Ларыса Александроўская

Ларыса Александроўская
	Ларыса Александроўская
	Ларыса Александроўская
Дата нараджэньня	15 лютага 1904
Месца нараджэньня	Менск, Расейская імпэрыя
Дата сьмерці	23 траўня 1980 (76 гадоў)
Месца сьмерці	Менск, СССР
Месца пахаваньня	Усходнія могілкі;
Прафэсія	сьпявачка, рэжысэрка
Месца працы	Нацыянальны акадэмічны Вялікі тэатар опэры і балету;
Гады дзейнасьці	1920—1960
Жанры	опэра
Вакал	сапрана
Інструмэнты	голас[d]
Бацька	Пампей Александроўскі[d]
Узнагароды	;
	Ларыса Александроўская ў Вікісховішчы

Лары́са Пампе́еўна Александро́ўская (15 лютага [ст. ст. 2 лютага] 1904, Менск — 23 траўня 1980) — беларуская опэрная сьпявачка (сапрана) і рэжысэрка. Народная артыстка Беларусі (1938). Народная артыстка СССР (1940^[1]^[2]).

Біяграфія

Скончыла Беларускі музычны тэхнікум (1928), кляса сьпеваў В. Цьвяткова. Вучылася ў Студыі опэры і балету ў Менску (1924—1933). У 1927 годзе выконвала беларускія народныя песьні на Міжнароднай музычнай выставе ў Франкфурце-на-Майне^[3]. З 1933 году — артыстка Беларускага тэатра опэры і балету ў Менску.

Падчас Вялікай Айчыннай вайны выступала з канцэртамі на франтах, у шпіталях і ў партызанскіх атрадах^[4]. Чалец КПСС з 1942.

У лютым 1946 году, у памяшканьні Драматычнага тэатра імя Янкі Купалы, на ўстаноўчым сходзе заснавальнікаў Беларускага Тэатральнага Таварыства Ларысу Александроўскую абралі старшынёй праўленьня^[5]. Зьяўлялася ініцыятаркай стварэньня і нязьменнай старшынёй Беларускага тэатральнага таварыства (1946—1980, з 1976 году — ганаровая старшыня). З 1951 году была адначасова і галоўным рэжысэрам Беларускага тэатру опэры і балету. За рок яна выпускала па два прэм’ерныя спэктаклі.

Дэпутатка Вярхоўнага Савету СССР 2—4-га скліканьняў, Вярхоўнага Савету БССР 3—5-га скліканьняў.

Памерла 23 траўня 1980 году ў Менску, пахаваная на Ўсходніх могілках.

Творчасьць

Выконвала як сапранавыя, так і мэца-сапранавыя партыі. Выступала таксама як канцэртная сьпявачка.

Опэрныя партыі

«Міхась Падгорны» Яўгена Цікоцкага^[6]^[7] — Марыся
«Алеся» Яўгена Цікоцкага — Алеся
«Кветка шчасьця» Аляксея Туранкова^[8] — Надзейка
«Яўгені Анегін» П. Чайкоўскага — Тацяна
«Піковая дама» П. Чайкоўскага — Ліза
«Царская нявеста» М. Рымскага-Корсакава — Любаша
«Князь Ігар» А. Барадзіна — Яраслаўна
«Фаўст» Шарля Гуно — Маргарыта
«Кармэн» Жоржа Бізэ^[9] — Кармэн
«Ціхі Дон» І. Дзяржынскага — Аксіньня
«Барыс Гадуноў» М. Мусаргскага — Марына Мнішак
«Кастусь Каліноўскі» З. Лукаса — Марыя Грагатовіч
«Піковая дама» П. Чайкоўскага — Графіня

Спэктаклі, пастаўленыя ў якасьці рэжысэра

Узнагароды

«Ордэн Леніна» (1940)^[10].

