Перайсьці да зьместу

Людвіг Вітгенштайн

Правіць спасылкі
Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Людвіг Вітгенштайн
Ludwig Josef Johann Wittgenstein
Дата нараджэньня 26 красавіка 1889(1889-04-26)[1][2][3][…]
Месца нараджэньня
Дата сьмерці 29 красавіка 1951(1951-04-29)[5][1][2][…] (62 гады)
Месца сьмерці
Прычына сьмерці рак падкарэньніцы[1][7]
Месца пахаваньня
Месца вучобы
Занятак філёзаф мовы, тэарэтык архітэктуры, лёгік, матэматык, аўтар афарызмаў, эпістэмалаг, філёзаф, настаўнік, прафэсар унівэрсытэту, пэдагог, архітэктар
Навуковая сфэра філязофія
Месца працы
Папярэднік Бэртран Расэл, Сёрэн Абю К’еркегор, Готліб Фрэге[d] і Артур Шапэнгаўэр
Школа/традыцыя аналітычная філязофія
Пэрыяд філязофія XX ст.
Кірунак заходняя філязофія
Асноўныя зацікаўленасьці мэтафізыка, лінгвістыка, эпістэмалёгія, лёгіка, філязофія мовы, філязофія матэмыткі
Значныя ідэі структура мовы вызначае структуру сьвету (ранейшыя)
Значнасьць слова ёсьць ужываньне ў кантэксьце моўнае гульні (позьнія)
Вучні Эліс Амброўз[d] і Elizabeth Anscombe[d][16]
Бацька Карл Вітгенштэйн[d][17]
Маці Leopoldine Wittgenstein[d][17]
Узнагароды
Медаль «За адвагу» (Аўстра-Венгрыя)
Сайт wittgen-cam.ac.uk (анг.)
Подпіс Выява аўтографу

Лю́двіг Ё́зэф Ё́ган Ві́тгенштайн (па-нямецку: Ludwig Josef Johann Wittgenstein; 26 красавіка 1889, Вена — 29 красавіка 1951, Кембрыдж) — аўстра-ангельскі філёзаф, адзін з заснавальнікаў аналітычнай філязофіі, лягічнага пазытывізму і адзін з найяскравейшых мысьляроў XX стагодзьдзя.

З 1929 па 1947 гады Вітгенштайн выкладаў у Кембрыдзкім унівэрсытэце[18]. За сваё жыцьцё ён выдаў толькі адзіную кнігу, то бок 75-старонкавы «Лёгіка-філязофскі трактат» у 1921 годзе, адзін артыкул, як то «Некаторыя заўвагі да лягічнай формы» ў 1929 годзе, даў рэцэнзію на адзіную кінгу і склаў адзін дзіцячы слоўнік[19][20]. Ягоныя аб’ёмныя рукапісы былі адрэдагаваны і выдадзены пасьмяротна. «Філязофскія дасьледаваньні» Вітгенштайна былі апублікаваныя асобнай кнігай у 1953 годзе і з таго часу гэты твор быў прызнаны адным з самых важных у філязофіі XX стагодзьдзя[21]. Ягоны настаўнік Бэртран Расэл назваў Вітгенштайна адным з самых яскравых прыкладаў сапраўднага генію[22].

Нарадзіўшыся ў Вене, у адной з самых заможных сем’яў Эўропы, Вітгенштайн атрымаў у спадчыну багацьце ад бацькі ў 1913 годзе. Спачатку ён рабіў ахвяраваньні мастакам і пісьменьнікам, аднак, у пэрыяд моцнай асабістай дэпрэсіі пасьля Першай сусьветнай вайны, ён аддаў сваё багацьцё братам і сёстрам[23][24]. Трое з чатырох ягоных братоў скончылі жыцьцё самагубствам, якое таксама разглядаў Людвіг Вітгенштайн[25][26]. Некалькі разоў філёзаф пакідаў акадэмічныя колы і служыў афіцэрам на лініі фронту падчас Першай сусьветнай вайны, дзе некалькі разоў быў узнагароджаны за мужнасьць, а таксама выкладаў у школах у аддаленых аўстрыйскіх вёсках і працаваў грузчыкам у бальніцах падчас Другой сусьветнай вайны ў Лёндане. Не зважаючы на гэта, Вітгенштайн называў філязофію адзінай працай, якая дае яму сапраўднае задавальненьне[27].

Агульнапрызнана, што Вітгенштайн зьдзейсьніў цэлых дзьве рэвалюцыі ў заходняй філязофіі. Першая адбылася, калі яго «Лёгіка-філязофскі трактат» натхніў Венскі гурток на стварэньне праграмы лягічнага пазытывізму. Другая адбылася, калі яго ідэі аб прыродзе і ўладкаваньні мовы, выкладзеныя ў «Філязофскіх дасьледваньнях», спарадзілі брытанскую лінгвістычную філязофію, ці філязофію абыдзеннай мовы.

