародны інстытут кіраваньня воднымі рэсурсамі ў Шры-Ланцы зрабіў ацэнку стану кіраваньня воднымі рэсурсамі ў сельскай гаспадарцы, каб высьветліць, ці дастаткова ў сьвеце вады дзеля забесьпячэньня харчаваньнем насельніцтва[37]. У справаздачы была вывучаная бягучая дасяжнасьць вады для сельскай гаспадаркі ў глябальным маштабе і вызначаныя месцы, якія пакутуюць на дэфіцыт вады. Было выяўлена, што пятая частка насельніцтва сьвету, то бок больш за 1,2 мільярдаў чалавек, жыве ў раёнах зь фізычным дэфіцытам вады, дзе яе недастаткова для задавальненьня ўсіх патрэбаў. Яшчэ 1,6 мільярдаў чалавек жывуць у раёнах, якія адчуваюць эканамічны дэфіцыт вады, дзе брак інвэстыцыяў у праекты павязаныя з вадою або недастатковы чалавечы патэнцыял не дазваляюць уладам задавальняць попыт на ваду. У працы адзначаецца, што ў будучыні можна будзе вырабляць неабходныя прадукты харчаваньня, але працяг сёньняшніх тэндэнцыяў вытворчасьці прадуктаў харчаваньня і экалягічных праблемаў будзе чыньнікам крызісаў у многіх частках сьвету. Каб пазьбегнуць глябальнага воднага каляпсу, фэрмэрам давядзецца імкнуцца да павышэньня прадукцыйнасьці, каб задаволіць узрослы попыт на прадукты харчаваньня, у той час як прамысловасьць і гарады знаходзяць спосабы больш эфэктыўнага выкарыстаньня вады[38].

Дэфіцыт вады таксама выкліканы вытворчасьцю шэрагу тавараў, на выраб якіх спажываецца шмат вады. Да прыкладу, дзеля вытворчасьці 1 кг бавоўны, што эквівалентна пары джынсаў, патрабуецца 10,9 м³ вады. Не зважаючы на тое, што на вытворчасьць бавоўны прыпадае толькі 2,4% сусьветнага спажывання вады, некаторыя рэгіёны вытворчасьці бавоўны трапілі пад пагрозу дэфіцыту вады. Таксама была зробленая значная шкода навакольнаму асяродзьдзю, гэтак адвод вады з рэкаў Амудар’я і Сырдар’я дзеля вытворчасьці бавоўны за часам СССР у значнай ступені стаў прычынай зьнікненьня Аральскага мора[39].

Дзеля піцьця

[рэдагаваць | рэдагаваць код]
Знак, які пазначае непітную ваду.

Арганізм чалавека ўтрымлівае ў сярэднім 50—60% вады ў залежнасьці ад узросту, плоці і памераў цела, але ў асобных людзей яна можа вагацца ад 45% да 75%[40]. Гэтак у немаўля гэты паказьнік роўны 75%. Лекары раюць спажываць чыстую ваду, а дакладная колькасьць залежыць ад узроўню актыўнасьці, тэмпэратуры, вільготнасьці і іншых фактараў. Большая частка гэтай колькасьці паступае празь ежу або напоі[41]. Здаровыя ныркі могуць выводзіць ад 0,8 да 1 літра вады ў гадзіну, але пры фізычных нагрузках, гэтая колькасьць можа зьнізіцца. У час фізычных практыкаваньняў людзі могуць піць значна больш вады, чым неабходна. Папулярнае сьцьверджаньне, што «чалавек мусіць спажываць восем шклянак вады ў дзень», здаецца, ня мае рэальнай навуковай падставы[42]. Зрэшты, цяжарным жанчынам патрэбная дадатковая вадкасьць, каб падтрымліваць водны балянс.

