Гафіз

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Гафіз
خواجه شمس‌الدین محمد حافظ شیرازی
Mohammad Shams al-Din Hafez.jpg
Асабістыя зьвесткі
Імя пры нараджэньні Мугамад
Нарадзіўся каля 1326
Шыраз, Музафарыды[d]
Памёр каля 1390
Шыраз, Дынастыя Тымурыдаў
Пахаваны tomb of Hafez[d]
Літаратурная дзейнасьць
Род дзейнасьці паэт
Кірунак містычная лірыка
Жанр паэзія
Мова пэрсыдзкая мова, таджыцкая мова і арабская мова

Хаджа́ Шамс ад-Дын Мага́мад Га́фіз Шыразі́ (па-пэрсыдзку: خواجه شمس‌الدین محمد حافظ شیرازی‎; 1326, Шыраз — 1390, Шыраз) — адзіны з найвялікшых лірыкаў Ірану, які правёў амаль усё жыцьцё у месты Шыраз. Хоць ён рана стаў сіратой, ён атрымаў моцную ісламскую адукацыю. Імя Гафіз паэт мог атрымаць толькі таму, што ведаў на памяць Каран. Ягоныя песьні адрозьніваюцца прыгажосьцю і утрымліваюць эратычныя, містычныя і вакхічныя тэмы, якія даўно праніклі ў пэрсыдзкую паэзыю. Ён быў шырока вядомы ў свой час і аказаў значны ўплыў на наступных пэрсыдзкіх паэтаў, а таксама пакінуў сьлед ня толькі ў пэрсыдзкую літаратуру, але ў зацікавіў важных заходніх паэтаў як то Ёгана Гётэ і Ральфа Эмэрсана.

Гафіз перш за ўсё пісаў у жанры лірычнай паэзіі, або газаляў, што на яго думку зьяўлялася ідэальным стылем для ўвасабленьня экстазу чароўнага натхненьня ў форме любоўных вершаў. Ягонымі ўлюбёнымі тэмамі былі вера і выкрыцьцё крывадушнасьці. Ягоны ўплыў на жыцьцё іранцаў можна знайсьці ў чытаньнях Гафіза, ягоныя вершы часьцяком накладваюцца традыцыйную музыку, вобразы выкарыстоўваюцца ў выяўленчым мастацтве і каліграфіі. Ягоная магіла ў Шыразе зьяўляецца шэдэўрам іранскай архітэктуры і папулярная сярод турыстаў. Адаптацыя і пераклады вершаў Гафіза былі зроблены на шматлікія мовы сьвету.

Біяграфія[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Гафіз нарадзіўся ў Шыразе, што месьціцца ў сучасным Іране. Ягоныя бацькі паходзілі з Казэруна. Не зважаючы на ягоны значны ўплыў на жыцьцё і культуру пэрсаў і ягоную нязьменную папулярнасьць і ўплыў, ня вельмі шмат дэталяў ягонага жыцьця вядома. Факты пра ягонае раньняе жыцьцё абапіраюцца на традыцыйныя аповяды. Раньнія біяграфічныя замалёўкі, якія згадваюць Гафіза, звычайна лічацца ненадзейнымі крыніцамі[1]. У раньнім узросьце ён вывучыў Каран, за што атрымаў мянушку Гафіз, якую ён у далейшым выкарыстаў як сваё асноўнае імя[2][3]. Прадмова да ягонага зборніку, у якім апісвалася ягонае раньняе жыцьцё, была напісаная невядомым сучаснікам Магамадам Галандамам. Два найбольш папулярныя сучасныя зборнікі Гафіза, які былі складзеныя Магамадам Газьвіні ў суаўтарстве з Касэмам Гані (495 газэляў) і Парвізам Натэль-Ханлары (486 газэляў)[4][5].

