Перайсьці да зьместу

Міхал Крышпін Паўлікоўскі

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Міхал Крышпін Паўлікоўскі
па-польску: Michał Kryspin Pawlikowski
Герб «Холева»
Герб «Холева»
Асабістыя зьвесткі
Імя пры нараджэньні Michał Kryspin Pawlikowski
Нарадзіўся 25 кастрычніка 1893(1893-10-25)
Памёр 30 траўня 1972(1972-05-30) (78 гадоў)
Род Паўлікоўскія
Бацькі Казімер Міхал Марыян Паўлікоўскі (1860-1936)
Тэкля з Сьвентаржэцкіх гербу «Трубы» (1864—1933)
Жонка Стэфанія Падгайская, Liselotte Avellis
Літаратурная дзейнасьць
Род дзейнасьці журналіст, празаік, мэмуарыст, публіцыст
Жанр раман
Мова польская мова[1]
Значныя творы Дзяцінства й маладосьць Тадэвуша Іртэнскага
Вайна й сэзон
Бруднае неба
Сумленьне Польшчы й іншыя крэсовыя нарысы
Узнагароды
Залаты крыж Заслугі

Міхал Крышпін Паўлікоўскі гербу „Холева“ (па-польску: Michał Kryspin Pawlikowski; 25 кастрычніка 1893, Пуцькава, Ігуменскі павет, Менская губэрня, Расейская імперыя — 30 траўня 1972, Маўі, Гаваі, ЗША) — польскі пісьменьнік, журналіст, празаік, публіцыст і мэмуарыст. Адносіўся да палітычнай групоўкі «віленскіх кансэрватараў». Атрымаў празваньне «храніст Вялікага Княства Літоўскага».

Біяграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Паходзіў з каталіцкага сярэднезаможнага шляхецкага роду Паўлікоўскіх, які ў XVІІІ ст. меў маёнткі ў Менскім ваяводзтве. Яго бацька Казімер быў адвакатам, старшынёй Крэдытнага таварыства ў Менску. Стрыечны брат Юзэфа Мацкевіча[2]. Скончыў Менскую гімназыю (1913). У 1913—1917 гадах вучыўся на юрыста ў Пецярбургу. Пасьля заняцьця Менску польскімі войскамі ў 1919 годзе некаторы час быў сакратаром у камэндатуры горада й супрацоўнікам Грамадзянскага ўпраўленьне Ўсходніх зямель. У 1920 годзе служыў у якасьці добраахвотніка ў 19-й лётнай скадры, адкуль быў звольнены па хваробе. Вярнуўся да чыноўніцкай працы, на гэты раз у Берасьці. У 1923 годзе скончыў юрыдычны факультэт Варшаўскага ўнівэрсытэта. Восеньню 1924 году перабраўся ў Вільню, дзе працаваў у ваяводзкім урадзе. Карэспандэнт віленскай ґазэты «Słowo» — галоўнай ґазэты «віленскіх кансэрватараў». Быў заўзятым паляўнічым, доўгі час быў сакратаром, а потым віцэ-прэзыдэнтам Паляўнічага таварыства Ўсходніх земляў і Паляўнічага таварыства Віленскага ваяводзтва, а ў 1934 увайшоў у склад кіраўніцтва Польскага зьвяза паляўнічых таварыстваў. З 1938 году працаваў у Торуні, дзе кіраваў адным з адзьдзелаў у ваяводзкім урадзе. Пасьля пачатку Другой сусьветнай вайны разам зь іншымі супрацоўнікамі быў эвакуіраваны да Дубна. На кароткі час быў арыштаваны савецкімі ўладамі. Пасьля вызваленьня накіраваўся ў Вільню й там супрацоўнічаў з «Gazeta Codzіenna» Юзэфа Мацкевіча. У маі 1940 году перабраўся ў Швэцыю, дзе чакаў на францускую візу, але быў змушаны застацца, паколькі Францыя была акупіявана нацыстоўскімі войскамі. У Швэцыі пачаў выдаваць «Wіadomoścі Polskіe». У 1943 годзе ўжо ў Лёндане, як супрацоўнік Міністэрства адбудовы й публічнай адміністрацыі. У 1949 годзе пераязджае ў ЗША, дзе выкладае польскую й расейскую мову ва Унівэрсытэце Бэрклі. У 1962 годзе выходзіць на пэнсыю. У 1966 годзе адзначаны за сваю літаратурную актыўнасьць узнагародай Зьвяза польскіх пісьменьнікаў на чужыне. Памёр у 1972 годзе падчас адпачынку на Гавайскіх астравах, дзе й быў пахаваны. Аўтар кніг «Sumіenіe Polskі: rzecz o Wіlnіe і kraju wіleńskіm» (Лёндан, 1946), «Dwa śwіaty» (Лёндан, 1952), «Dzіecіństwo і młodość Tadeusza Іrteńskіego» (Лёндан, 1959)[3]. У сваіх успамінах Паўлікоўскі піша: Маёнтак быў, як правіла, прыхільны да беларушчыны. Зь селянінам размаўлялі па-беларуску. Правільная й беглая беларуская гаворка была як бы своеасаблівым стылем. Заахвочваньне беларускай мовы, фальклору й звычаю й клопат пра іх лічыліся адзіным плённым, і прытым легальным, спосабам змаганьня з русіфікацыяй[4]. Успаміны Паўлікоўскага былі ня толькі заўважаны, але й неадназначна ацэнены беларускай эміграцыяй. Так, Вітаўт Тумаш пісаў Юрку Віцьбічу, што там народу беларускага, сялянства наагул няма, ён [Паўлікоўскі] ’’яго быццам і ня бачыў… апісвае толькі польскія маёнткі ды менскія публічныя дамы[5].