Паводле апытаньня сярод выкладчыкаў амэрыканскіх унівэрсытэтаў і каледжаў «Філязофскія дасьледваньні» былі вылучаныя самым важным творам філязофіі XX стагодзьдзя[21]. Таксама гэты твор заняў 54-ы радок ў сьпісе самых уплывовых працаў кагнітыўнае навукі ХХ стагодзьдзя, які быў падрыхтаваны Цэнтрам кагнетыўных навук унівэрсытэту Мінэсоты[28]. Аднак, паводле словаў сябра філёзафа Георга Гэнрыка фон Врыгта, ён лічыў, што ягоныя ідэі ўвогуле былі няслушна зразуметымі і скажонымі нават тымі, хто вызнаваў сябе ягонымі вучнямі. Ён сумняваўся і наконт таго, што ў будучыні яго лепш зразумеюць. Аднойчы ён сказаў, што адчувае як быццам ён піша для людзей, якія думаюць па-іншаму, дыхаюць іншым паветрам жыцьця, чым сучасныя людзі[29].

Крыніцы

[рэдагаваць | рэдагаваць код]
  1. 1 2 3 MacTutor History of Mathematics archive — 1995.
  2. 1 2 Ludwig Josef Johann Wittgenstein // Brockhaus Enzyklopädie (ням.) — F.A. Brockhaus, 1796.
  3. ↑ Ludwig Wittgenstein // Store norske leksikon (бук.) — 1978. — ISSN 2464-1480
  4. ↑ Bell A. Encyclopædia Britannica (брыт. анг.) — Encyclopædia Britannica, Inc., 1768.
  5. 1 2 Витгенштейн Людвиг // Большая советская энциклопедия (рас.): [в 30 т.] — 3-е изд. — Москва: Советская энциклопедия, 1969.
  6. ↑ https://www.britannica.com/biography/Ludwig-Wittgenstein
  7. ↑ https://en.wikipedia.org/wiki/Ludwig_Wittgenstein#Illness_and_death
  8. ↑ https://www.50treasures.divinity.cam.ac.uk/treasure/parish-ascension-burial-ground/
  9. ↑ https://www.britishwittgensteinsociety.org/wittgensteins-grave/
  10. ↑ Ludwig Wittgenstein (ням.)
  11. ↑ Ludwig Wittgenstein (ням.)
  12. 1 2 3 https://en.wikipedia.org/wiki/Ludwig_Wittgenstein
  13. ↑ https://languagecollections-blog.lib.cam.ac.uk/2016/09/16/ludwig-wittgenstein-and-cambridge/
  14. ↑ Матэматычная генеалогія (анг.) — 1997.
  15. ↑ https://archives.trin.cam.ac.uk/index.php/papers-of-ludwig-wittgenstein
  16. ↑ Elizabeth Anscombe – More Than Wittgenstein’s “Old Man” (анг.) — 2020.
  17. 1 2 Kindred Britain
  18. ↑ «Ludwig Wittgenstein: Philosopher». Time.
  19. ↑ Monk, R. (2005), «How to Read Wittgenstein». 1st ed. W. W. Norton & Company. — С. 5. — ISBN 978-0393328202.
  20. ↑ Stern, David (2010). «The Bergen Electronic Edition of Wittgenstein’s Nachlass», European Journal of Philosophy. Vol 18, Issue 3.
  21. 1 2 Lackey, Douglas (1999). «What Are the Modern Classics? The Baruch Poll of Great Philosophy in the Twentieth Century», Philosophical Forum. 30 (4). — С. 329—346.
  22. ↑ McGuinness 1988. С. 118.
  23. ↑ «Ludwig Wittgenstein or the Philosophy of Austere Lines». Goethe Institute.
  24. ↑ «The do-it-yourself life of Ludwig Wittgenstein». The New York Times.
  25. ↑ «The Wittgensteins: Viennese whirl». The Daily Telegraph
  26. ↑ «A Nervous Splendor». The New Yorker
  27. ↑ Malcolm 1958. С. 84.
  28. ↑ «The one hundred most influential works in cognitive science in the 20th century». Millennium Project.
  29. ↑ Malcolm 1958. С. 64.

Літаратура

[рэдагаваць | рэдагаваць код]
  • Вітгенштайн Л. Лёгіка-філязофскі трактат, з «Уводзінамі» Бэртрана Расэла / Пер. зь ням. і ангельск. Лявона Баршчэўскага. (Галерэя чалавечай думкі). — Менск: Раман Цымбераў, 2025. — 118 с.
  • McGuinness, Brian Wittgenstein: A Life: Young Ludwig 1889–1921. — University of California Press, 1988. — ISBN 978-0-520-06496-6
  • Malcolm, Norman Ludwig Wittgenstein: A Memoir. — Oxford: Oxford University Press, 1958. — ISBN 978-0-199-24759-2

Вонкавыя спасылкі

[рэдагаваць | рэдагаваць код]
Атрымана з «https://be-tarask.wikipedia.org/w/index.php?title=Людвіг_Вітгенштайн&oldid=2614272»