Ян Дамель

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Ян Дамель
Ян Дамель. Аўтапартрэт
Ян Дамель. Аўтапартрэт
Нарадзіўся: 1780(1780)
Мітава, Курляндыя
Памёр: 30 жніўня 1840
Менск
Плынь: клясыцызм, рамантызм

Ян Дамель (1780, Мітава ў Курляндыі — 30 жніўня 1840, Менск) — беларускі маляр, прадстаўнік мастацкай школы Віленскага ўнівэрсытэту. Пакінуў значны сьлед у мастацтве сучасных Беларусі і Летувы.

Біяграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Скончыў Віленскі ўнівэрсытэт (1809), быў вучнем вядомых мастакоў Ф. Смуглевіча і Я. Рустэма. У 1809—1820 выкладаў на катэдры малюнку і малярства.

У 1820 праз хлусьлівае абвінавачаньне расейскія ўлады саслалі Я. Дамеля ў Сыбір[1]. Знаходзіўся ў ссылцы ў Табольску, Томску, Енісейску. Выконваў размалёўку тамтэйшых бажніцаў, зблізіўся з кіраўніком Сыбіры графам М. Сьпяранскім, што аблегчыла ягоную долю ссыльнага і дапамагло хутчэй вярнуцца на радзіму.

Па вызваленьні з 1822 жыў у Менску.

Пахавалі мастака ў Касьцёле Ўзвышэньня Сьвятога Крыжа на Кальварыйскіх могілках Менску. Замест помніка над ягонай магілай павесілі карціну «Маленьне збаўцы», якую Я. Дамель лічыў адным з найлепшых сваіх твораў.

Творчасьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Аўтапартрэт, 1817

Творчасьць Яна Дамеля сфармавалася пад уплывам клясыцызму[2].

Пісаў пераважна на гістарычныя тэмы: «Сьмерць магістра крыжаносцаў Ульрыха фон Юнгінгена ў бітве пад Грунвальдам», «Сьмерць князя Панятоўскага» (абедзьве 1820-я), «Хрышчэньне славянаў», «Сьмерць Глінскага ў няволі», «Вызваленьне Т. Касьцюшкі зь цямніцы» (1830-я), «Твардоўскі паказвае Жыгімонту Аўгусту цень яго жонкі Барбары», «Напалеон на бівуаку пад Аўстэрліцам», «Адступленьне французаў праз Вільню ў 1812» і іншыя.

Сярод працаў мастака партрэты князя Д. Радзівіла, графаў Я. Храптовіча, К. Тышкевіча, рэктара Віленскага ўнівэрсытэту С. Малеўскага, ксяндза Ф. Галанскага, «М. Равіч з сынам», «Атон Горват з жонкай», «Валадковіч з жонкай», М. Сьпяранскага, С. Строганава, Е. Кабылінскага і іншых. Уласьцівасьцю найлепшых зь іх зьяўляецца тонкая псыхалягічная характарыстыка. Некаторыя партрэты (аўтапартрэт, партрэт прафэсара Я. Рустэма) маюць рысы рамантызму.

Выканаў таксама творы рэлігійнай тэматыкі: «Сьвятая Дзева зь дзіцем», «Хрыстос і самарыцянка», «Адрачэньне Сьвятога Пятра», «Палажэньне ў труну», «Маленьне пра чашу», «Спакушэньне Хрыста», «Агар у пустыні».

Стварыў пэйзажы Менску і ягоных ваколіцаў, малюнкі і замалёўкі на тэмы побыту народаў Сыбіры.

Галерэя[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ ДАМЕЛЬ Ян // Маракоў Л.У. Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі, 1794—1991. Энц. даведнік. У 10 т. Т. 2. — Мн:, 2003. ISBN 985-6374-04-9.
  2. ^ Дамель Ян // ЭГБ. Т. 3. — Менск, 1996. С. 203.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg Ян Дамельсховішча мультымэдыйных матэрыялаў