Шыман Канарскі

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
(Перанакіравана з «Сымон Канарскі»)
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Сымон Канарскі
Szymon Konarski
Szymon Konarski.JPG
Дата нараджэньня 17 сакавіка 1808
Месца нараджэньня Добкішкі
Дата сьмерці 11 сакавіка 1839 (30 гадоў)
Месца сьмерці Вільня
Месца пахаваньня Вільня
Занятак журналіст і палітык
Бацька Ежы Стэфан Канарскі
Маці Паўліна зь Вішнеўскіх

Шы́ман (Сымо́н) Кана́рскі (па-польску: Szymon Konarski; 17 сакавіка [ст. ст. 5 сакавіка] 1808, в. Добкішкі каля Сейнаў, Польшча — 11 сакавіка [ст. ст. 27 лютага] 1839) — дзяяч нацыянальна-вызвольнага руху ў Польшчы, Літве і на Беларусі.

Жыцьцяпіс[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Паходзіў са зьбяднелай шляхты. Бацька, Ежы Стэфан, быў паручнікам у брыгадзе нацыянальнай кавалерыі, браў удзел у вайне з Расеяй 1792 року і паўстаньні Касьцюшкі. Маці Паўліна зь Вішнеўскіх была дачкою сябра Найвышэйшай літоўскай рады[1]. Акрамя Шымана сям’я мела яшчэ аднаго сына Станіслава[2].

Шыман навучаўся ў школе ў Сейнах, пасьля ў ваяводзкай школе ў Ломжы[3].

22 сакавіка 1826 року пайшоў на службу ў стралецкі полк, 10 кастрычніка 1827 року атрымаў званьне унтэр-афіцэра. Браў удзел у паўстаньні 1830—1831 гадоў, удзельнічаў у выправе Дэзыдэрыя Хлапоўскага на Літву[4], дзе трапіў у прускі палон[5].

Праз тры месяцы вызвалены і эміграваў у Францыю, дзе далучыўся да вольнамуляраў і неўзабаве распачаў палітычную дзейнасьць. У 1833 таемна прыехаў на бацькаўшчыну, аднак з-за абыякавасьці да ягоных ідэяў вымушаны быў вярнуцца. Пры пераходзе прускай граніцы быў арыштаваны[6], але ўрэшце вызвалены. Пэўны час мешкаў у Брусэлі, зарабляў ігрой на флейце і харалёгіяй. Напрыканцы 1833 на заклік швайцарскіх палякаў пераехаў у Б’ен[7].

У 1833 року польскія эмігранты заключылі дамову з «Маладой Італіяй», паводле якой палякі стваралі аддзел для барацьбы супраць сардынскага караля Карла Альбэрта. Выправа карбанарыяў пад даводзтвам Джыраляма Рамарына ў Савою, у якой узяў удзел і Шыман Канарскі, скончылася поўнаю іхняй паразай[8].

Пасьля гэтага Канарскі далучыўся да «Маладой Польшчы», якая ўваходзіла ў «Маладую Эўропу». У 1835 разам зь Янам Чынскім распачаў выданьне двухтыднёвіка «Północ»[9], а таксама завязаў супрацоўніцтва са Зьвязам дзяцей польскага народу[10]. Па заданьні меў пераехаць у Польшчу, аднак быў арыштаваны і быў высланы з Францыі ў Вялікабрытанію, адкуль пераехаў у Брусэль.

У ліпені 1835 року з фальшывым пашпартам на імя Бургарта Севэрса прыехаў у Вольнае места Кракаў[11], дзе далучыўся да Таварыства польскага народу. Атрымаўшы заданьне арганізаваць дзейнасьць на акупаваных Расеяй землях Рэчы Паспалітай, на пераломе ліпеня-жніўня пад імем Януш Гейбовіч перайшоў расейскую граніцу[12] і распачаў рэвалюцыйна-дэмакратычную агітацыю ў Алыцы на Валыні[13].

3 чэрвеня 1837 року ў Бярдычаве заснаваў Садружнасьць польскага народу(pl)[14][a]. Наладзіў сувязі зь іншымі арганізацыямі па ўсёй тэрыторыі былога Вялікага Княства Літоўскага і нават з палякамі Пецярбургу.

Фактычна Шыман Канарскі рыхтаваў новае паўстаньне. У Беларусі ён знайшоў немалую колькасьць прыхільнікаў, а ягоная арганізацыя пачала разрастацца, быў нават створаны філіял «Жаночае таварыства».

Але 27 траўня 1838 Шымана Канарскага арыштавалі. Пасьля катаваньняў арыштаваны разам з Канарскім Ігнацы Радзевіч пачаў даваць паказаньні. Як вынік, на працягу 1838—1839 рокаў пракацілася хваля арыштаў. У вязьніцы трапілі: Тамаш Булгак, Эдвард Жалігоўскі, Ян Станіслаў Казакевіч, Франц Савіч, Адам Сузін, Людвік Трынкоўскі, Ева Фялінская, Ян Ястржэмбскі[15]. У вязьніцы Канарскі наладзіў супрацоўніцтва з вартай, паручнік Мікалай Кузьмін-Караваеў нават спрабаваў зладзіць яму ўцёкі, аднак сам быў арыштаваны і прыгавораны да чацьвяртаваньня (пазьней пакараньне замененае на пажыцьцёвую ссылку)[16].

27 лютага 1839 року Шыман Канарскі быў прыгавораны да расстрэлу. Прысуд выкананы ў той самы дзень[17]. Труна зь целам была растаптаная коньмі, каб немагчыма было яе апазнаць. У верасьні 1839, аднак, рэшткі цела Канарскага былі таемна перапахаваныя Антанінай Сьнядэцкай на кальвінскіх могілках у Вільні[18].

Заўвагі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ «Польскі» мела больш шырокі сэнс, азначала прыналежнасьць да тэрыторыі былой Рэчы Паспалітай.

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ H. Mościcki, Szymon Konarski, s. 5.
  2. ^ H. Mościcki, Szymon Konarski, s. 17.
  3. ^ H. Mościcki, Szymon Konarski, s. 6.
  4. ^ H. Mościcki, Szymon Konarski, s. 7.
  5. ^ H. Mościcki, Szymon Konarski, s. 9.
  6. ^ H. Mościcki, Szymon Konarski, s. 16-17.
  7. ^ H. Mościcki, Szymon Konarski, s. 18.
  8. ^ H. Mościcki, Szymon Konarski, s. 19-20.
  9. ^ H. Mościcki, Szymon Konarski, s. 29.
  10. ^ H. Mościcki, Szymon Konarski, s. 43.
  11. ^ H. Mościcki, Szymon Konarski, s. 48.
  12. ^ H. Mościcki, Szymon Konarski, s. 57.
  13. ^ H. Mościcki, Szymon Konarski, s. 58.
  14. ^ H. Mościcki, Szymon Konarski, s. 70.
  15. ^ Маракоў Л. У. Прадмова // Маракоў Л.У. Рэпрэсаваныя літаратары, навукоўцы, работнікі асветы, грамадскія і культурныя дзеячы Беларусі, 1794—1991. Энц. даведнік. У 10 т. Т. 1. — Мн:, 2003. ISBN 985-6374-04-9.
  16. ^ H. Mościcki, Szymon Konarski, s. 90.
  17. ^ H. Mościcki, Szymon Konarski, s. 93.
  18. ^ A. Barszczewska, Szymon Konarski, s. 246.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]