У Беларусі

[рэдагаваць | рэдагаваць код]

У 2013 годзе ўстановы жыльлёва-камунальнай гаспадаркі (ЖКГ) Беларусі збылі каля 500 млн кубамэтраў вады. У сярэднім на содні прыпадала 1,5 млн кубамэтраў, зь якіх каля 1 млн — насельніцтву. Сярод 136 вадаправодных установаў Міністэрства жыльлёва-камунальнай гаспадаркі Рэспублікі Беларусь 82% былі ўстановамі ЖКГ, а 18% — самастойнымі. Менавіта самастойныя ўстановы, якія працавалі ў буйных гарадах, адпусьцілі 66% вады. Сярэдні па Беларусі сабекошт кубамэтру вады пры водазабесьпячэньні складаў 5017 рублёў ($0,49). У будове сабекошту: 22,7% займала аплата працы, 20,2% — выдаткі на электраэнэргію, каля 15% — амартызацыя, 10% — рамонт. Пры водаадвядзеньні сьцёкаў сабекошт складаў 3984 рублі ($0,39)[43].

На 2022 год выведаныя запасы прэснай падземнай вады ў Беларусі складалі 6,35 млн кубамэтар/содні з 609 радовішчаў, а мінэральнай вады — каля 62 130 кубамэтар/содні. Забясьпечанасьць вадой складала 6200 кубамэтраў за год на душу насельніцтва Беларусі. Большасьць водакарыстаньня прыпадала на гаспадарча-пітныя патрэбы — 43 % і на патрэбы сельскай гаспадаркі Беларусі — 31 %[44].

