Марсэль Пруст

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Марсэль Пруст
Valentin Louis Georges Eugène Marcel Proust
Марсэль Пруст у 1900 годзе
Марсэль Пруст у 1900 годзе
Асабістыя зьвесткі
Нарадзіўся 10 ліпеня 1871(1871-07-10)[1][2][3][4][5][6][7][8][9][10]
Парыж[11]
Памёр 18 лістапада 1922(1922-11-18)[12][11][2][4][5][6][7][9][10] (51 год)
Парыж[11]
Пахаваны Пэр-Ляшэз
Бацькі Adrien Proust[d]
Jeanne-Clémence Proust[d]
Літаратурная дзейнасьць
Род дзейнасьці пісьменьнік, паэт, крытык
Гады творчасьці 1896—1922
Жанр мадэрнізм
Мова француская мова[2]
Дэбют «Уцехі і дні»
Узнагароды
Подпіс Marcel Proust signature.svg

Марсэ́ль Пруст (па-француску: Valentin Louis Georges Eugène Marcel Proust; 10 ліпеня 1871 — 18 лістапада 1922) — францускі пісьменьнік, адзін з самых значных пісьменьнікаў ХХ стагодзьдзя, аўтар аповесьці «У пошуках страчанага часу».

Біяграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Бацькі Пруста былі заможнымі мяшчанамі. Сам Марсэль нарадзіўся ў Парыжы, у доме сваёй маці, праз два месяцы пасьля таго, як скончылася франка-пруская вайна. У час яго нараджэньня, у Францыі адбываліся значныя падзеі: крывавае падаўленьне Парыскай Камуны і ўзьнікненьне Трэцяй Рэспублікі. Усё гэта знайшло сваё адлюстраваньне ў «Пошуках страчанага часу», перад усім упадак арыстакратыі і узрост значэньня сярэдняй клясы, які адбыўся ў Францыі ў часы існаваньня Трэцяй Рэспублікі.

Бацька Пруста, Адрыян Пруст, быў вядомым доктарам і эпідэміёлягам, які займаўся, акрамя іншага, дасьледаваньямі халеры ў Эўропе і Азіі. Ён быў аўтарам 20 кніжак па мэдыцыне і гігіене, а так сама шматлікіх артыкулаў. Жанна Клімэнс Вэйль, маці Пруста паходзіла з багатай габрэйскай сям’і. Яна была вельмі начытанай асобай. Яе лісты сьведчаць, так сама, аб пачуцьці гумару, а так сама яна добра ведала ангельскую мову, якой яна навучыла і Марсэля Пруста.

У дзесяцігадовым узросьце ў Марсэля ўпершыню адбыўся прыступ астмы і з гэтага часу, яго здароўе было значна аслаблена. У 1882 годзе ён паступіў у ліцэй Кандрасэ, экзамэны на званьне бакаляўра ён здаў у ліпені 1889 году і быў асабліва адзначаны за сачыненьне па францускай мове. У ліцэі Пруст пазнаёміўся з Жакам Бізэ (сынам кампазытара Жоржа Бізэ) і Люсьенам Дадэ, сынам пісьменьніка Морыса Дэні, а так сама з паэтам Фэрнанам Грэтам. З 1889 да 1890 году служыў у францускім войску.

У маладосьці Пруст быў ўдзельнікам «Dilettante Society». Перашкодай у рэалізацыі яго пісьменьніцкага таленту была адсутнасьць сыстэмнасьці ў працы. Яго рэпутацыя як сноба і эстэта перашкаджала яму знайсьці выдаўца для першага тома яго аповесьці «У краіне Свана». Некаторы час Пруст вучыўся на юрыдычным факультэце Сарбоны, яле курса ня скончыў.

Пруст быў вельмі прывязаны да маці, якая хацела каб ён нарэшце знайшоў пастаянную працу. У 1894 годзе была надрукавана першая кніга вершаў Пруста. У 1896 годзе быў выдадзены сборнік навэлаў «Уцехі і дні». Каб супакоіць бацьку, які патрабаваў, каб сын знайшоў які-небудзь занятак, Пруст пачаў працаваць у бібліятэцы Мазарыні летам 1896 году. Хутка ён атрымаў мэдыцынскае вызваленьне, якое пацьвярджалася ў наступныя гады, пакуль ён ня звольніўся. Больш нідзе Марсэль не працаваў і жыў разам з бацькамі аж да іх сьмерці.

У 1904—1906 гадах Пруст выдае пераклады кнігаў ангельскага мастацкага крытыка Джона Роскіна «Біблія Ам’ена» і «Сэзам і ліліі».

