Ежы Гедройц

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Ежы Гедройц
Jerzy Giedroyc 1997.jpg
Дата нараджэньня 27 ліпеня 1906
Месца нараджэньня Менск, Расейская імпэрыя
Дата сьмерці 14 верасьня 2000 (94 гады)
Месца сьмерці Мэзон-Ляфіт пад Парыжам, Францыя
Месца пахаваньня Le Mesnil-le-Roi[d]
Грамадзянства Польшча
Альма-матэр факультэт права і адміністрацыі Варшаўскага ўнівэрсытэту
Занятак журналіст, паэт-адвакат і палітычны актывіст
Узнагароды
Сайт http://kulturaparyska.com/pl/ludzie/pokaz/g/jerzy-giedroyc

Ежы Гедройц (па-польску: Jerzy Giedroyc) — публіцыст, палітык, заснавальнік і рэдактар парыскага грамадзка-палітычнага часопісу «Kultura» на польскай мове.

Біяграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Нарадзіўся 27 ліпеня 1906 году ў Менску, бацькі Ігнацы Гедройц і Францішка Стажыцкая. Вучыўся на юрыдычным (1924—1929) і гістарычным (1930—1931) факультэтах у Варшаўскім унівэрсытэце. Падчас вучобы — старшыня «Карапарацыі Партыя» і «Міжкарпаратыўнага Кола» ў Варшаве, дзеяч студэнцкай арганізацыі «Дзяржаўная думка», працаўнік замежнага аддзела Галоўнага студэнцкага камітэта Польскага саюза студэнцкай моладзі. Рэфэрэнт парлямэнтарны і па справах прэсы ў Міністэрстве сельскай гаспадаркі (1929—1935); кіраўнік аддзела прэзыдыюма ў Міністэрстве гандлю і прамысловасьці (1935—1939); рэдактар «Студэнцкага дня» і двутыднёвіка «Бунт маладых», пераўтворанага ў 1936 годзе ў тыднёвік «Polityka» (1930—1939). З пачаткам II Сусьветнай вайны перабраўся ў Румынію. Асабісты сакратар польскага пасла ў Румыніі Роджэра Рачынскага (1939—1940); кіраўнік польскага аддзела пры Чылійскай місіі ў Бухарэсьце (1940); у якасьці супрацоўніка ангельскай місіі займаўся польскімі справамі ў Румыніі (1941). У Стамбуле, куды быў вывезены ангельскай місіяй (сакавік 1941) запісаўся на службу ў войска і выехаў у Палестыну. Салдат Самастойнай брыгады карпацкіх стралкоў, удзельнік лібійскай кампаніі і бітваў у Тобруку; кіраўнік (у рангу падпаручніка) аддзела часопісаў і вайсковых выдавецтваў Бюро прапаганды II Польскага корпуса (1941—1944); працаўнік Цэнтру вывучэньня бранявой зброі ў Галіполі (Італія) (1944—1945); дырэктар Эўрапейскага дэпартамэнта Міністэрства інфармацыі ўраду Польшчы ў Лёндане (1945).

Літаратурная дзейнасьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Заснавальнік Літаратурнага Інстытуту ў Рыме (1946), выдавец і галоўны рэдактар часопіса «Kultura» (з 1947). У кастрычніку 1947 перанёс выдавецтва ў Maissons Laffitte пад Парыжам і разьвіў шырокую выдавецкую дзейнасьць, супрацоўнічаў зь вядомымі польскімі публіцыстамі і пісьменьнікамі-эмігрантамі, сярод якіх Юзэф Чапскі, Ежы Стэмпоўскі, Канстанты А. Яленскі, Юліўш Мерашэўскі, Чэслаў Мілаш, Вітальд Гамбровіч, Густаў Херлінг-Грудзінскі. Ініцыятар (1953) выданьня серыі Бібліятэкі Культуры (якая ахоплівае літаратурныя творы і кнігі палітычнага характару, а таксама дзёньнікі), з 1962 году — заснавальнік паўгодніка Гістарычныя сшыткі (з 1972 — квартальніка), матэрыялы якога датычаць найноўшай гісторыі Польшчы і Цэнтральнаэўрапейскіх краінаў.

Да верасьня 2000 году было выдадзена 511 тамоў Бібліятэкі Культуры, у тым 132 нумары Гістарычных сшыткаў і 636 нумароў Культуры. Ежы Гедройц — чалец рэдакцыйнага калегіюма часопіса расейскіх дысідэнтаў Кантынент і рэдакцыйнага савета ўкраінскага квартальніка Віднова. Удзельнік шматлікіх, арганізаваных на Захадзе акцый у імя свабоды культуры.

Пасьлядоўна імкнуўся (на працягу 50 г.) да наладжваньня добрасуседзкіх адносін паміж Польшчай і ўсходнімі суседзямі — Летувой, Беларусьсю і Ўкраінай — у пэрспэктыве здабыцьця гэтымі краінамі незалежнасьці. Ініцыятар і сябар створанага на пачатку 1982 году Фонду незалежнай дапамогі для польскай літаратуры і навукі. Аўтар шматлікіх артыкулаў і кнігі «Аўтабіяграфія на чатыры рукі» (апрацаваньне Кшыштафа Помяна — 1994).

Узнагароды[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Доктар honoris causa Ягелонскага ўнівэрсытэту (1991), унівэрсытэту ў Фрыбургу (Швайцарыя), Уроцлаўскага ўнівэрсытэту (1998), Шчэцінскага ўнівэрсытэту (2000), а таксама ганаровы чалец Польскага гістарычнага таварыства (1991). Ляўрэат узнагароды Польскага ПЭН-Клюбу (1989), узнагароды імя сьв. Брата Альбэрта (1993), а таксама ўзнагароды часопісу «Палітыка» (1995) і ўзнагароды «Залатога Жазла» Фонду польскай культуры (1999).

Вайсковыя адзнакі: Ордэн Ганаровага Легіёну (1938), Афіцэрскі Крыж Румынскай Кароны (1930), Кавалерскі Крыж Бэльгійскай Кароны (1938), эстонскі Ордэн Белай Зоркі (1932).

Крытычна пазіраючы на адносіны, пануючыя ў Польшчы пасьля 1989 г., адмовіўся прыняць найвышэйшую польскую адзнаку — Ордэн Белага Арла. У 1996 г. адзначаны францускім Афіцэрскім Крыжам Ордэна Ганаровага Легіёну. У 1997 годзе атрымаў ганаровае грамадзянства Летувы, а ў 1998 годзе — Ордэн Гедыміна.

Да канца жыцьця пражываў у Францыі. Памёр 14 верасьня 2000 году ў Мэзон-Ляфіт.

Памяць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Сейм Польшчы абвесьціў 2006 год годам Гедройца. 100-годзьдзе з дня нараджэньня адзначалася пад эгідай ЮНЭСКО. У Менску ў мікрараёне Брылевічы імем Гедройца названа вуліца.

Глядзіце таксама[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • «Год Ежы Гедройца 2006», Польскі інстытут (Менск) пры падтрымцы МЗС Польшчы

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg Ежы Гедройцсховішча мультымэдыйных матэрыялаў