Дадатковыя зьвесткі

Нарадзілася будучая сьпявачка 15 лютага 1902 году. Напачатку вайны Александроўскай давялося эвакуявацца зь Менску напрасткі з бамбасховішча ў тэатры, не заходзячы дадому, дзе засталіся дакумэнты. У студзені 1942 году, знаходзячыся ў эвакуацыі ў Алма-Аце, артыстка атрымала новы пашпарт з ссоўваньнем даты нараджэньня на два рокі.
Ларыса Аляксандраўская ўласнаручна абірала месца для будаўніцтва новага будынка Беларускага опэрнага тэатру.^[11]
Пляменьніца Ларысы Александроўскай, скрыпачка і вучоны, доктар філязофіі, Арыядна Ладыгіна напісала кнігу пра яе: «Ларыса Пампееўна Александроўская. Дакумэнтальна-тэатральны раман»
Опэра «Аіда» ў пастаноўцы Ларысы Александроўскай на сцэне Беларускай опэры ішла больш за 50 гадоў з 1953 г.
Песьню «Наш тост» кампазытара І. Любана на словы М. Касенкі і А. Таркоўскага ўпершыню выканала менавіта Ларыса Аляксандроўская. Адбылося гэта ў 1942 годзе ў Маскве на вечарыне майстроў беларускага мастацтва. Да вайны Ларыса Аляксандроўская і Ісак Любан былі суседзямі па Правіянцкай вуліцы.

Памяць

Заір Азгур у 1940 годзе выканаў скульптурны партрэт Ларысы Александроўскай^[12].
Музычная школа № 1 у Менску носіць імя Ларысы Александроўскай з 1945 году. Імя было нададзена з нагоды 25-годзьдзя творчай дзейнасьці Александроўскай. На той момант гэта была адзіная музычная школа ў месьце. Ларыса Александроўская любіла выступаць зь яе навучэнцамі — хорам і ансамблем скрыпачоў^[13].
На ўшанаваньне памяці ўстаноўлена ў 1982 годзе мэмарыяльная дошка Александроўскай Ларысе Пампееўне на вул. Захарова, дом 27, скульптар Генадзь Мурамцаў^[14].
У 1986 годзе пастаўлены скульптурны помнік на могіле Ларысы Александроўскай, «Усходнія могілкі»^[15].
З 1987 году ў Беларусі праводзяцца нацыянальныя конкурсы вакалістаў імя Александроўскай, а ў 1992-м ейнае імя атрымала прэмія ў галіне тэатральнага мастацтва.
15 лютага 2004 году выпушчана паштовая картка з арыгінальнай маркай (2004 № 5 (158)), прысьвечаная 100-годзьдзю з дня нараджэньня Ларысе Аляксандраўскай.
У 2014 годзе было прынятае рашэньне аб наданьні новай вуліцы ў Менску імя Ларысы Александроўскай^[16].

Бібліяграфія

Л. Александроўская. Думкі аб моладзі. // Літаратура і мастацтва : газэта. — 21 красавіка 1956. — № 17 (1084). — С. 3.

Аўдыё

Ларыса Александроўская. (21 красавіка 2023) Вясна (Я. Цікоцкі — Якуб Колас). S. Rusiecki.
Ларыса Александроўская. Цымбалы — Ханон Шмелькін, Станіслаў Навіцкі. (3 лістапада 2023) Восень (І. Любан — Янка Купала). S. Rusiecki.
Ларыса Александроўская. (2 траўня 2026) Арыя Далілы 'Mon cœur s'ouvre à ta voix' (Saint-Saëns, Samson et Dalila).. S. Rusiecki.

Архівы

Александроўская Ларыса Пампееўна (1907–1986). Оперная спявачка, рэжысёр, народная артыстка СССР. Нумар фонду:Ф. 316. Адзінак захоўваньня: 887. Год:1907–1986. Воп. 1. БДАМЛМ (20 чэрвеня 2023).

