Рычардас Гавяліс

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Рычардас Гавяліс
лет. Ričardas Gavelis
Gavelis.jpg
Асабістыя зьвесткі
Нарадзіўся 8 лістапада 1950
Вільня, Летувіская ССР
Памёр 18 жніўня 2002 (51 год)
Вільня, Летувіская Рэспубліка
Пахаваны Антокальскія могілкі
Літаратурная дзейнасьць
Род дзейнасьці пісьменьнік, драматург, публіцыст, сцэнарыст
Гады творчасьці 1976—2002
Жанр повесьць, апавяданьне, дзеятвор
Мова летувіская мова

Ры́чардас Гавя́ліс (па-летувіску: Ričardas Gavelis; 8 лістапада 1950[1], Вільня — 18 жніўня 2002, Вільня) — летувіскі пісьменьнік, драматург, публіцыст, сцэнарыст.

Біяграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Нарадзіўся ў Вільні. Скончыў школу ў Друскеніках у 1968, у 1968—1973 гадах вучыўся на фізычным факультэце Віленскага ўнівэрсытэту, потым у 1973—1977 быў супрацоўнікам у Інстытуце фізыкі летувіскай АН. У 1978—1980 працаваў у рэдакцыі летувіскага навукова-папулярнага журнала «Mokslas ir gyvenimas» і ў літаратурным журнале «Pergalė». У постсавецкі час друкаваўся як калюмніст ды публіцыст у газэце «Respublika» і ў штотыднёвіку «Veidas».

Памёр раптоўна праз сэрцавы прыступ.[2]

Пахаваны на Антокальскіх могілках.[3]

Творчасьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Гавяліс пачаў публікавацца ў савецкі час, дэбютаваўшы ў 1976 зборнікам апавяданьняў «Непачаўшыся сьвята» (Neprasidėjusi šventė), але шырокае прызнаньне атрымаў повесьцю «Віленскі покер» (1989). «Віленскі покер» фармулюе ды прагаворвае базавыя пытаньні летувіскай ідэнтычнасьці, таксама і пакутныя ды непрыемныя нацыянальнай гордасьці. Разам з гэтым, повесьць увабрала тэхніку магічнага рэалізму ды новага раману(en), зьмяшчае шмат эротыкі, дэтэктыўных элемэнтаў і дасканала адлюстроўвае жыцьцё касмапалітычнай Вільні 1960—1980-х гадоў.

Кніга была перакладзеная на латыскую (1995), ангельскую (2009), македонскую (2013), францускую (2015), беларускую (2018), польскую (2019).

Віленскі цыкл прадоўжылі повесьці «Віленскі джаз» (1993), «Апошняе пакаленьне людзей на Зямлі» (1995), «Квартэт страчаных думаў» (1999), «Сем спосабаў самагубства» (1999). Дзьве апошніх повесьці атрымалі ў 2000 годзе ўзнагароду Віленскага клюбу і Віленскага тэлебачаньня.

Пяру Гавяліса належаць тры дзеятворы: «Inadaptatus» (1976), «Віры» (1977), «Трыюмвірат» (1986).

У 1980 Гавяліс таксама выступіў як сцэнарыст фільма «Спаборніцтва з 9 да 9», у 1990 ён напісаў сцэнар да кароткамэтражнага дэтэктыўнага фільма «Двайнік», у 2005 па яго сцэнару выйшаў ангельска-летувіскі фільм «Лес багоў» па аднайменнай повесьці Баліса Сруогі.[4]

Бібліяграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Neprasidėjusi šventė. Вільня: Vaga, 1976 (апавяданьні).
  • Įsibrovėliai. Вільня: Vaga, 1982 (апавяданьні).
  • Nubaustieji. Вільня: Vaga, 1987 (апавяданьні).
  • Vilniaus pokeris. Вільня: Vaga, 1989 (повесьць). Пераклад на латыскую: Viļņas pokers, перакладчык Talrids Rullis, Rīga: Preses nams, 1995. Пераклад на ангельскую: Vilnius poker, перакладчыца Elizabeth Novickas, Rochester: Open Letter, 2009; 2ое выданьне: Pica Pica Press, 2016. Пераклад на македонскую: Покер по Вилнус [перакладчык не паказаны], Antolog, 2013. Пераклад на францускую: Vilnius Poker, перакладчыца Margarita Le Borgne, édition: Monsieur Toussaint Louverture, 2015. Пераклад на беларускую: Віленскі покер. Перакладчыца Паўліна Вітушчанка, Мінск: Логвінаў, 2018. Пераклад на польскую: Pokier wileński, перакладчык Kamil Pecela: Kolegium Europy Wschodniej, 2019 (на старонце выдавецтва памылкова значыцца 2017ым).
  • Jauno žmogaus memuarai. Вільня: Vaga, 1991. – 140 p. (повесьць). Пераклад на польскую: Wspomnienia młodego człowieka: [powieść w czternastu listach], tłumaczenie Joanna Tabor. Warszawa : Ex Libris, 2002. Пераклад на фінскую: Nuoren miehen muistelmat: romaani neljäntoista kirjeen muodossa, Suomentanut U.-L. Heino. Helsinki: Donelaitis-seura, 1995.
  • Vilniaus džiazas. Вільня: Vaga, 1993 (повесьць).
  • Nemirtingumas. Rekonstrukcijos bandymas. Kaunas: Kopa, 1994 (зборнік публіцыстыкі).
  • Paskutinioji Žemės žmonių karta. Вільня: Vaga, 1995 (повесьць)
  • Taikos balandis. Вільня: Alma littera, 1995. – 146 p. (апавяданьні). Пераклад на нямецкую: Friedenstaube: Sieben Wilnaer Geschichten, aus dem Litauischen von Klaus Berthel.Oberhausen: Athena, 2001.
  • Prarastų godų kvartetas. Вільня: Tyto alba, 1997 (повесьць)
  • Septyni savižudybės būdai. Вільня: Tyto alba, 1999 (повесьць)
  • Sun–Tzu gyvenimas šventame Vilniaus mieste. Вільня: Tyto alba, 2002. – 290 p. (повесьць)
  • Tylos angelas. Вільня: Tyto alba, 2006. (апавяданьні)

Сцэнары[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Дзеятворы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Inadaptatus (1976).
  • Sūkuriai (1977).
  • Triumviratas (1986).

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Афіцыйная дата нараджэньня, адзначаная ў дакумантах Гавяліса — 8 лістапада. Аднак, як зазначае Чершкуте, папраўдзе Гавяліс нарадзіўся 8 кастрычніка, таму з гэтай даты (8 кастрычніка) пачынаецца повесьць «Віленскі покер». Адныя артыкулы даюць адну дату, іншыя — другую, таму магчымая блытаніна. Šiuolaikinė literatūra. Gavelis
  2. ^ J.Cerskute. Les jeux de la déconstruction dans le corps de la ville/ dans la ville du corps
  3. ^ Mirė žinomas Lietuvos rašytojas Ričardas Gavelis // DELFI. 19.08.2002
  4. ^ Фільмаграфія Гавяліса.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]