Крыніцы

[рэдагаваць | рэдагаваць код]
  1. 1 2 water (анг.)
  2. ↑ CAS Common Chemistry
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 CRC Handbook of Chemistry and Physics (анг.) / R. C. Weast, David R. Lide, Jr. — 70 — Boca Raton: CRC Press. — ISBN 978-0-8493-0470-5
  4. ↑ Петрушевский Ф. Ф., Гершун А. Л. Лед, в физике (рас.) // Энциклопедический словарь — СПб: Брокгауз — Ефрон, 1896. — Т. XVII. — С. 471—473.
  5. 1 2 David R. Lide, Jr. Basic laboratory and industrial chemicals (анг.): A CRC quick reference handbook — CRC Press, 1993. — ISBN 978-0-8493-4498-5
  6. ↑ Revised Release on the Equation of State 2006 for H2O Ice Ih — IAPWS, 2009.
  7. ↑ Reproducibility of the Temperature of the Ice Point in Routine Measurements — Нацыянальны інстытут стандартаў і тэхналёгіяў, 1995.
  8. ↑ https://web.archive.org/web/20201002112833/http://www1.lsbu.ac.uk/water/water_properties.html#c1
  9. 1 2 Smith J. M., H.C. Van Ness, M.M. Abbott Introduction to Chemical Engineering Thermodynamics (анг.) // J. Chem. Educ. — ACS, 1950. — Vol. 27, Iss. 10. — P. 789. — ISSN 0021-9584; 1938-1328 — doi:10.1021/ED027P584.3
  10. ↑ Atmospheric Thermodynamics: Elementary Physics and Chemistry — Выдавецтва Кембрыдзкага ўнівэрсытэту, 2009. — С. 64. — ISBN 9780521899635
  11. ↑ PubChem (анг.)
  12. ↑ Елисеев А. А., Третьяков Ю. Д. и др. ВОДА // Большая российская энциклопедия. Электронная версия (2016); https://web.archive.org/web/20181225031022/https://bigenc.ru/chemistry/text/1921053 Дата обращения: 12.06.2018
  13. ↑ Water (анг.). PubChem. Праверана 12 чэрвеня 2018 г.
  14. ↑ Даты, падзеі, людзі // Зьвязда : газэта. — 25 чэрвеня 2014. — № 117 (27727). — С. 8. — ISSN 1990-763X.
  15. ↑ Загальна гідрологія / За ред. В. К. Хільчевського та О. Г. Ободовського. — К.: ВПЦ «Київський університет», 2008. — 399 с.
  16. ↑ Хільчевський В. К., Осадчий В. І., Курило С. М. Основи гідрохімії. — К.: Ніка-Центр, 2012. — 312 с. — ISBN 978-966-521-559-2
  17. ↑ Вчені: Вода з’явилася на Землі 2,7 млрд років тому. navkolonas.com (31.03.2016). Архіўная копія ад 03.04.2016 г.
  18. ↑ CRC Handbook of Chemistry and Physics / Haynes, W.M. (ed.). — 94th Edition. — Boca Raton: FL: CRC Press LLC, 2013-2014. — P. 4-98.
  19. ↑ The Merck Index - An Encyclopedia of Chemicals, Drugs, and Biologicals / O'Neil, M.J. (ed.). — Cambridge, UK: Royal Society of Chemistry, 2013. — P. 1868.
  20. 1 2 Handbook of Chemistry and Physics (анг.) / Editor David R. Lide, Jr. — 78th edition. — CRC Press, 1997. — P. 6-52.
  21. ↑ Heat Capacity of Water (анг.). U.S. Department of the Interior. Праверана 12 чэрвеня 2018 г.
  22. 1 2 3 Nelson 2008. С. 44.
  23. ↑ Elton, DC & Fernández-Serra, M. (2016). «The hydrogen- bond network of water supports propagating optical phonon-like modes». Nature Commun. 7: 10 193 doi:10.1038/ncomms10193.
  24. ↑ Nelson 2008. С. 47.
  25. ↑ Nelson 2008. С. 46.
  26. ↑ Nelson 2008. С. 48.
  27. ↑ On Water. European Investment Bank. Архіўная копія ад 14.10.2020 г.
  28. ↑ Jammi, Ramachandra (13.03.2018) 2.4 billion Without Adequate Sanitation. 600 million Without Safe Water. Can We Fix it by 2030?. World Bank Group. Архіўная копія ад 14.10.2020 г.
  29. ↑ Wastewater resource recovery can fix water insecurity and cut carbon emissions. European Investment Bank. Архіўная копія ад 29.08.2022 г.
  30. ↑ International Decade for Action 'Water for Life' 2005–2015. Focus Areas: Water scarcity. United Nations. Архіўная копія ад 23.05.2020 г.
  31. ↑ The State of the World's Land and Water Resources for Food and Agriculture Архіўная копія ад 31.08.2022 г.
  32. ↑ World Health Organization. Safe Water and Global Health. World Health Organization (25.06.2008). Архіўная копія ад 24.12.2010 г.
  33. ↑ UNEP International Environment Environmentally Sound Technology for Wastewater and Stormwater Management: An International Source Book. — IWA, 2002. — ISBN 978-1-84339-008-4
  34. ↑ Ravindranath, Nijavalli H.; Sathaye, Jayant A. Climate Change and Developing Countries. — Springer, 2002. — ISBN 978-1-4020-0104-8
  35. ↑ WBCSD Water Facts & Trends Архіўная копія ад 01.03.2012 г.
  36. ↑ Gleick, P. H.; Palaniappan, M. Peak Water // Proceedings of the National Academy of Sciences. — 2010. — Т. 107. — № 125. — С. 11155—11162. — DOI:10.1073/pnas.1004812107
  37. ↑ Molden, D. (Ed). «Water for food, Water for life: A Comprehensive Assessment of Water Management in Agriculture». Earthscan/IWMI, 2007.
  38. ↑ Chartres, C. and Varma, S. (2010) «Out of water. From Abundance to Scarcity and How to Solve the World’s Water Problems». FT Press (US).
  39. ↑ The Water Footprint of Cotton Consumption. IHE Delft Institute for Water Education (09.2005). Архіўная копія ад 26.03.2019 г.
  40. ↑ What percentage of the human body is water?. Medical News Today (27.05.2020).
  41. ↑ Healthy Water Living. BBC Health. Архіўная копія ад 01.01.2007 г.
  42. ↑ Valtin, Heinz 'Drink at least eight glasses of water a day.' Really? Is there scientific evidence for '8 × 8'? // American Journal of Physiology. Regulatory, Integrative and Comparative Physiology. — 2002. — Т. 283. — № 5. — С. R993—R1004. — DOI:10.1152/ajpregu.00365.2002
  43. ↑ Сяргей Куркач. Сабекошт вады i водаадвядзеньня зьнізяць на 15% // Зьвязда : газэта. — 27 лютага 2014. — № 37 (27647). — С. 1, 2. — ISSN 1990-763x.
  44. ↑ Водныя рэсурсы // Беларускае тэлеграфнае агенцтва, 18 сакавіка 2022 г. Праверана 12 красавіка 2022 г.

Літаратура

[рэдагаваць | рэдагаваць код]
Атрымана з «https://be-tarask.wikipedia.org/w/index.php?title=Вада&oldid=2649358»