Палітычная камісія для перагляду расейска-беларускага слоўніка і новых правілаў правапісу беларускай мовы

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку

«Палітычная камісія для перагляду руска-беларускага слоўніка і новых правілаў правапісу беларускай мовы» — адмысловая палітычная структура, створаная ЦК КП(б)Б 5 траўня 1933 году[1]. Галоўнай мэтай камісіі была перапрацоўка акадэмічнага праекту рэформы беларускага правапісу 1933 году[2], які, на думку партыйнага кіраўніцтва, недастаткова збліжаў беларускую мову з расейскай[3].

Вынікі дзейнасьці Палітычнай камісіі былі зацьверджаныя Саўнаркамам БССР у загадным парадку без грамадзкага і навуковага абмеркаваньня.

Склад[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Паказальна, што ў камісію не патрапіў ніводны лінгвіст, пераважная большасьць яе сяброў — палітыкі:

Дзейнасьць Чарвякова і Чарнушэвіча напярэдадні іх запрашэньня ў камісію рэзка крытыкавалася на партыйным узроўні, з чаго можна зрабіць выснову пра пэўны палітычны ціск на гэтых асобаў[2].

Дзейнасьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Асноўны артыкул: Рэформа беларускага правапісу 1933 году

Як мяркуецца, праца камісіі працягвалася да 21 ліпеня 1933 году, у гэты дзень Бюро ЦК КП(б)Б пастанавіла: «Згадзіцца з прапановай т. Чарнушэвіча аб перасылцы проэктаў новага беларускага правапісу на разгляд культпропа ЦК УсеКП(б)». 26 жніўня 1933 году дакумэнт быў зацьверджаны пастановай Саўнаркаму БССР, а 27 — рашэньнем беларускага ЦК.

Найбольш істотныя зьмены, унесеныя Палітычнай камісіяй у першапачатковы акадэмічны праект:

  1. Перадача складоў [л’а], [л’о], [л’у]) празь цьвёрдае «л». (напрыклад: маналог замест маналёг).
  2. Зьмякчэньне зычных [з], [с], [б], [п], [в], [ф], [м], [н] перад галосным [е] (напрыклад: кааперацыя, фанетыка замест каапэрацыя, фанэтыка).
  3. Замена спалучэньняў -тар, -дар на -тр, -др на канцы словаў (напрыклад: літр, цэнтр замест літар, цэнтар).
  4. Скасаваньне напісаньня мяккага знаку паміж падоўжанымі зычнымі [з], [с], [ц], [н], [л] (напрыклад: насенне, галлё, ззяе, рыззё, калоссе, суддзя, жыццё замест насеньне, гальлё, зьзяе, рызьзё, калосьсе, судзьдзя, жыцьцё) — акадэмічны праект прапаноўваў сьцягненьне падвоеных зычных на манер заходнебеларускіх гаворак (напрыклад: насене, галё, зяе, рызё, калосе, судзя, жыцё).
  5. Увядзеньне нязьменнага напісаньня часьціцы і прыназоўніка «не» (напрыклад: без нас, не руш замест бяз нас, ня руш).

Глядзіце таксама[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Гісторыя беларускага мовазнаўства, 1918—1941: Хрэстаматыя для студэнтаў філалагічнага факультэта. Ч. 1—2. Мінск: БДУ, 2005—2008. Ч. 2. 2008. С. 156.
  2. ^ а б Саўка З. Мэханіка зьнявечаньня // Arche, 10 кастрычніка 2009 г.
  3. ^ Клімаў І. Два стандарты беларускай літаратурнай мовы // Мова і соцыум. (TERRA ALBA. Том III). — Магілёў: ГА МТ «Брама», 2004.

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]