Крыніцы

↑ Указ Прэзідыюма Вярхоўнага Савета СССР Аб прысваенні звання народнай артысткі СССР народнай артыстцы БССР Александроўскай Л. П. // Літаратура і мастацтва : газэта. — 23 чэрвеня 1940. — № 18 (474). — С. 1.
↑ Александроўская Ларыса // Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік / Уклад. Дубянецкі Э. — Менск: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6.
↑ Календарыюм: Люты — гадоў таму // Czasopis, 02/2004
↑ Сяргей Будкін. (2013-05-02) 25 жанчын, без якіх не было б беларускай музыкі (+ аўдыё) (бел.). Будзьма беларусамі!. Праверана 2020-04-04 г. Архіўная копія ад 2020-04-04 г.
↑ Беларускае тэатральнае таварыства. // Літаратура і мастацтва : газэта. — 1 сакавіка 1946. — № 7 (530). — С. 4.
↑ Н. Нілаў. «Міхась Падгорны» у дзяржаўным тэатры оперы і балета. // Літаратура і мастацтва : газэта. — 15 сакавіка 1939. — № 15 (429). — С. 4.
↑ П. С. Златагораў. «Міхась Падгорны». // Звязда : газэта. — 1940. — № 106 (6685). — С. 3.
↑ Ілья Шлепянаў. «Кветка шчасця». // Звязда : газэта. — 1940. — № 106 (6685). — С. 3.
↑ Е. Васількоўскі. Кармэн. (Думкі на прэм'еры). // Літаратура і мастацтва : газэта. — 12 кастрычніка 1945. — № 20 (543). — С. 3.
↑ Указ Прэзідыюма Вярхоўнага Савета СССР Аб узнагароджанні ўдзельнікаў дэкады беларускага мастацтва «Ордэнам Леніна». № 1.Александроўскай Ларысу Пампееўну. // Літаратура і мастацтва : газэта. — 23 чэрвеня 1940. — № 18 (474). — С. 2.
↑ Оперный станет на два этажа больше // «Комсомольская правда в Белоруссии», 25.10.2006
↑ Заір Азгур. Фота І. Каплінскага. Скульптурны партрэт Л. П. Александроўскай // Літаратура і мастацтва : газэта. — 11 траўня 1940. — № 14 (470). — С. 2.
↑ Ул. Залкінд. Мінская музычная школа імя Л. П. Александроўскай. // Літаратура і мастацтва : газэта. — 16 сакавіка 1946. — № 9 (532). — С. 4.
↑ (вул. Захарова, дом 27). № 76. Мэмарыяльная дошка Александроўскай Ларысе Пампееўне. / Рэдкал.: С. В. Марцэлеў(гал. рэд.) і інш. // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі : энцыкляпэдыя. — Менск: Беларуская энцыклапедыя, 1988. — Т. Мінск. — С. 78.
↑ В. Б. Караткевіч. Усходнія могілкі (Маскоўская шаша). № 517 Магіла Александроўскай Ларысы Пампееўны. / Рэдкал.: С. В. Марцэлеў(гал. рэд.) і інш. // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі : энцыкляпэдыя. — Менск: Беларуская энцыклапедыя, 1988. — Т. Мінск. — С. 260.
↑ В Минске трем новым улицам присвоены наименования (рас.). minsk.gov.by (17 кастрычніка 2014 году). Праверана 19 кастрычніка 2014 г.

Літаратура

Вольга Брылон. Ларыса Александроўская. Круг жыцця. Да 100-годдзя з дня нараджэння. // Мастацтва : часопіс. — 2004, сакавік. — № 3 (252). — С. 18—21. — ISSN 0208-2551.
Надзея Бунцэвіч. Ларыса Александроўская: «Я – гэта Беларусь…» // Культура : газэта. — 6—12 сакавка 2010. — № 10 (930). — С. 15. — ISSN 1994-4780.
Надзея Бунцэвіч. Прымадонна Ларыса Александроўская. // Мастацтва : часопіс. — 2024, люты. — № 2 (492). — ISSN 0208-2551.
Эдуард Карніловіч. Жыцьцё яе — прыгожая легенда. // Літаратура і мастацтва : газэта. — 20 сакавка 2015. — № 11 (4811). — С. 13.
Іна Корсак. «Кармэн» з блакітнымі вачыма. // Культура : газэта. — 16 лютага 2019. — № 7 (1394). — С. 144. — ISSN 1994-4780.
Арыядна Ладыгіна. Залаты голас Беларусі (Ларыса Пампееўна Александроўская). // Полымя : часопіс. — 2007. — № 2 (928). — С. 138—154.
Арыядна Ладыгіна. Кастаньеты для Алесі. Творчы тандэм Пакроўскага і Александроўскай. // Мастацтва : часопіс. — 2013, красавік. — № 4 (361). — С. 44—47. — ISSN 0208-2551.
Арыядна Ладыгіна. Інтуіцыя Кармэн. Творчы тандэм Пакроўскага і Александроўскай. // Мастацтва : часопіс. — 2013, травень. — № 5 (362). — С. 44—47. — ISSN 0208-2551.
Алена Макаранка. «Усё зводзіцца да «вер i любі»…»: Гісторыя ліставання Мікалая Нікалаева i Ларысы Александроўскай. // Роднае слова : часопіс. — 2024. — № 3 (435). — С. 74—78. — ISSN 0234-1360.
Міхась Цікоцкі. Першая беларуская Кармэн. // Літаратура і мастацтва : газэта. — 8 лютага 2019. — № 6 (5012). — С. 15.

