Аўкштайцкі дыялект

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Аўкштайцкі дыялект
Aukštaičių tarmė
Ужываецца ў Летуве
Рэгіён Аўкштота, Дзукія, Сувалкія
Колькасьць карыстальнікаў няма ацэнак
Клясыфікацыя

Індаэўрапейскія мовы

Афіцыйны статус
Код мовы
Мапа дыялектаў летувіскае мовы (Зінкявічус, Гірдэніс (1965)). Гаворкі аўкштайцкага дыялекту пазначаныя адценьнямі зялёнага й сіняга колераў. Больш падрабязную легенду гл. у апісаньні, націснуўшы на файл.

Аўкшта́йцкі дыяле́кт (па-летувіску: Aukštaičių tarmė) — адзін з дыялектаў летувіскае мовы, на якім размаўляюць у летувіскіх этнаграфічных рэгіёнах Аўкштота, Дзукія ды Сувалкія. Лёг ў аснову літаратурнае летувіскае мовы.

Клясыфікацыя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Паводле клясыфікацыі, прапанаванай летувіскімі лінгвістамі Зігмасам Зінкявічусам і Алексасам Гірдэнісам, аўкштайцкі дыялект падзяляецца на тры паддыялекты, якія адрозьніваюцца адзін ад аднаго па крытэры вымаўленьня зьмяшаных дыфтонгаў an, am, en, em і літараў з дыякрытычным знакам «агонэк», ą ды ę:

  • Заходнеаўкштайцкі. Зьяўляецца найбліжэйшым да стандартнае летувіскае мовы, захоўвае вымаўленьне дыфтонгаў і галосных. У сваю чаргу падзяляецца на дзьве гаворкі:
    • Ковенскую. Распаўсюджаная перадусім у Сувалкіі. У ёй выразна вылучаюцца даўжыня і кароткасьць галосных гукаў, а таксама націскныя канчаткі словаў.
    • Шаўльскую. Мае распаўсюд у паласе паміж Жамойцю ды Аўкштотай. У гэтай гаворцы існуе зьява амаль паўсюднага скарачэньня ненаціскнога падоўжанага галоснага (dumẽlis замест dūmelis (па-беларуску: «дымок»), vãgis замест vagys (па-беларуску: «злодзей»), lãpu замест lapų (па-беларуску: «лісьце»)) і перасоўваньня націску з канцу слова (напрыклад, ràsa замест rasà (па-беларуску: «расá»), tỹliu замест tyliù (па-беларуску: «я маўчу»), žmònos замест žmonõs (па-беларуску: «жонкі»)).
  • Паўднёвааўкштацкі. У вымаўленьні захоўваюцца дыфтонгі, аднак ą ды ę замяняюцца на ų ды į (напрыклад, (žųsis замест žąsis (па-беларуску: «гусь»), skįsta замест skęsta – (па-беларуску: «тоне»)). Распаўсюджаны ў асноўным у рэгіёне Дзукія і праз гэта вядомая пад назвай дзукійская.
  • Усходнеаўкштайцкі. Мае рысы зьмены некаторых дыфтонгаў (напрыклад, pasumda замест pasamdo (па-беларуску: «найманьне»), romstis замест ramstis (па-беларуску: «падтрымка»)) і некаторых галосных са знакам «агонэк» (напрыклад, grųštas або groštas замест grąžtas (па-беларуску: «сьвідраваць»), grįšt замест gręžti (па-беларуску: «сьвідраваць»)). Распаўсюджаны галоўным чынам у Аўкштоце, падзяляецца на шэсьць падгаворак.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Janina Jašinskienė Tradicijos. Iliustruota Lietuvos enciklopedija. — Kaunas: Šviesa, 2005. — 55 с. — ISBN 5-430-04158-0