Сучасныя навукоўцы звычайна згаджаюцца, што Гафіз нарадзіўся альбо ў 1315, альбо ў 1317 годзе. Паводле зьвестак пэрсыдзкага паэту Джамі, Гафіз памёр у 1390 годзе[6]. Гафіз меў заступніцтва некалькіх пасьлядоўных мясцовых рэжымаў, як то Шагам Абу Ішакам, які прыйшоў да ўлады, калі Гафіз быў яшчэ падлеткам; Тымурам напрыканцы ягонага жыцьця; і нават строгім уладаром Шагам Мубарыз уд-Дын Мугамадам з дынастыі Музафарыдаў. У 21 год Гафіз стаў вучнем Атар Фарыду-ад-Дыну. Ужо тады ён складаў вершы, стаўшы прафэсійным паэтам і дэкляматарам карану пры двары Абу-Ішака, увайшоўшы ў суфійскі ордэн Тарыка. Не зважаючы на тое, што творчасьць Гафіза найбольш квітнела ў часы 27-гадовага панаваньня Джалала уд-Дына Шаг-Шуджа, сьцьвярджаецца, што Гафіз быў вымушаны бегчы з Шыраза ў Ісфаган і Язд праз тое, што ён трапіў у няласку праз ягоную насьмешлівасьць да іншых мясцовых паэтаў, аднак гістарычных доказаў гэтага няма[7].

Ажаніўся паэт толькі на схіле сваіх гадоў, і ў яго было двое дзяцей. Але абодва сыны і жонка загінулі яшчэ пры жыцьці паэта. Як паведамляецца, малодшы сын Гафіза Шаг Нуман пераехаў у Індыю ў Бурганпур. Гафіз жыў вельмі дрэнна, стала адчуваючы галечу. Памёр паэт калі яму было каля 64 гадоў. Пахаваны быў ў садзе Мусала ў Шыразе, нягледзячы на тое, што мусульманскія сьвятары забаранілі пахаваць ягонае цела ў ваколіцах Шыразу. Толькі ўмяшальніцтва сяброў Гафізу ўрэгулявала справу. Магіла маўзалею паэта амаль адразу стала месцам сталых паломніцтваў.

Праз дваццаць гадоў пасьля сьмерці паэту ягоная магіла была ўсталяваная ў садох Мусалы ў Шыразе. Цяперашні маўзалей быў распрацаваны Андрэ Гадарам, францускім археолягам і архітэктарам, у канцы 1930-х гадоў, магіла была ўзьведзеная на ўзвышшы сярод ружовых садоў, водных каналаў і апэльсінавых дрэваў.

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ E. G. Browne (1997). «Literary History of Persia». — С. 271—273. — ISBN 978-0-936347-66-0.
  2. ^ Shaida, Khalid Hameed (2014). «Hafiz, Drunk with God: Selected Odes». Xlibris Corporation. — С. 5. — ISBN 978-1-4653-7091-4.
  3. ^ Jonathan, Bloom (2002). «Islam: A Thousand Years of Faith and Power». Yale University Press. — С. 166. — ISBN 0-300-09422-1.
  4. ^ Bly, Lewisohn 2008. С. 69.
  5. ^ Gray 1995. С. 11—12.
  6. ^ Bly, Lewisohn 2008. С. 67.
  7. ^ Gray 1995. С. 2—4.

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Arberry, Arthur J., ed., «Fifty Poems of Hafiz» (1947; перавыданьне 1953);
  • Aryanpur, Abbas, «Poetical Horoscope: Or, Odes of Hafiz» (1965);
  • Batmanglij, M., E., «Hafez» (1987);
  • Streit, Clarence K., «Hafiz: The Tongue of the Hidden» (1928)
  • Robert Bly, Leonard Lewisohn «The Angels Knocking on the Tavern Door: Thirty Poems of Hafez». — HarperCollins, 2008. — ISBN 978-0-06-113883-6
  • Elizabeth T. Gray, Jr «The Green Sea of Heaven: Fifty ghazals from the Diwan of Hafiz». — White Cloud Press, 1995. — ISBN 1-883991-06-4

Вонкавыя спасылкі[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

Commons-logo.svg Гафізсховішча мультымэдыйных матэрыялаў