Кнігі

Л. П. Івашкоў. Ларыса Пампееўна Александроўская: да 100-годдзя з дня нараджэння. — Менск: БДАМ, 2004. — 20 с. — 100 ас. — ISBN 985-6619-47-5
Міхась Модэль. Ларыса Пампееўна Александроўская. — Менск: Дзяржаўнае выдавецтва БССР, 1945. — 47 с. — 10 000 ас.
Анатоль Сабалеўскі. Асоба мастака: літаратурна-крытычныя артыкулы. — Менск: Мастацкая літаратура, 1992. — С. 45—63. — 276 с. — 2100 ас. — ISBN 5-340-00714-6
Ю. М. Сохар. Тэатральныя пуцявіны : мастацтвазнаўчыя артыкулы, рэцэнзіі, творчыя партрэты / уступны артыкул Арсеня Лабовіча. — Менск: Тэхнапрынт, 2003. — С. 294—295. — 430 с. — 400 ас. — ISBN 985-464-493-6

Ариадна Ладыгина. Лариса Помпеевна Александровская: документально-театральный роман: В 7 действиях с прологом и эпилогом. — Менск: Четыре четверти, 2002. — 319 с. — 1000 ас. — ISBN 985-6089-86-7
Г. Рузов. Л. П. Александровская. — Москва ; Ленинград: Музгиз, 1950. — 55 с. — (Советские музыканты-исполнители).

Энцыкляпэдыі, даведнікі

Александроўская Ларыса // Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік / Уклад. Дубянецкі Э. — Менск: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6. — С. 16—17.
Алесандроўская Ларыса Пампееўна. // Культура Беларусі: энцыклапедыя / рэдкал.: Т. Бялова (гал. рэд.) [і інш.]. — Менск: Беларус. Энцыкл. імя П. Броўкі, 2010. — Т. 1. — 704с.:іл. с. — 3000 ас. — ISBN 978-985-11-0496-9 — С. 113, 114.
Беларускі фальклор: энцыклапедыя / рэдкал.: Г.П. Пашкоў (гал. рэд.) і інш.. — Менск: Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі, 2005. — Т. 1: А - К. — С. 50. — 766 с. — ISBN 985-11-0334-9
Янка Купала: энцыклапедыя. (Да 135-годдзя з дня нараджэння народнага паэта) / рэдкалегія: У. У. Андрыевіч (галоўны рэдактар) і інш. — Менск: Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі, 2017. — Т. 1: А — З. — С. 144. — 34 с. — 1500 ас. — ISBN 978-985-11-1042-7
Лукас Д. Жураўлёў Д. Выдатны дзеяч опернага мастацтва. // Пад рэдакцыяй Алеся Звонака і інш. Склаў Алесь Есакоў. Майстры беларускай сцэны : зборнік артыкулаў. — Менск: Дзяржаўнае выдавецтва, 1960. — Т. 1.
Н. П. Саламевіч. Александроўская Ларыса Пампееўна. / галоўны рэдактар І. П. Шамякін і інш. // Янка Купала : энцыкляпэдычны даведнік. — Менск: Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі, 1986. — С. 37.
Б. С. Смольскі. Александроўская Ларыса. // Беларуская савецкая энцыкляпэдыя. У 12 т. / Беларуская Савецкая Энцыклапедыя; Рэдкал.: П. У. Броўка (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1969. — Т. 1. А — Афіна. — 624 с. — С. 239.
Б. С. Смольскі. Александроўская Ларыса Пампееўна. // Беларуская энцыклапедыя: У 18 т.. — Мн.: 1996 Т. 1: А — Аршын. — С. 240.
Б. С. Смольскі. Александроўская Ларыса Пампееўна. // Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. У 6 т.. — Мн.: 1993 Т. 1: А — Беліца. — С. 99.
Тэатральная Беларусь: энцыклапедыя / Рэдактар: Пашкоў Г. П. і інш.. — Менск: Беларуская энцыкляпэдыя імя Петруся Броўкі, 2002. — Т. 1: А—К. — С. 30. — 568 с. — 4000 ас. — ISBN 985-11-0255-5
Энцыклапедыя літаратуры і мастацтва Беларусі. У 5 т. / Рэд. І. П. Шамякін (гал. рэд.) і інш.. — Мн.: БелСЭ, 1984. — Т. 1: А капэле — Габелен. — 727 с. — 9500 ас. — С. 84.