Узнагароды[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Залаты Крыж Заслугі (13 чэрвеня 1930) «за заслугі ў галіне ўдасканаленьня дзяржаўнага кіраваньня».

Публікацыі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Dzieciństwo i młodość Tadeusza Irteńskiego. Powieść, Londyn 1959, Łomianki 2010
  • Wojna i sezon. Powieść, Paryż 1965, Warszawa 1989 (drugi obieg), Wilno 2008, Łomianki 2011
  • Brudne niebo, Londyn 1971, Wilno 2010
  • Sumienie Polski i inne szkice kresowe, Łomianki 2014

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Нацыянальная служба Чэскай рэспублікі
  2. ^ ’’Юрэвіч Л.’’ Мэмуары… С. 22.
  3. ^ ’’Юрэвіч Л.’’ Мэмуары… С. 87.
  4. ^ ’’Pawlіkowskі, M.K.’’ Mіńszczyzna… С. 301.
  5. ^ ’’Юрэвіч Л.’’ Мэмуары… С. 24—25.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Pawlikowski, M.K. Mińszczyzna, Pamiętnik Wileński / M.K. Pawlikowski; Polska Fundacja Kulturalna. — Londyn, 1972.
  • Юрэвіч, Л. Мэмуары на эміграцыі: крыніцазнаўчае дасьледаваньне. ― Мінск, 2005.
  • Leonard Drożdżewicz, Świętowanie  z Michałem Kryspinem Pawlikowskim, «Znad Wilii», nr 2 (62) z 2015 r., s. 150.
  • Józef Mackiewicz, Ostatnie dni Wielkiego Księstwa, «Kultura» 1960, nr 4 (160).
  • Józef Mackiewicz, Michał K. Pawlikowski, «Wiadomości» 1972, nr 34 (1377).
  • Krzysztof Ćwikliński, Twórczość, której nie znamy. Kilka uwag o pisarstwie Michała K. Pawlikowskiego, [w:] Powroty w zapomnienie. Dekada literatury emigracyjnej 1989—1999, red. B. Klimaszewski, W. Ligęza, Kraków 2001.
  • Piotr Rambowicz, Ostatni myśliwy Wielkiego Xięstwa Litewskiego, «Kresy» 2005, nr 4 (64).
  • Piotr Zychowicz, Niepoprawny kronikarz Wielkiego Księstwa, «Rzeczpospolita — PlusMinus» 2010, nr 33 (914).
  • Piotr Rambowicz, Wobec gawędy. O emigracyjnej twórczości Michała K. Pawlikowskiego, Łomianki 2016.
  • Leonard Drożdżewicz, Świętowanie  z Michałem Kryspinem Pawlikowskim, «Znad Wilii», nr 2 (62) z 2015 r., s. 150.