Рышард Капусьцінскі

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Рышард Капусьцінскі
Ryszard Kapuscinski
Ryszard Kapuscinski by Kubik 17.05.1997.jpg
Рышард Капусьцінскі, 17 траўня 1997
Дата нараджэньня 4 сакавіка 1932
Месца нараджэньня Пінск
Дата сьмерці 23 студзеня 2007 (74 гады)
Месца сьмерці Варшава
Прычына сьмерці інфаркт міякарда
Месца пахаваньня Вайсковыя могілкі на Павонзках
Грамадзянства Польшча
Месца вучобы Варшаўскі ўнівэрсытэт
Занятак пісьменьнік
Навуковая сфэра прыгожая літаратура
Узнагароды
Подпіс Ryszard Kapuściński signature.svg

Рышард Капусьцінскі (па-польску: Ryszard Kapuscinski; 4 сакавіка 1932, Пінск — 23 студзеня 2007, Варшава) — польскі рэпартэр, журналіст, пісьменьнік, паэт, фатограф, «імпэратар рэпартажу».

Біяграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Нарадзіўся ў Пінску ў сям’і польскіх настаўнікаў. Бацька ваяваў у рангу паручніка ў верасьні 1939 году ў Арміі Палесься. Трапіў у савецкі палон. Разам з калегамі здолеў уцячы з-пад Смаленску і вярнуцца дахаты ў Пінск. Ратуючыся ад дэпартацыі ў Казахстан, Капусьцінскія неўзабаве выехалі да сваякоў у Перамышль, а пасьля ў глыб акупаванай немцамі Польшчы. Частку акупацыі перажылі ў Серакове, Кампіноскай пушчы, каля вёскі Пальміры. Пасьля Капусьцінскі часта казаў: «Я заўсёды шукаў мой дом, шукаў Пінск, — у Афрыцы, у Азіі, у Лацінскай Амэрыцы».

Дэбютаваў як паэт у 17 гадоў у тыднёвіку «Dziś i Jutro». У 1950 здаў матуры ў варшаўскай гімназіі імя Станіслава Сташуца. У 1953—1981 гадах сябра Польскай аб’яднанай працоўнай партыі (PZPR). У 1956 скончыў вучыцца на Гістарычным Факультэце Варшаўскага ўнівэрсытэту. Працу пачаў як кур’ер у моладзевым выданьні «Sztandar Młodych». У 1956 атрымаў першую ўзнагароду — Залаты Крыж Заслугі (Złoty Krzyż Zasługi) — за рэпартаж «Гэта таксама праўда пра Новую Гуту» («To też jest prawda o Nowej Hucie»), дзе апісаў цяжкія варункі жыцьця працоўных на будоўлі мэталюргічнага камбінату. У тым самым годе паехаў у сваё першае загранічнае падарожжа — да Індыі. Сышоў з газэты ў 1958 годзе, з-за дасланых матэр’ялаў у крытычны да ўладаў тыднёвік «Po Prostu».

Магіла Рышарда Капусьцінскага (17 траўня 1997)

Перайшоў працаваць у часопіс «Polityka». З 1962 працаваў для Польскай прэсавай агенцыі (PAP) як сталы загранічны карэспандэнт у Афрыцы, Лацінскай Амэрыцы і Азыі. Дакумэнтаваў упадак манархіі ў Этыёпіі і Іране. З 1974 у варшаўскім тыднёвіку Kultura. Пераклаў на польскую мову Дзёньнік з Балівіі (Dziennik z Boliwii) Чэ Гевары. Быў добра знаёмы з Сальвадорам Альендэ.

У 1981 годзе Капусьцінскі далучыўся да руху «Салідарнасць» і пазбавіўся працы ў афіцыйнай прэсе, але працягваў пісаць эсэ для замежных СМІ, у тым ліку для амэрыканскіх газэтаў і часопісаў.

У 1987 годзе Royal Court Theatre ў Лёндане паставіў сцэнічную адаптацыю яго кнігі «Імпэратар», якая апісвала ўпадак рэжыму Хайле Селасьсе І у Этыёпіі. У 1989 г. праехаў «праз увесь Савецкі Саюз». Пабываў і ў Якуціі[1]. У 1996 адзначаны ўзнагародаю імя Яна Парандоўскага, у 1999 атрымаў «Ікара». Абраны між Журналісцкім Аб’яднаньнем Журналістам стагодзьдзя ў плэбісцыце штомесячніка Press. Ляўрэат Ўзнагароды імя Дарыюша Фікуса за 2004 год.

Доктар honoris causa Сьлянскага ўнівэрсытэту (17 кастрычніка 1997), Уроцлаўскага ўнівэрсытэту (2001), Ягэлёнскага ўнівэрсытэту (2004) і Гданьскага ўнівэрсытэту (29 студзеня 2004). Агулам атрымаў каля 40 узнагародаў. Быў чальцом Таварыства польскіх пісьменьнікаў.

Двойчы намінаваўся на Нобэлеўскую прэмію. Ягоныя шансы букмекерскай канторай Лэдброкс вызначалі як 5:1. Вышэйшы рэйтынг меў толькі Архан Памук (5:2), які і атрымаў прэмію. «Адзін Капусьцінскі варты тысяч скуголячых і фантазуючых пісакаў», — напісаў Салман Рушдзі.

Памёр 23 студзеня 2007 ад гострага інфаркту міякарду ў кардыяхірургічным адзяленьні шпіталя пры вуліцы Банаха ў Варшаве.

У Пінску на доме, дзе жыў Капусьцінскі, усталявана мэмарыяльная дошка.

Творчасьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • 1962 Busz po polsku
  • 1963 Czarne gwiazdy
  • 1968 Kirgiz schodzi z konia
  • 1969 Gdyby cała Afryka
  • 1969 Che Guevara — Dziennik z Boliwii (пераклад Капусьцінскага)
  • 1970 Dlaczego zginął Karl von Spreti?
  • 1975 Chrystus z karabinem na ramieniu
  • 1976 Jeszcze dzień życia
  • 1978 Wojna futbolowa
  • 1978 Cesarz
  • 1982 Szachinszach
  • 1986 Notes (томік вершаў)
  • 1988 Wrzenie świata (збор)
  • 1990 Lapidarium
  • 1993 Imperium
  • 1995 Lapidarium II
  • 1997 Lapidarium III
  • 1998 Heban
  • 2000 Lapidarium IV
  • 2000 Z Afryki (фотаальбом)
  • 2001 Lapidarium V
  • 2003 Autoportret reportera
  • 2004 Podróże z Herodotem
  • 2006 Prawa natury (томік вершаў)
  • 2006 Ten Inny
  • 2007 Lapidarium VI

Па сьмерці выдана:

  • 2007 Rwący nurt historii. Zapiski o XX i XXI wieku
  • 2008 Dałem głos ubogim

На беларускую мову перакладзены:

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Капустинский Р. Перепрыгивая через лужи. // Эхо столицы. Якутск. 10 июля 2009. С. 27.

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg Рышард Капусьцінскісховішча мультымэдыйных матэрыялаў