Пётра Мсьціславец

Зьвесткі зь Вікіпэдыі — вольнай энцыкляпэдыі
Перайсьці да навігацыі Перайсьці да пошуку
Пётра Мсьціславец
Імя пры нараджэньні Пётра Цімафеевіч Мсьціславец
Род дзейнасьці Друкарства
Дата нараджэньня невядома
Месца нараджэньня Амсьціслаў, Вялікае Княства Літоўскае
Дата сьмерці не раней за 1578
Месца сьмерці Астрог, Валынскае ваяводзтва, Польскае каралеўсва, Рэч Паспалітая
Грамадзянства Вялікае Княства Літоўскае
Занятак друкар
Бацька Цімафей Мсьціславец
Маці Эўдакія Мсьціславец

Пётра (Пётар) Цімафе́евіч Мсьцісла́вец (пачатак 16 стагодзьдзя — пасьля 1602) — беларускі[1] і ўсходнеславянскі першадрукар ды гравёр.

Нарадзіўся ў Амсьціславе ў сям’і купца Цімафея і Эўдакіі, у якіх апроч Пятра было двое дзяцей. Па сконе бацькі стрыечны брат маці — майстра будаўнік Васіль узяў хлопчыка да сябе вучнем. Магчыма разам зь дзязькам Пётра і апынуўся ў Маскве.

Друкарская дзейнасьць[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

У 1564 годзе разам з Іванам Фёдаравым (Хведаровічам) выдаў у Маскве «Апостал» — першую датаваную расейскую друкаваную кнігу. У 1565 годзе таксама разам з Іванам Фёдаравым зрабіў два выданьні «Часоўніка» — кнігі якая выкарыстоўвалася ў тым ліку і для пачатковага навучаньня грамаце. У 1566 годзе праз ганеньні Мсьціславец разам зь Фёдаравым вымушаныя былі пакінуць Маскву і вярнуцца ў ВКЛ.

На Айчыне на грошы і ў Заблудаўскім маёнтку Рыгора Хадкевіча яны заснавалі новую друкарню, дзе карысталіся ўратаванымі з Масквы шрыфтам, дошкамі, застаўкамі і літарамі. У 15681569 гадох разам зь Фёдаравым у Заблудаўскай друкарні выдаў «Эвангельле вучыцельнае» — зборнік размоў і павучэньняў з тлумачэньнем эвангельскіх тэкстаў.

Летам 1569 году Пётра пакінуў Фёдарава і па прапанове братоў Зарэцкіх ад’ехаў у Вільню, дзе на грошы і ў доме віленскіх купцоў, братоў Кузьмы і Лукі Мамонічаў пабудаваў новую друкарню і стварыў новы шрыфт, дошкі, застаўкі і літары. У 1575 годзе ў віленскай друкарні Мамонічаў Мсьціславец выдаў «Эвангельле Напрастольнае». Мсьціславец першы зрабіў шрыфт падобны да буйнога паўуставу, у наступным яго капіявалі паўсюдна дзе друкавалі «Эвангельле Напрастольнае». У 1576 годзе ў віленскай друкарні Мамонічаў Мсьціславец выдаў «Псалтыр», які карыстаўся вялікім попытам у ВКЛ, Маскоўшчыне, ва ўкраінскіх землях.

Мсьціславец у пасьляслоўях да гэтых двух выданьняў пералічвае імёны сваіх фундатараў — двух Зарэцкіх і двух Мамонічаў. З удзячнасьцю піша пра Зарэцкіх, пра тое як здолелі пасунуць яго да пачатку самастойнай працы — «понежа понудили есте нас недостойных выше наглея меры на сие дело». Таксама з удзячнасьцю піша пра Мамонічаў, якія забясьпечылі яго памяшканьнем у сваім доме і ва ўсім «изобильно его довольствовали». Пра сваю працу кажа вельмі сьціпла — не жадае Боскага пакараньня за марнагубства дадзенага Богам таленту.

Тады ж у віленскай друкарні Мамонічаў Мсьціславец выдаў «Часоўнік». У тым жа годзе Мамонічы па палітычных матывах вырашылі прыпыніць працу сваёй друкарні. Верагодна, гэта супярэчыла ўмовам паміж імі і Пётрам, ён быў незадаволены спыненьнем выдавецкай дзейнасьці. Мсьціславец зьвярнуўся ў суд для падзела друкарскай маёмасьці, па выраку ён павінен быў атрымаць ўсе друкарскае абсталяваньне і 30 коп грошаў, а Кузьма Мамоніч кнігі: Эвангельлі, Псалтыры і Часоўнікі. Але вырак суда ня быў выкананы, і друкарня стаяла апячатаная. У 1577 годзе суд, верагодна па запыце Мсьціслаўца, пацьвердзіў мінулагодні вырак наконт друкарскай маёмасьці.

Далейшы лёс Пётра Мсьціслаўца па крыніцах не прасочваецца.

Але ведаючы, што Мамонічы не атрымалі нічога з маёмасьці Мсьціслаўца: ані шрыфтоў, ані дошак, ані літар, — а таксама ведаючы, што значная частка яго друкарскага матэрыялу, выкарыстаная ў астроскіх выданьнях 1590-х гадоў і пачатку 17 стагодзьдзя, магчыма ўявіць, што Мсьціславец зноў далучыўся да Івана Фёдарава і працаваў разам зь ім у друкарні, якую каля 1578 году ў Астрогу заснаваў Канстанцін Астроскі. Такім чынам жыцьцёвыя шляхі Пятра і Івана зноў перакрыжаваліся, але ня на вялікі час. Пасьля таго, як Фёдараў у 1582 годзе пакінуў Астрог, верагодна, менавіта Мсьціславец узначаліў астроскую друкарню, бо вялікае выданьне «Кніга аб постнічастве» Васіля Вялікага 1594 году і «Часаслоў» 1602 году надрукаваны ў Астрозе ня толькі яго віленскім шрыфтам, з выкарыстаньнем яго віленскіх дошак, вялікіх і малых заставак, буйных літар, але ў іх бачны і яго тэхнічныя прыёмы, аналягічныя віленскім.

Дакладная дата сьмерці невядома, але, верагодна, пасьля 1602 году.

Крыніцы[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  1. ^ Мсціславец Пётар // Чалавек і грамадства: Энцыклапедычны даведнік. Менск: Беларуская Энцыклапедыя, 1998. ISBN 985-11-0108-7

Літаратура[рэдагаваць | рэдагаваць крыніцу]

  • Зернова А.С. Первопечатник Петр Тимофеев Мстиславец // Исследования и материалы. Сб. IX. М., «Книга», 1964. С. 77—111.