У 1900—1905 гадах у яго жыцьці і ў жыцьці яго сям’і адбыліся значныя зьмены. У 1903 годзе брат Пруста Роберт ажаніўся і пакінуў бацькоўскі дом. Іх бацька памёр у верасьні гэтага ж году. Але самай значнай стратай у жыцьці Пуста была сьмерці любімай маці ў верасьні 1905 году. Пруст атрымлівае багатую спадчыну, але значна пагоршылася яго здароўе.

Астатнія тры гады жыцьця Пруст правёў у сваёй спальні, спаў днём, а ноччу працаваў над сваёй аповесьцю. У 1907 годзе пачалася праца над асноўным творам — «У пошуках страчанага часу» і да 1911 году першая вэрсія аповесьці была скончана. Памёр у 1922 годзе і быў пахаваны на могілках Пэр-Ляшэз у Парыжы.

Творчасьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Творчы дэбют Пруста адбыўся ў 25 гадоў. У 1896 годзе быў апублікаваны зборнік ягоных апавяданьняў і вершаў «Задавальненьні і шкадаваньні». Затым, на працягу некалькіх гадоў, Марсэль перакладаў на францускую мову працы Джона Роскіна. У 1907 годзе ў газэце «Фігаро» быў апублікаваны артыкул Пруста, у якім ён спрабаваў прааналізаваць паняткі, якія сталі асноўнымі ў ягонай творчасьці — памяць і пачуцьцё віны. У 1909 годзе Пруст напісаў эсэ «Супраць Сэнт-Бэва», якое пасьля вырасла ў шматтомны раман, які знаходзіўся ў працэсе напісаньня да канца жыцьця Пруста.

У гісторыі францускай літаратуры Пруст вядомы як родапачынальнік псыхалягічнага раману. У 1896 годзе быў выдадзены зборнік навэлаў «Уцехі і дні», у якім знайшлі адлюстраваньне назіраньні Марсэля за вялікасьвецкімі снобамі. У 1895—1904 гадох Пруст працаваў над раманам «Жан Сантэй», які быў апублікаваны толькі ў 1952 годзе, праз трыццаць гадоў пасьля ягонай сьмерці.

Асноўныя творы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Уцехі і дні (1896, па-француску: Les Plaisirs et les Jours)
  • Жан Сантэй (1896—1899, па-француску: Jean Santeuil)
  • Супраць Сэнт-Бёва (1908—1909, па-француску: Contre Sainte-Beuve)
  • У пошуках страчанага часу (1908—1922, па-француску: À la recherche du temps perdu)

Дадатковыя зьвесткі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Гранкі першага выданьня рамана «Па кірунку да Свана» з праўкай аўтара на аўкцыёне Крысьці былі прададзеныя ў ліпені 2000 году за 663 750 фунтаў стэрлінгаў (1 008 900 даляраў), што зьяўляецца рэкорднай сумай для рукапісу францускай літаратуры[13].
  • У 1999 годзе ў дзьвюх найбуйнейшых сетках кніжных крамаў Францыі правялі сярод сваіх пакупнікоў апытаньне з мэтай выявіць 50 найлепшых твораў XX стагодзьдзя. Пад нумарам 2 у гэтым сьпісе фігураваў раман «У пошуках страчанага часу» (на першым жа месцы разьмясьціўся раман «Староньні» Альбэра Камю)[14].
  • У гонар Пруста названы кратэр на Мэркурыі.
  • Існуе гэтак званы «апытальнік Марсэля Пруста». У другой палове XX стагодзьдзя на тэлебачаньні многіх краінаў сьвету тэлевядучыя, якія запрашалі ў свае перадачы вядомых людзей, у канцы сустрэч задавалі ім пытаньні з гэтага апытальніка. У Расеі Уладзімер Позьнер працягвае гэтую традыцыю ў перадачы «Позьнер».

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ а б Нямецкая нацыянальная бібліятэка, Бэрлінская дзяржаўная бібліятэка, Баварская дзяржаўная бібліятэка і інш. Record #118596799 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  2. ^ а б в г data.bnf.fr: плятформа адкрытых зьвестак — 2011.
  3. ^ а б Valentin Louis Georges Eugène M Proustministère de la Culture.
  4. ^ а б в RKDartists
  5. ^ а б в SNAC
  6. ^ а б в Internet Broadway Database — 2000.
  7. ^ а б в Nationalencyklopedin — 1999.
  8. ^ а б Find a Grave — 1995. — ed. size: 165000000
  9. ^ а б в Internet Speculative Fiction Database — 1995.
  10. ^ а б в Discogs — 2000.
  11. ^ а б в г Пруст Марсель // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  12. ^ Le FigaroParis: 1922. — P. 1. — 322497 экз. — ISSN 0182-5852
  13. ^ Exceptional Prices
  14. ^ Фредерик Бегбедер Лучшие Книги XX века. — Москва: Флюид, 2005. — С. 9-15. — ISBN 5-98358-063-9

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg Марсэль Прустсховішча мультымэдыйных матэрыялаў