Вонкавыя спасылкі

«Ларыса Александроўская: нямецкія прыгоды». Кармэн у вышыванцы супраць дзівы з Масквы «Лабірынты». Белсат (2 сакавіка 2020).
«Алеся» - першая опера ў вызваленым Мінску. Віртуальная выстава. БДАМЛМ (24 траўня 2023).
Да 120-годдзя з дня нараджэння опернай дзівы Ларысы Пампееўны Александроўскай: з фондаў Беларускага дзяржаўнага архіва-музея літаратуры і мастацтва. БДАМЛМ (15 лютага 2024).
Ларыса Александроўская. Душа беларускай сцэны. БДАМЛМ (20 ліпеня 2026).

[1] Указ Прэзідыюма Вярхоўнага Савета СССР Аб прысваенні звання народнай артысткі СССР народнай артыстцы БССР Александроўскай Л. П. // Літаратура і мастацтва : газэта. — 23 чэрвеня 1940. — № 18 (474). — С. 1.

[2] Александроўская Ларыса // Культуралогія: Энцыклапедычны даведнік / Уклад. Дубянецкі Э. — Менск: БелЭн, 2003. ISBN 985-11-0277-6.

[3] Календарыюм: Люты — гадоў таму // Czasopis, 02/2004

[4] Сяргей Будкін. (2013-05-02) 25 жанчын, без якіх не было б беларускай музыкі (+ аўдыё) (бел.). Будзьма беларусамі!. Праверана 2020-04-04 г. Архіўная копія ад 2020-04-04 г.

[5] Беларускае тэатральнае таварыства. // Літаратура і мастацтва : газэта. — 1 сакавіка 1946. — № 7 (530). — С. 4.

[6] Н. Нілаў. «Міхась Падгорны» у дзяржаўным тэатры оперы і балета. // Літаратура і мастацтва : газэта. — 15 сакавіка 1939. — № 15 (429). — С. 4.

[7] П. С. Златагораў. «Міхась Падгорны». // Звязда : газэта. — 1940. — № 106 (6685). — С. 3.

[8] Ілья Шлепянаў. «Кветка шчасця». // Звязда : газэта. — 1940. — № 106 (6685). — С. 3.

[9] Е. Васількоўскі. Кармэн. (Думкі на прэм'еры). // Літаратура і мастацтва : газэта. — 12 кастрычніка 1945. — № 20 (543). — С. 3.

[10] Указ Прэзідыюма Вярхоўнага Савета СССР Аб узнагароджанні ўдзельнікаў дэкады беларускага мастацтва «Ордэнам Леніна». № 1.Александроўскай Ларысу Пампееўну. // Літаратура і мастацтва : газэта. — 23 чэрвеня 1940. — № 18 (474). — С. 2.

[11] Оперный станет на два этажа больше // «Комсомольская правда в Белоруссии», 25.10.2006

[12] Заір Азгур. Фота І. Каплінскага. Скульптурны партрэт Л. П. Александроўскай // Літаратура і мастацтва : газэта. — 11 траўня 1940. — № 14 (470). — С. 2.

[13] Ул. Залкінд. Мінская музычная школа імя Л. П. Александроўскай. // Літаратура і мастацтва : газэта. — 16 сакавіка 1946. — № 9 (532). — С. 4.

[14] (вул. Захарова, дом 27). № 76. Мэмарыяльная дошка Александроўскай Ларысе Пампееўне. / Рэдкал.: С. В. Марцэлеў(гал. рэд.) і інш. // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі : энцыкляпэдыя. — Менск: Беларуская энцыклапедыя, 1988. — Т. Мінск. — С. 78.

[15] В. Б. Караткевіч. Усходнія могілкі (Маскоўская шаша). № 517 Магіла Александроўскай Ларысы Пампееўны. / Рэдкал.: С. В. Марцэлеў(гал. рэд.) і інш. // Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі : энцыкляпэдыя. — Менск: Беларуская энцыклапедыя, 1988. — Т. Мінск. — С. 260.

[16] В Минске трем новым улицам присвоены наименования (рас.). minsk.gov.by (17 кастрычніка 2014 году). Праверана 19 кастрычніка 2014 г.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]